આઈટી શેરોમાં ઐતિહાસિક મહા-ક્રેશ: રોકાણકારોના ₹૧૮ લાખ કરોડ સ્વાહા! જાણો હવે ક્યારે થમશે આ ઘટાડો અને શું કહે છે નિષ્ણાતો?
વૈશ્વિક સ્તરે ટેકનોલોજી પાછળ થતા ખર્ચમાં મોટો કાપ અને અમેરિકા સહિત યુરોપિયન દેશોમાં આર્થિક મંદીના ઘેરાઈ રહેલા વાદળોને કારણે ભારતીય આઈટી સેક્ટરના પાયા હચમચી ગયા છે. ભારતના આઈટી જગતના દિગ્ગજો ગણાતા ટીસીએસ, ઇન્ફોસિસ, વિપ્રો અને એચસીએલ ટેક જેવી મોટી કંપનીઓના શેરોમાં તાજેતરમાં ભારે કડાકો જોવા મળ્યો છે. આ ભયાનક વેચવાલીના કારણે આઈટી સેક્ટરના કુલ માર્કેટ કેપ (બજાર મૂલ્ય) માંથી આશરે ₹૧૮ લાખ કરોડ સાફ થઈ ચૂક્યા છે, જેને કારણે શેરબજારના રોકાણકારો બેહાલ બન્યા છે. હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થયો છે કે, શું આઈટી શેરોમાં ચાલી રહેલો આ ઘટાડો હવે અટકી ગયો છે કે હજુ વધુ નુકસાન બાકી છે?
બજારના અગ્રણી વિશ્લેષકો (Market Analysts) નું માનવું છે કે, આટલા મોટા કડાકા બાદ હવે મોટાભાગના આઈટી શેરોનું વેલ્યુએશન તેમના ઐતિહાસિક સરેરાશ સ્તરની નજીક આવી ગયું છે. જો કે, આવો મુશ્કેલ સમય આ સેક્ટરમાં ખૂબ જ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. આ આર્થિક ભૂચાલ એટલો પ્રચંડ હતો કે ભારતની ટોચની ૧૦ ડિજિટલ અને ટેકનોલોજી સર્વિસ એક્સપોર્ટ કરતી કંપનીઓના માર્કેટ કેપમાંથી વાસ્તવમાં ૧૭.૬ લાખ કરોડ રૂપિયા મિટાઈ ગયા છે. આ ઘટાડાના કારણે કંપનીઓના વેલ્યુએશન એવા નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા છે, જે અગાઉ ૨૦૦૮ની વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટી (Global Financial Crisis) વખતે જોવા મળ્યા હતા.
૧૩ મહિનામાં ઇન્ડેક્સ ૪૬,૦૦૦ થી તૂટીને ૨૭,૦૦૦ પર: કઈ કંપની કેટલી પીસાઈ?
જનરેટિવ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Gen AI) ને કારણે આઈટી કંપનીઓની પરંપરાગત સિસ્ટમ સામે ઉભા થયેલા પ્રશ્નો, ગ્રાહકો દ્વારા થતા બિન-જરૂરી ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો અને કમાણીમાં ધીમી વૃદ્ધિના કારણે આઈટી ઇન્ડેક્સમાં મોટું ગાબડું પડ્યું છે. આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, નિફ્ટી આઈટી ઇન્ડેક્સ (Nifty IT Index) ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ ના રોજ તેના રેકોર્ડ હાઈ સ્તર ૪૬,૦૮૯ પર હતો, જે ત્યાંથી સતત ગગડીને ૧૪ મે ૨૦૨૬ ના રોજ ૨૭,૦૭૮ ના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો.
આ ઘટાડામાં કઈ મોટી કંપનીઓને કેટલું નુકસાન થયું, તેના પર એક નજર કરીએ:
TCS (ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ): દેશની આ સૌથી મોટી આઈટી કંપનીનું બજાર મૂલ્ય એકલા હાથે ૮ લાખ કરોડ રૂપિયા કરતાં વધુ ઘટી ગયું છે. તેના શેરમાં ટોચ પરથી અત્યાર સુધીમાં ૫૦ ટકા જેટલો આઘાતજનક ઘટાડો નોંધાયો છે.
Infosys (ઇન્ફોસિસ): આઈટી સેક્ટરની આ બીજી મોટી કંપનીના શેર પણ તેના ઉચ્ચ સ્તરથી ૪૫ ટકા જેટલા તૂટ્યા છે.
HCL Tech અને LTIMindtree: આ બંને દિગ્ગજ કંપનીઓના શેરોમાં ઓછામાં ઓછો ૪૦ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
Wipro, Mphasis અને Coforge: આ મિડ-કેપ અને લાર્જ-કેપ કંપનીઓના શેર પણ ૩૦ ટકાથી વધુ તૂટી ચૂક્યા છે, જ્યારે ઇન્ડેક્સની અન્ય કંપનીઓ ૨૫ ટકા નીચે ટ્રેડ કરી રહી છે.
