વિશ્વના એવા દેશો જ્યાં નાગરિકતા મેળવવી છે લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન: જાણો કયા દેશોનો પાસપોર્ટ મેળવવો છે લગભગ અશક્ય
આજના વૈશ્વિક યુગમાં જ્યાં ઘણા દેશો રોકાણના બદલામાં નાગરિકતા (Citizenship-by-investment) આપી રહ્યા છે, ત્યાં કેટલાક એવા રાષ્ટ્રો પણ છે જ્યાં નાગરિકતા મેળવવી એ કોઈ અભેદ કિલ્લો જીતવા જેવું છે. કતાર, વેટિકન સિટી અને ભૂટાન જેવા દેશોએ સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના નામે એવા નિયમો બનાવ્યા છે કે સામાન્ય વ્યક્તિ માટે ત્યાંના નાગરિક બનવું લગભગ અશક્ય છે.
કતાર: વિશ્વની સૌથી કડક નાગરિકતા પ્રક્રિયા
કતારને નાગરિકતાના મામલામાં વિશ્વનો સૌથી પ્રતિબંધિત દેશ માનવામાં આવે છે. અહીં નાગરિકતા મેળવવા માટે વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછા 25 વર્ષ સુધી સતત કાયદેસર રીતે ત્યાં રહેવું પડે છે. આ ઉપરાંત, અરજદારે અરબી ભાષામાં નિપુણ હોવું જોઈએ, સ્વચ્છ ગુનાહિત રેકોર્ડ રજૂ કરવો પડે છે અને પોતાની મૂળ નાગરિકતાનો ત્યાગ કરવો ફરજિયાત છે. વિવિધ અહેવાલો મુજબ, અહીં નાગરિકતા માટે ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવવો પણ એક અપેક્ષિત શરત છે. કતાર વાર્ષિક માત્ર 50 થી 100 લોકોને જ કાયમી રહેઠાણની પરવાનગી આપે છે.
વેટિકન સિટી: માત્ર સેવાના આધારે ઓળખ
વેટિકન સિટીની નાગરિકતા વિશ્વમાં સૌથી વિશિષ્ટ છે કારણ કે તે જન્મ કે લગ્નના આધારે નહીં, પરંતુ કાર્યના આધારે મળે છે. તે માત્ર એવા લોકોને જ આપવામાં આવે છે જેઓ પવિત્ર સભા (Holy See) માટે રાજદ્વારી તરીકે કામ કરે છે અથવા ચર્ચના કર્મચારી છે. જેવી તેમની સેવા પૂર્ણ થાય, તેમની નાગરિકતા પણ સમાપ્ત થઈ જાય છે.
યુરોપના ધનાઢ્ય દેશોની કડક શરતો
યુરોપના નાના અને સમૃદ્ધ દેશોમાં પણ નાગરિકતાના નિયમો અત્યંત કડક છે:
- લિક્ટેનસ્ટાઈન (Liechtenstein): અહીં નાગરિકતા માટે 30 વર્ષ વસવાટ અનિવાર્ય છે. સૌથી અનોખી બાબત એ છે કે અહીં લોકશાહી પ્રક્રિયા દ્વારા મતદાન થાય છે, જેમાં હાલના નાગરિકો દરેક અરજી પર વ્યક્તિગત રીતે મત આપે છે. વર્ષ 2023 માં 40,000 ની વસ્તીમાંથી માત્ર 189 લોકોને જ નાગરિકતા મળી શકી હતી.
- સ્વિટ્ઝરલેન્ડ (Switzerland): અહીં ઓછામાં ઓછા 10 વર્ષ સતત વસવાટ અને ભાષા પ્રાવીણ્ય (બોલવામાં B1 અને લખવામાં A2 સ્તર) જરૂરી છે. જટિલતા એ છે કે અરજદારે ફેડરલ, કેન્ટોનલ અને મ્યુનિસિપલ એમ ત્રણેય સ્તરે મંજૂરી લેવી પડે છે.
એશિયાઈ દેશોના સાંસ્કૃતિક અને સુરક્ષા કાયદા
- ભૂટાન (Bhutan): આ હિમાલયી રાજ્યમાં નાગરિકતા માટે 20 વર્ષનો વસવાટ જોઈએ અને અંતિમ નિર્ણય સંપૂર્ણપણે ભૂટાનના રાજા પર નિર્ભર રહે છે. અરજદારે ભૂટાનની સંસ્કૃતિ અને રાજા પ્રત્યે પૂર્ણ નિષ્ઠા બતાવવી પડે છે; રાજા કે દેશ વિશે નકારાત્મક ટિપ્પણી કરવા પર નાગરિકતા છીનવી લેવામાં આવે છે.
- જાપાન (Japan): અહીં 5 વર્ષનો સતત વસવાટ અને “ઉમદા આચરણ” જરૂરી છે. જાપાન બેવડી નાગરિકતાને માન્યતા આપતું નથી, તેથી અરજદારે પોતાનો જૂનો પાસપોર્ટ સંપૂર્ણપણે છોડવો પડે છે.
- કુવૈત અને સાઉદી અરેબિયા: આ દેશોમાં પણ 10 થી 20 વર્ષનો વસવાટ, અરબી ભાષા અને ઇસ્લામ ધર્મમાં આસ્થા જેવી અનિવાર્ય શરતો છે.
નાગરિકતા છીનવવાનો વિવાદ: નેધરલેન્ડનું ઉદાહરણ
જ્યાં એક તરફ નાગરિકતા મેળવવી મુશ્કેલ છે, ત્યાં બીજી તરફ કેટલાક દેશો રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના નામે તેને છીનવી લેવાના નિયમો કડક કરી રહ્યા છે. નેધરલેન્ડમાં આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ અથવા સુરક્ષાના જોખમ પર નાગરિકતા રદ કરવાની સત્તાનો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, નિષ્ણાતો (ISI રિપોર્ટ) માને છે કે આ પ્રક્રિયા ભેદભાવપૂર્ણ હોઈ શકે છે કારણ કે તે માત્ર એવા લોકોને નિશાન બનાવે છે જેમની પાસે બેવડી નાગરિકતા છે.
આ દેશો માટે નાગરિકતા એ કોઈ હક નથી, પરંતુ એક દુર્લભ વિશેષાધિકાર છે. અહીં નાગરિકતા મેળવવી એટલે વર્ષોની ધીરજ, સાંસ્કૃતિક સમન્વય અને ક્યારેક ધાર્મિક પરિવર્તનના કપરા રસ્તા પરથી પસાર થવા જેવું છે.
