ક્યારે છે મહાભરણી શ્રાદ્ધ, માતૃ નવમી અને સર્વપિતૃ અમાવસ્યા? જાણો ૨૦૨૬નું સંપૂર્ણ કેલેન્ડર
સનાતન ધર્મમાં પિતૃ પક્ષ (શ્રાદ્ધ પક્ષ) ને આપણા પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો અને તેમને યાદ કરવાનો સૌથી પવિત્ર સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન લોકો પોતાના દિવંગત સ્વજનોની આત્માની શાંતિ માટે પિંડદાન, તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને દાન-પુણ્ય જેવા ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો કરે છે. એવી માન્યતા છે કે પિતૃ પક્ષમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક કરેલા આ કર્મોથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને તેમનો આશીર્વાદ સમગ્ર પરિવાર પર બની રહે છે.
સામાન્ય રીતે જે તિથિ પર કોઈ પૂર્વજનું અવસાન થયું હોય, પિતૃ પક્ષમાં તે જ તિથિ પર તેમનું શ્રાદ્ધ કરવાનો રિવાજ છે. જોકે, આ આખા પખવાડિયામાં ત્રણ એવી તિથિઓ પણ આવે છે જેને અત્યંત ખાસ અને વિશેષ માનવામાં આવી છે. ચાલો જાણીએ કે વર્ષ ૨૦૨૬માં આ ત્રણ વિશેષ તિથિઓ ક્યારે આવી રહી છે અને તેનું શું મહત્ત્વ છે.
૧. મહાભરણી શ્રાદ્ધ (૨૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬)
પિતૃ પક્ષની ખાસ તિથિઓમાં મહાભરણી શ્રાદ્ધનું સ્થાન ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તેનો સીધો સંબંધ ભરણી નક્ષત્ર સાથે હોય છે, તેથી તેને ભરણી શ્રાદ્ધ અથવા મહાભરણી શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે.
મહત્ત્વ: ધાર્મિક પરંપરાઓ અનુસાર, જો પરિવારમાં કોઈ સભ્યનું અકાળ (અસમય) મૃત્યુ થયું હોય અથવા કોઈ વ્યક્તિ અવિવાહિત અવસ્થામાં જ પરલોક સિધારી ગઈ હોય, તો તેના નિમિત્તે ભરણી શ્રાદ્ધ કરવાનો વિશેષ વિધિ-નિયમ છે. ઘણા પરિવારોમાં તો વ્યક્તિના મૃત્યુનું એક વર્ષ પૂરું થયા પછી પણ આ તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા નિભાવવામાં આવે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં તિથિ: વર્ષ ૨૦૨૬માં મહાભરણી શ્રાદ્ધ ૨૯ સપ્ટેમ્બર, મંગળવારે આવશે.
૨. માતૃ નવમી (૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬)
પિતૃ પક્ષની નવમી તિથિ વિશેષ રૂપે પરિવારની દિવંગત મહિલા પૂર્વજોને સમર્પિત હોય છે. આ જ કારણસર તેને માતૃ નવમી અથવા ‘માતૃ શ્રાદ્ધ’ કહેવામાં આવે છે.
મહત્ત્વ: આ દિવસે પરિવારની દિવંગત માતા, દાદી, નાની કે અન્ય મહિલા પૂર્વજોની આત્માની શાંતિ માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવામાં આવે છે. ઘણીવાર લોકોને પોતાની કોઈ મહિલા પૂર્વજના મૃત્યુની સાચી તિથિ યાદ હોતી નથી. આવા સંજોગોમાં, શાસ્ત્રો અને પરંપરાઓ અનુસાર માતૃ નવમીના દિવસે તેમના નામથી શ્રાદ્ધ કરવું અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે સૌભાગ્યવતી અને અન્ય મહિલા પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ કરવાથી સમગ્ર કુળ પર તેમની કૃપા વરસે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં તિથિ: વર્ષ ૨૦૨૬માં માતૃ નવમી ૪ ઓક્ટોબર, રવિવારે ઊજવાશે.
૩. સર્વપિતૃ અમાવસ્યા (૧૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬)
૩. સર્વપિતૃ અમાવસ્યા (૧૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬)પિતૃ પક્ષની સમાપ્તિ સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે થાય છે, જેને ‘મહાલય અમાવસ્યા’ના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષની તમામ તિથિઓમાં તેનું સૌથી વધુ મહત્ત્વ માનવામાં આવે છે.
મહત્ત્વ: જો કોઈ કારણસર તમને તમારા કોઈ પૂર્વજના મૃત્યુની તિથિ જ્ઞાત ન હોય અથવા તો નિર્ધારિત તિથિ પર કોઈ વ્યસ્તતાના કારણે શ્રાદ્ધ ન થઈ શક્યું હોય, તો તમે સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે તેમનું શ્રાદ્ધ કરી શકો છો. આ દિવસે પરિવાર પોતાના તમામ જ્ઞાત અને અજ્ઞાત (જેમને આપણે ભૂલી ચૂક્યા છીએ) પૂર્વજોને એકસાથે શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે અને તેમના મોક્ષની કામના કરે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં તિથિ: વર્ષ ૨૦૨૬માં સર્વપિતૃ અમાવસ્યા ૧૦ ઓક્ટોબર, શનિવારે થશે.
શું માત્ર આ જ ૩ તિથિઓ પર કરવું જોઈએ શ્રાદ્ધ?
આ એક સામાન્ય પ્રશ્ન છે, જેનો જવાબ ‘ના’ છે. પિતૃ પક્ષની દરેક એક તિથિનું પોતાનું અલગ મહત્ત્વ છે. મુખ્ય નિયમ એ જ છે કે જે તિથિએ પૂર્વજનું અવસાન થયું હોય, શ્રાદ્ધ તે જ દિવસે કરવું જોઈએ (જેમ કે દ્વિતીયા તિથિએ અવસાન થવા પર દ્વિતીયાનું શ્રાદ્ધ).
મહાભરણી, માતૃ નવમી અને સર્વપિતૃ અમાવસ્યાને એટલા માટે વિશેષ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કેટલીક વિશેષ પરિસ્થિતિઓ—જેવી કે અકાળ મૃત્યુ, મહિલાઓનું શ્રાદ્ધ, અથવા અજ્ઞાત તિથિઓ વાળા પૂર્વજો—સાથે જોડાયેલી હોય છે. તમારા પરિવારના પુરોહિત અને રીતિ-રિવાજો અનુસાર આ તિથિઓનું પાલન કરીને તમે તમારા પૂર્વજોને પ્રસન્ન કરી શકો છો અને તેમના આશીર્વાદ મેળવી શકો છો.