જો કે, ફેબ્રુઆરીમાં ૨૦ ટકા અને માર્ચમાં ૫ ટકાના મોટા કડાકા બાદ, હવે આઈટી ઇન્ડેક્સમાં થોડી સ્થિરતાના સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે. એપ્રિલ મહિનામાં ઇન્ડેક્સમાં ૧ ટકાનો નજીવો સુધારો થયો હતો, જ્યારે મે મહિનામાં અત્યાર સુધીમાં ફરી ૧ ટકાનો નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
વિપરીત વિચારસરણી (Contrarian Approach): સ્માર્ટ રોકાણકારો માટે મોટી તક?
આ ભયાનક મંદીના કારણે એપ્રિલ મહિનામાં ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સના પોર્ટફોલિયોમાં આઈટી સેક્ટરનો હિસ્સો ઘટીને ૬.૭ ટકાના સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા આઠ વર્ષમાં સૌથી ઓછો છે. મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs અને DIIs) દ્વારા આ સેક્ટરની કરાયેલી આ ઉપેક્ષા, બજારની સામાન્ય વિચારસરણી કરતાં ઉલટું ચાલનારા ‘કોન્ટ્રેરિયન’ રોકાણકારો માટે એક મોટો સંકેત બની રહી છે.
જાણીતા અને અનુભવી ફંડ મેનેજર રાજીવ ઠક્કરના નેતૃત્વ હેઠળનું ‘PPFAS મ્યુચ્યુઅલ ફંડ’ આવા ચુનંદા ફંડ હાઉસોમાંથી એક છે જે બજારના ડરથી ઉલટું વિચારી રહ્યું છે. તેમણે એપ્રિલ મહિનામાં ટેકનોલોજી સેક્ટરમાં પોતાનું રોકાણ ૧.૨ ટકા વધારીને કુલ ૧૨.૨ ટકા કરી દીધું છે. આ જ રીતે, મુંબઈમાં આયોજિત ‘ગ્રો ઈન્ડિયા ઈન્વેસ્ટર ફેસ્ટિવલ ૨૦૨૬’ માં આઈસીઆઈસીઆઈ પ્રુડેન્શિયલ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના શંકરન નરેને જણાવ્યું હતું કે, “વેલ્યુએશનની દ્રષ્ટિએ આઈટી સેક્ટરમાં હાલમાં એક વિપરીત વિચારસરણી (Contrarian) વાળો ઉત્તમ મોકો છે, જો કે એઆઈ (AI) ના કારણે ઉભા થનારા વાસ્તવિક જોખમો હજુ પણ બજારમાં તોળાઈ રહ્યા છે.”
મિડ-કેપ કંપનીઓ આગળ અને આકર્ષક વેલ્યુએશન: બજાર નિષ્ણાતોનો મત
નુવામા (Nuvama) બ્રોકરેજ હાઉસના એક્સપર્ટ વિભોર સિંઘલ પણ આ સેક્ટરને લઈને સાવચેત છતાં સકારાત્મક વલણ ધરાવે છે. તેમના વિશ્લેષણ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ ના ચોથા ક્વાર્ટર (Q4) ના પરિણામો એકંદરે સ્થિર રહ્યા છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, મિડ-કેપ આઈટી કંપનીઓ ગ્રોથ (વૃદ્ધિ) ના મામલામાં પોતાની મોટી હરીફ કંપનીઓ કરતાં ઘણી આગળ નીકળી ગઈ છે. મોટાભાગની કંપનીઓને વૈશ્વિક સ્તરે નવા સોદા (New Deals) મળવાનો સિલસિલો સારો રહ્યો છે, જો કે કંપનીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે વિદેશી ક્લાયન્ટ્સ હવે આર્થિક અનિશ્ચિતતાને કારણે નિર્ણયો લેવામાં ઘણો વધુ સમય લગાવી રહ્યા છે.
વિભોર સિંઘલના મતે, “તાજેતરના મોટા ઘટાડા પછી આઈટી શેરના ભાવ (વેલ્યુએશન) ખૂબ જ આકર્ષક અને સસ્તા દેખાઈ રહ્યા છે. રિવર્સ ડીસીએફ (DCF) એનાલિસિસ દર્શાવે છે કે બજારે ભવિષ્યની વૃદ્ધિના અંદાજો ખૂબ જ નીચા ધારી લીધા છે. અમે મધ્યમથી લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણથી આ સેક્ટર માટે હકારાત્મક છીએ, જો કે ટૂંકા ગાળામાં બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ ચાલુ રહેશે.”
તેમણે એક ઐતિહાસિક સરખામણી કરતાં ઉમેર્યું કે, હાલમાં આઈટી સ્ટોક્સ તેમના પોતાના ફંડામેન્ટલ્સ કે પરફોર્મન્સના આધારે નહીં, પરંતુ દુનિયાભરમાં થઈ રહેલા AI ના વિકાસ અને અફવાઓ પર વધુ પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭ ના આઈટી ડાઉન-સાયકલ જેવી જ છે. જેમ એ વખતે ભારતીય આઈટી કંપનીઓ મજબૂતીથી બહાર આવી હતી, તેમ આ વખતે પણ જનરેટિવ એઆઈનો સ્વીકાર કરીને ભારતીય કંપનીઓ ફરી વૈશ્વિક સ્તરે ડંકો વગાડશે.
