એર ઇન્ડિયા અને ટાટા ડિજિટલે આંચકો આપ્યો! બોમ્બે હાઉસમાં દિગ્ગજો સામસામે, શું બદલાશે ટાટાનું ભવિષ્ય?
ભારતના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને વિશ્વાસપાત્ર વ્યાવસાયિક જૂથોમાંના એક એવા ‘ટાટા ગ્રૂપ’ (Tata Group) ના હેડક્વાર્ટર ‘બોમ્બે હાઉસ’ માં ગઈકાલે મંગળવારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને લાંબી બોર્ડ બેઠક યોજાઈ હતી. ટાટા સંસ (Tata Sons) ના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરન માટે આ બેઠક અગ્નિપરીક્ષા સમાન હતી, કારણ કે ગ્રૂપના નવા સાહસોમાં થઈ રહેલું નુકસાન હવે ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયું છે. રીબા ઝાચરિયાના અહેવાલ અનુસાર, ચેરમેન ચંદ્રશેખરને કંપનીના નવા અને ઉભરતા વ્યવસાયોમાં થઈ રહેલી ખોટને અટકાવવા અને નાણાકીય સ્થિતિ સુધારવા માટે એક વિસ્તૃત ‘3 વર્ષનો રોડમેપ’ (3-Year Roadmap) બોર્ડ સમક્ષ રજૂ કર્યો છે.
સવારે 10 થી સાંજ સુધી ચાલેલી મેરેથોન બેઠક
મંગળવારે સવારે 10 વાગ્યે શરૂ થયેલી આ બેઠક છેક સાંજે 4:30 વાગ્યા સુધી સતત ચાલી હતી. આ સાડા છ કલાક લાંબી મેરેથોન બેઠકની ખાસ વાત એ હતી કે ટાટા સંસના તમામ ડિરેક્ટર્સ (સંચાલકો) કોઈપણ વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ વિના, વ્યક્તિગત રીતે (Physically) હાજર રહ્યા હતા. મામલો એટલો ગંભીર હતો કે ડિરેક્ટર્સે રૂબરૂ મળીને દરેક પાસા પર ઝીણવટપૂર્વક ચર્ચા કરવાનું યોગ્ય માન્યું.
આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મીટિંગમાં ચેરમેન ચંદ્રશેખરનની સાથે ટાટા ગ્રૂપના પાંચ નવા અને સૌથી મહત્વકાંક્ષી સાહસોના વડાઓ (CEOs) પણ હાજર રહ્યા હતા. આ પાંચ નવા વ્યવસાયોમાં શામેલ છે:
-
ટાટા ડિજિટલ (Tata Digital): જે ટાટા ન્યુ (Tata Neu) એપનું સંચાલન કરે છે.
-
એર ઇન્ડિયા (Air India): ટાટાની હોમકમિંગ એરલાઇન.
-
ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ (Tata Electronics): સેમિકન્ડક્ટર અને ટેક ઉત્પાદન ક્ષેત્રે નવું સાહસ.
-
અગ્રતાસ (Agratas): ટાટાની ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) બેટરી નિર્માતા કંપની.
-
તેજસ નેટવર્ક્સ (Tejas Networks): ટેલિકોમ ગિયર અને ઇક્વિપમેન્ટ બનાવતી કંપની.
અંદાજ કરતાં 5 ગણું વધુ નુકસાન: આંકડા ચોંકાવનારા છે
બોર્ડ મીટિંગમાં સૌથી મોટો ચર્ચાનો વિષય આ નવા વ્યવસાયોમાં થયેલું અસાધારણ નુકસાન હતું. શરૂઆતના અંદાજ મુજબ, આ નવા સાહસોમાં આશરે 5,700 કરોડ રૂપિયાની ખોટ થવાની ધારણા હતી. પરંતુ વાસ્તવિક આંકડાઓ આવ્યા ત્યારે બોર્ડના સભ્યો સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા.
