યુનિયન બજેટ ૨૦૨૬: ૨૯ જાન્યુઆરીએ રજૂ થશે આર્થિક સર્વેક્ષણ, જાણો શા માટે તે બજેટ પહેલાં અત્યંત મહત્વનું છે?
ભારત સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરવા સજ્જ છે. પરંપરા મુજબ, બજેટના બે દિવસ પહેલા એટલે કે ૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ સંસદના બંને ગૃહોમાં ‘આર્થિક સર્વેક્ષણ ૨૦૨૫-૨૬’ રજૂ કરશે. આ દસ્તાવેજ દેશની અર્થવ્યવસ્થાનો રિપોર્ટ કાર્ડ ગણાય છે, જે આગામી વર્ષના આર્થિક લક્ષ્યાંકોનો રોડમેપ તૈયાર કરે છે.
શું છે આર્થિક સર્વેક્ષણ? (What is Economic Survey?)
આર્થિક સર્વેક્ષણ એ નાણા મંત્રાલય દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો એક વાર્ષિક સત્તાવાર દસ્તાવેજ છે. તે મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર (CEA) ની દેખરેખ હેઠળ આર્થિક બાબતોના વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ રિપોર્ટમાં છેલ્લા ૧૨ મહિનામાં દેશની અર્થવ્યવસ્થાએ કેવો દેખાવ કર્યો છે તેનું વિગતવાર વિશ્લેષણ હોય છે.
તે શા માટે મહત્વનું છે? (Why it’s Important)
આર્થિક સર્વેક્ષણના મહત્વને નીચેના મુદ્દાઓ દ્વારા સમજી શકાય છે:
૧. GDP ગ્રોથનું અનુમાન: આ સર્વેક્ષણમાં આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે જીડીપી (Gross Domestic Product) વૃદ્ધિ દરનું અનુમાન લગાવવામાં આવે છે. તેનાથી રોકાણકારો અને ઉદ્યોગ જગતને ખ્યાલ આવે છે કે અર્થતંત્ર કઈ દિશામાં જઈ રહ્યું છે.
૨. સેક્ટર મુજબનું વિશ્લેષણ: ખેતી, ઉદ્યોગ (મેન્યુફેક્ચરિંગ) અને સેવા ક્ષેત્ર (Service Sector) માં શું પ્રગતિ થઈ અને કયા પડકારો છે, તેનું ઊંડાણપૂર્વકનું સંશોધન આમાં જોવા મળે છે.
૩. મોંઘવારી અને રાજકોષીય ખાધ: દેશમાં ફુગાવો (Inflation) કેટલો રહ્યો અને સરકારે પોતાની રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) ના લક્ષ્યો પૂરા કર્યા છે કે નહીં, તેની સત્તાવાર વિગતો આ સર્વે દ્વારા મળે છે.
૪. નીતિ વિષયક સૂચનો: આ દસ્તાવેજમાં સરકારને અર્થતંત્ર સુધારવા માટે કેટલાક કડક નિર્ણયો કે નીતિ વિષયક ફેરફારો કરવાના સૂચનો પણ આપવામાં આવે છે, જેની અસર બજેટની જાહેરાતોમાં જોઈ શકાય છે.
બજેટ ૨૦૨૬ પાસેથી શું છે અપેક્ષાઓ?
૨૦૨૬ના બજેટ અને આર્થિક સર્વેક્ષણ પર આખી દુનિયાની નજર છે, કારણ કે ભારત વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે આ વર્ષના સર્વેક્ષણમાં નીચેના વિષયો કેન્દ્રસ્થાને હોઈ શકે છે:
- રોજગાર નિર્માણ: ખાનગી ક્ષેત્રમાં નોકરીઓ વધારવા માટેની વ્યૂહરચના.
- ગ્રીન એનર્જી: ક્લાઈમેટ ચેન્જ સામે લડવા માટે રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં થઈ રહેલું રોકાણ.
- ડિજિટલ ઈકોનોમી: UPI અને ફિનટેક સેક્ટરની પ્રગતિ.
સર્વેક્ષણ અને બજેટ વચ્ચેનો તફાવત
ઘણીવાર લોકો સર્વેક્ષણ અને બજેટને એક જ સમજે છે, પરંતુ બંને વચ્ચે મોટો તફાવત છે. આર્થિક સર્વેક્ષણ ‘ભૂતકાળ’ (પાછલા વર્ષ) ના કામકાજ અને ‘વર્તમાન’ સ્થિતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જ્યારે બજેટ ‘ભવિષ્ય’ (આગામી વર્ષ) ના આવક-ખર્ચ અને નવી યોજનાઓની બ્લુપ્રિન્ટ છે.
૨૯ જાન્યુઆરીએ રજૂ થનારો આ રિપોર્ટ નક્કી કરશે કે ભારત માટે આવનારું વર્ષ કેટલું પડકારજનક કે આશાસ્પદ રહેશે. મધ્યમ વર્ગ માટે ટેક્સમાં રાહત મળશે કે નહીં અને મોંઘવારી પર કાબૂ આવશે કે નહીં, તેના પ્રથમ સંકેતો આ આર્થિક સર્વેક્ષણમાંથી જ પ્રાપ્ત થશે.
