દુનિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિનો ચોંકાવનારો દાવો, કહ્યું- ‘થોડા વર્ષો પછી મનુષ્યોએ…’
એલોન મસ્કે ભવિષ્ય વિશે એક ચોંકાવનારી વાત કહી છે. મસ્કે કહ્યું છે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને રોબોટિક સિસ્ટમ્સનો વિકાસ થવાથી માત્ર થોડા જ વર્ષોમાં સમાજની રચના બદલાઈ જશે. મનુષ્યો માટે કામ કરવું એક વૈકલ્પિક (Option) બાબત બની જશે.
દુનિયાના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ એલોન મસ્કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને રોબોટિક્સના ભવિષ્ય વિશે એક ચોંકાવનારી ભવિષ્યવાણી કરી છે. અમેરિકાની એરોસ્પેસ કંપની SpaceX ના CEO એલોન મસ્કનું કહેવું છે કે આવનારા સમયમાં, મનુષ્યો માટે કામ કરવું એ તેમની પસંદગીનો વિષય બની જશે. તેમણે ઝીરોધાના કોફાઉન્ડર નિખિલ કામતની પોડકાસ્ટ ‘પીપલ બાય WTF’ માં આ વાત કહી છે.
સમાજની રચના બદલાઈ જશે
મસ્ક અનુસાર, AI અને રોબોટિક સિસ્ટમ્સનો એટલી ઝડપથી વિકાસ થઈ રહ્યો છે કે તે 10 વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં સમાજની મૂળભૂત રચનાને બદલી નાખશે. મસ્કે ભવિષ્યવાણી કરતા કહ્યું, “ભવિષ્યમાં, એવું નહીં હોય કે તમારે નોકરી મેળવવા માટે કોઈ ચોક્કસ શહેરમાં જવું પડે. મારી ભવિષ્યવાણી છે કે ભવિષ્યમાં કામ કરવું એક વૈકલ્પિક બાબત બની જશે.”
આ ભવિષ્યવાણી મસ્કની ટેક્નોલોજીકલ ઉત્ક્રાંતિ પરની દ્રષ્ટિ દર્શાવે છે. તેમનો મત છે કે ઓટોમેશન અને મશીન લર્નિંગની ક્ષમતાઓ વધતાની સાથે, માનવીય શ્રમની જરૂરિયાત ઝડપથી ઘટશે.
‘ગરીબી સમાપ્ત થઈ જશે’
મસ્કે એમ પણ કહ્યું કે જ્યારે મોટાભાગનું કામ AI દ્વારા થશે, ત્યારે પૈસાનું મહત્વ પણ સમાપ્ત થઈ શકે છે. તેમનું માનવું છે કે AI અને રોબોટ્સ દરેક વસ્તુનું ઉત્પાદન એટલી કુશળતાથી કરશે કે બધાની પાસે જરૂરિયાત કરતાં વધુ વસ્તુઓ અને સેવાઓ ઉપલબ્ધ હશે, જેનાથી ગરીબી પણ સમાપ્ત થઈ જશે.
મસ્કે ભવિષ્યમાં કામ કરવાને શોખ અથવા હોબી સાથે સરખાવ્યું. તેમણે સમજાવ્યું કે જે રીતે આજે લોકો બજારમાંથી શાકભાજી ખરીદવાને બદલે શોખ માટે પોતાના બગીચામાં ઉગાડે છે, તેવી જ રીતે ભવિષ્યમાં નોકરી કરવી પણ એક એવો જ પસંદગીનો વિકલ્પ બની જશે. એટલે કે, લોકો આર્થિક જરૂરિયાતને કારણે નહીં, પણ અંગત સંતોષ અથવા પોતાના કૌશલ્યોને વ્યક્ત કરવા માટે કામ કરશે.
માનવતા પર પડતી અસરો
એલોન મસ્કનું આ વિઝન ટેક્નોલોજીકલ યુટોપિયા (એક આદર્શ સમાજ) તરફ નિર્દેશ કરે છે, જ્યાં મનુષ્ય ભૌતિક જરૂરિયાતોની ચિંતામાંથી મુક્ત થઈને સર્જનાત્મકતા, કલા, સંશોધન અથવા વ્યક્તિગત વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે.
જોકે, મસ્કે આ વાત પણ સ્વીકારી કે આ મુકામ સુધી પહોંચવા માટે હજી સમાજ અને ટેક્નોલોજીને ઘણું કામ કરવાનું બાકી છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવું થશે, તેની તેમને પૂરી આશા છે. તેમણે કહ્યું કે “આપણે એવા યુગ તરફ જઈ રહ્યા છીએ, જ્યાં ઉત્પાદક કામ મશીનો કરશે, ખર્ચ ઘટશે અને મનુષ્ય પોતાની રુચિના કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે.”
આ પરિસ્થિતિ સમાજશાસ્ત્રીઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓ માટે એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે: જો કામ વૈકલ્પિક બની જશે, તો માનવ જીવનનો હેતુ શું હશે? શું મનુષ્યો પોતાનો સમય સાર્થક પ્રવૃત્તિઓમાં વાપરી શકશે, કે પછી વ્યાપક કંટાળા અને હેતુહીનતાનો સામનો કરશે? મસ્કનું નિવેદન આ વૈશ્વિક ચર્ચાને વધુ વેગ આપે છે, ખાસ કરીને યુનિવર્સલ બેઝિક ઈન્કમ (UBI) અને લેઝર ઇકોનોમી (Leisure Economy) જેવા ખ્યાલોના સંદર્ભમાં.