એક અંદાજ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2026 માં આ પાંચેય નવા વ્યવસાયોનું સંયુક્ત નુકસાન (Combined Loss) 29,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુ નોંધાયું છે. આ આંકડો અગાઉના અંદાજ કરતાં પૂરા પાંચ ગણો વધારે છે! આ જંગી નુકસાનમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ‘એર ઇન્ડિયા’ નો છે, જેને ફરીથી બેઠી કરવા માટે ગ્રૂપ પાણીની જેમ પૈસા વહાવી રહ્યું છે. આ સિવાય ટાટા ડિજિટલ પણ ઈ-કોમર્સ માર્કેટમાં અપેક્ષા મુજબનો દેખાવ કરી શકી નથી, જેના કારણે તેની ખોટ પણ સતત વધી રહી છે.
નોએલ ટાટા અને હરીશ મનવાનીના આકરા સવાલો
આ બેઠકની પૃષ્ઠભૂમિ આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં મળેલી બોર્ડ મીટિંગમાં જ તૈયાર થઈ ગઈ હતી. ફેબ્રુઆરીની બેઠકમાં ટાટા પરિવારના વરિષ્ઠ સભ્ય નોએલ ટાટા (Noel Tata) એ આ નવા પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ખર્ચાતી જંગી મૂડી (Capital Expenditure) અને તેની સામે થઈ રહેલા નુકસાનના સ્કેલ પર ઘણા આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
ફેબ્રુઆરીના એ સવાલોના જવાબ આપવા અને ભવિષ્યની સચોટ યોજના રજૂ કરવા માટે જ 26 મે ના રોજ આ વિશેષ બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી. મંગળવારની આ બેઠકમાં પણ સૌથી વધુ તીખા પ્રશ્નો નોએલ ટાટા અને સ્વતંત્ર ડિરેક્ટર હરીશ મનવાની (Harish Manwani) દ્વારા પૂછવામાં આવ્યા હતા. તેઓ જાણવા માંગતા હતા કે રોકાણકારો અને શેરહોલ્ડરોના નાણાં ક્યાં સુધી આ રીતે નુકસાનમાં જતા રહેશે અને કંપની ક્યારે નફાકારક (Profitable) બનશે. બીજી તરફ, ટાટા ટ્રસ્ટ્સના વાઇસ ચેરમેન વેણુ શ્રીનિવાસને (Venu Srinivasan) પણ આ સત્ર દરમિયાન પોતાના મહત્વના સૂચનો અને અભિપ્રાયો રજૂ કર્યા હતા, જેથી વ્યવસાયોને સાચી દિશા આપી શકાય.
આગળનો રસ્તો: ટાટાનો 3 વર્ષનો એક્શન પ્લાન
એન. ચંદ્રશેખરને બોર્ડ સમક્ષ જે 3 વર્ષનો રોડમેપ રજૂ કર્યો છે, તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આગામી ત્રણ વર્ષમાં આ તમામ નવા વ્યવસાયોને આત્મનિર્ભર અને નફાકારક બનાવવાનો છે. આ પ્લાન હેઠળ નીચે મુજબની રણનીતિઓ અપનાવવામાં આવી શકે છે:
-
ખર્ચ પર અંકુશ (Cost Optimization): બિનજરૂરી ઓપરેશનલ ખર્ચાઓ ઘટાડવામાં આવશે અને એર ઇન્ડિયા તેમજ ટાટા ડિજિટલના વહીવટમાં વધુ કાર્યક્ષમતા લાવવામાં આવશે.
-
ટેકનોલોજી અને ઉત્પાદન પર ભાર: ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને બેટરી નિર્માતા અગ્રતાસ (Agratas) જેવી કંપનીઓમાં પ્રોડક્શનની ગતિ વધારવામાં આવશે જેથી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનનો લાભ ઉઠાવી શકાય.
-
એરલાઇન્સનું એકીકરણ: એર ઇન્ડિયા અને વિતારા જેવી એરલાઇન્સના મર્જર પછી, ઓપરેશનલ ખર્ચ ઘટાડીને આવક વધારવા પર સીધું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
