વિકાસના મોટા દાવાઓ પાછળનું વરવું સત્ય: સરકારે કઈ રીતે સામાન્ય માણસને જીવતેજીવ મારી નાખ્યો?
જ્યારે પણ દેશમાં વિકાસના મોટા-મોટા દાવાઓ અને જીડીપી (GDP) ના આંકડાઓ રજૂ કરવામાં આવે છે, ત્યારે સામાન્ય માણસની જીવંત હકીકત કંઈક અલગ જ ચિત્ર દર્શાવે છે. સરકારની પ્રાથમિકતાઓમાં ચમકતા મેગાપ્રોજેક્ટ્સ તો સામેલ છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર સામાન્ય નાગરિકના હકો અને પ્રાથમિક જરૂરિયાતોની ગંભીર અવગણના થઈ રહી છે. આજે આપણે એવી ત્રણ નકારાત્મક બાજુઓ પર નજર નાખીશું જ્યાં સરકારી તંત્ર અને નીતિઓ સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહી છે.
૧. આરોગ્ય ક્ષેત્રે સામાન્ય વર્ગની લૂંટ: “મિસિંગ મિડલ” પર સરકારનો કોઈ જ અંકુશ નથી
સરકાર આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓની જાહેરાત કરીને પોતાની પીઠ થાબડે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે આ યોજનાઓ માત્ર ગરીબી રેખા નીચે જીવતા લોકો સુધી જ સીમિત રહી જાય છે. દેશનો એક બહુ મોટો મધ્યમ વર્ગ અને લોઅર-મધ્યમ વર્ગ, જેને ટેકનિકલ ભાષામાં “મિસિંગ મિડલ” કહેવામાં આવે છે, તે આજે આરોગ્યના મોરચે સંપૂર્ણપણે અનાથ છે.
ભારતમાં ઈલાજનો કુલ ખર્ચનો આશરે ૪૮% ભાગ દર્દીએ પોતાના ખિસ્સામાંથી (Out-of-Pocket) ભોગવવો પડે છે, જે દુનિયાના અન્ય દેશોની સરખામણીએ ખુબ જ વધારે છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં અપૂરતી સુવિધાઓ, ડોક્ટરોની અછત અને લાંબી લાઈનોના કારણે મધ્યમ વર્ગને ખાનગી હોસ્પિટલો તરફ ભાગવું પડે છે. ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા થતી બેફામ લૂંટ, મોંઘી દવાઓ અને લેબોરેટરી ટેસ્ટ પર સરકારનો કોઈ જ નીતિગત અંકુશ નથી. જ્યારે ઘરમાં કોઈ એક વ્યક્તિ ગંભીર બીમારીનો ભોગ બને છે, ત્યારે આખો પરિવાર આજીવનની કમાણી ગુમાવી દે છે અને દેવાના દળદલમાં ડૂબી જાય છે.
૨. યુવા બેરોજગારી અને ગીગ વર્કર્સનું આર્થિક શોષણ: સરકારી દાવાઓની પોકળતા
સરકાર રોજગારીના આંકડાઓ જાહેર કરીને ભલે સંતોષ માની લે, પણ બજારમાં ગુણવત્તાયુક્ત નોકરીઓની ભયંકર અછત છે. દેશના લાખો શિક્ષિત યુવાનો ડિગ્રીઓ હાથમાં લઈને સસ્તી મજૂરી કરવા મજબૂર બન્યા છે. સરકારી ભરતીઓમાં થતા પેપર લીક અને ભ્રષ્ટાચારે યુવાનોના ભવિષ્યને અંધકારમાં ધકેલી દીધું છે.
આ પરિસ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવીને ઓનલાઈન ડિલિવરી અને એપ-આધારિત કંપનીઓ (જેમ કે ગીગ ઈકોનોમી) યુવાનોનું ભયંકર આર્થિક શોષણ કરી રહી છે. ડિલિવરી બોયઝ કે કેબ ડ્રાઈવરોને કોઈ જ સામાજિક સુરક્ષા (Social Security) મળતી નથી. તેમને નથી મળતું પીએફ (PF), પ્રોવિડન્ટ ફંડ, સ્વાસ્થ્ય વીમો કે નથી મળતા કામના નક્કી કલાકો. ૧૨ થી ૧૪ કલાકો સુધી રસ્તા પર દોડવા છતાં તેમને લઘુત્તમ વેતન પણ નસીબ થતું નથી. સરકાર આ મોટી કોર્પોરેટ કંપનીઓને નિયંત્રણમાં રાખવા કે આ મજૂરો માટે કડક કાયદા બનાવવામાં સદંતર નિષ્ફળ રહી છે, જેના કારણે યુવા પેઢીમાં માનસિક તણાવ અને નિરાશા વ્યાપી ગઈ છે.
૩. સ્થાનિક શાસનનું નિકંદન: સ્માર્ટ સિટીના નામે સામાન્ય સુવિધાઓની દુર્દશા
કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો મોટા નારાઓ અને સ્માર્ટ સિટીના પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ અબજો રૂપિયા પાણીની જેમ વહાવે છે, પરંતુ સ્થાનિક નગરપાલિકાઓ અને ગ્રામ પંચાયતોને સત્તા અને ભંડોળ આપવાના મામલે હાથ અધ્ધર કરી લે છે. આજે દેશના સામાન્ય નાગરિકનું રોજિંદું જીવન સ્થાનિક તંત્રના ભ્રષ્ટાચાર અને બેદરકારીના કારણે નરક જેવું બની ગયું છે.
ચોમાસું આવતા જ સ્માર્ટ સિટીના દાવાઓ ધોવાઈ જાય છે. રસ્તાઓ પર ખાડા, ઉભરાતી ગટરો, પીવાના શુદ્ધ પાણીની તંગી અને કચરાના નિકાલની નબળી વ્યવસ્થા એ દરેક સામાન્ય માણસની રોજની કથા છે. સ્થાનિક સ્તરે નાગરિકોની ફરિયાદો સાંભળવા વાળું કોઈ નથી. ગટરના ગંદા પાણી અને ગંદકીના કારણે સામાન્ય લોકો રોગચાળાનો ભોગ બને છે અને પોતાની મહેનતની કમાણી દવાખાનામાં વેડફી નાખે છે. આ આખી વ્યવસ્થા દર્શાવે છે કે સરકાર સામાન્ય લોકોના પાયાના જીવનધોરણને સુધારવામાં સહેજ પણ ગંભીર નથી.