AI નું જોખમ: શું ટ્રેડિશનલ બિઝનેસ મોડલ ખતમ થઈ જશે?
આ કટોકટીની નકારાત્મક બાજુ આઈટી સેક્ટરના માળખાકીય તણાવ સાથે જોડાયેલી છે. એવી આશંકા છે કે જનરેટિવ એઆઈ ટેકનોલોજી, ભારતીય આઈટી કંપનીઓના વર્ષો જૂના ‘મેનપાવર-આધારિત’ (વધુ માણસો રોકીને કામ કરાવવાના) પરંપરાગત મોડલને ખોખલો કરી દેશે. ડેલૉઇટ ઇન્ડિયા (Deloitte India) ના પાર્ટનર અને ટેકનોલોજી સેક્ટર લીડર સિદ્ધાર્થ ટિપનીસ આ અંગે મહત્વની વાત રજૂ કરે છે.
તેમના મતે, હાલમાં બજારના સમીકરણો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે:
૧. એઆઈ ટેકનોલોજી પરંપરાગત આઈટી પ્રોડક્ટિવિટીના અર્થશાસ્ત્રને નબળું પાડી રહી છે.
૨. વૈશ્વિક ગ્રાહકો હવે ‘કેટલા માણસો કામ પર રાખ્યા’ તેના બદલે ‘શું પરિણામ મળ્યું’ (Outcome-based) તેના આધારે ચૂકવણી કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. એટલે કે વેલ્યુ અને કન્ઝમ્પશન-ઓરિએન્ટેડ પ્રાઇસિંગનું ચલણ વધ્યું છે.
ટિપનીસ કહે છે કે, એઆઈને માત્ર એક સામાન્ય સાધન તરીકે જોવાને બદલે બિઝનેસ મોડલના સંપૂર્ણ પુનર્ગઠન તરીકે જોવું જોઈએ. જુનિયર એપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટ, ક્વોલિટી એશ્યોરન્સ (QA) અને ટેસ્ટિંગ, L1/L2 સપોર્ટ જેવા સામાન્ય અને ડેટા એન્ટ્રી કક્ષાના કામો હવે ઓટોમેશનના કારણે ભારે જોખમમાં છે અને તેના ભાવો પર ભારે દબાણ છે.
ટૂંકા ગાળાની પીડા, લાંબા ગાળાની મોટી તક
જો કે, આ બદલાવનો અર્થ એ નથી કે આઈટી કંપનીઓ બંધ થઈ જશે. નુવામાના વિભોર સિંઘલ માને છે કે, જનરેટિવ એઆઈના કારણે અત્યારે કંપનીઓની આવકમાં થોડો ઘટાડો (Short-term pain) ભલે દેખાઈ રહ્યો હોય, પરંતુ આ એક એવો વળાંક છે જેના પછી વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં આઈટી સેક્ટરનું કુલ સંભવિત વૈશ્વિક બજાર (TAM) વધીને ૩૦૦ થી ૪૦૦ અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
મુખ્ય બાબત એ છે કે, એઆઈ ગમે તેટલી એડવાન્સ બને, પરંતુ દુનિયાભરના મોટા સોફ્ટવેર અને એન્ટરપ્રાઇઝ સિસ્ટમને સેટ કરવા અને તેને ગ્રાહકની જરૂરિયાત મુજબ કસ્ટમાઇઝ કરવા માટે ‘સિસ્ટમ ઇન્ટિગ્રેટર્સ’ (ભારતીય આઈટી કંપનીઓ) ની જરૂરિયાત હંમેશાં રહેશે. તેથી આ કોઈ અસ્તિત્વનું સંકટ નથી, માત્ર એક પરિવર્તનનો મુશ્કેલ તબક્કો છે.
આ ઉપરાંત, અમેરિકન ડોલરની સામે ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યમાં થતા ઘટાડાથી પણ આઈટી કંપનીઓને ફાયદો થાય છે, કારણ કે તેમની ડોલરની કમાણી રૂપિયામાં વધી જાય છે. હાલના તબક્કે આ સેક્ટર એક મહત્વના ચાર રસ્તા પર ઊભું છે. વેલ્યુએશન તળિયે છે, સંસ્થાકીય રોકાણ ૮ વર્ષના નીચલા સ્તરે છે, અને બજારના ડરથી દૂર રહીને સ્માર્ટ અને મોટા રોકાણકારો શાંતિથી સારા શેર જમા કરી રહ્યા છે. આગામી સમયમાં જ્યારે એઆઈના કારણે થનારી વાસ્તવિક આવકના આંકડા સ્પષ્ટ થશે, ત્યારે આઈટી સેક્ટરમાં ફરી એકવાર જોરદાર તેજીનો નવો દોર શરૂ થશે તે નક્કી છે.
