ટ્રિપલ ‘T’ પર તણાવ અને દિગ્ગજ CEOનો કાફલો… ટ્રમ્પની ચીન મુલાકાત પાસેથી દુનિયાને શું અપેક્ષા છે?
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ 13 થી 15 મે 2026 સુધી ચીનની મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. લગભગ 9 વર્ષના લાંબા અંતરાલ બાદ ટ્રમ્પ ચીનની ધરતી પર પગ મૂકશે, જે આ મુલાકાતને અમેરિકા-ચીન સંબંધો માટે અત્યંત નિર્ણાયક બનાવે છે. આ કોઈ સામાન્ય રાજદ્વારી પ્રવાસ નથી; આમાં ટ્રિપલ ‘T’ એટલે કે ટેરિફ (Tariff), તાઈવાન (Taiwan) અને ટેકનોલોજી (Technology) પર ચાલતો વર્ષો જૂનો તણાવ કેન્દ્રસ્થાને છે. ટ્રમ્પ ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે મુલાકાત કરશે અને આ બેઠક પર આખી દુનિયાની નજર ટકેલી છે.
અમેરિકી ઉદ્યોગપતિઓનો મોટો કાફલો ચીન જશે
આ પ્રવાસની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે ટ્રમ્પ એકલા નથી જઈ રહ્યા. તેમની સાથે અમેરિકાની જાયન્ટ કંપનીઓના સીઈઓ (CEOs) નું આખું ડેલિગેશન બેઇજિંગ પહોંચી રહ્યું છે. આ લિસ્ટમાં ટેસ્લાના એલોન મસ્ક, એપલના ટિમ કૂક, અને લેરી ફિંક જેવા નામો સામેલ છે. આ ઉપરાંત મેટા, વીઝા, માસ્ટરકાર્ડ અને ગોલ્ડમેન સેક્સ જેવી કંપનીઓના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ આ ટુકડીનો ભાગ છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અમેરિકા માત્ર રાજકીય નહીં પણ આર્થિક અને ટેકનોલોજીકલ એજન્ડા સાથે ચીન જઈ રહ્યું છે.
ટ્રમ્પનો એજન્ડા: વેપારમાં સંતુલન
અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે દર વર્ષે અબજો ડોલરનો વેપાર થાય છે. ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે ચીન અમેરિકા પાસેથી સામાનની ખરીદી વધારે જેથી વેપાર ખાધ ઓછી કરી શકાય. એવી અપેક્ષા છે કે આ મુલાકાત દરમિયાન ચીન અમેરિકા પાસેથી સોયાબીન, બીફ, ઉર્જા ઉત્પાદનો અને બોઇંગ વિમાનો ખરીદવા માટે નવા કરારો કરી શકે છે. જોકે, આ વાટાઘાટો એટલી સરળ નહીં હોય, કારણ કે બંને દેશો એકબીજા પર ટેરિફ લાદવાની રમત રમી રહ્યા છે.
તાઈવાન અને ઈરાન યુદ્ધ: બે સૌથી મોટા અવરોધ
તાઈવાનનો મુદ્દો હંમેશાથી ભારત અને પેસિફિક ક્ષેત્રમાં તણાવનું કારણ રહ્યો છે. ચીન ઈચ્છે છે કે અમેરિકા તાઈવાનની આઝાદીનો સ્પષ્ટ વિરોધ કરે, જ્યારે અમેરિકા તેની ‘સ્ટ્રેટેજિક એમ્બિગ્યુટી’ (Strategic Ambiguity) ની નીતિ જાળવી રાખવા માંગે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પ તાઈવાન મુદ્દે કોઈ મોટું સમાધાન કે પીછેહઠ કરે તેવી શક્યતા નહિવત છે.
બીજી તરફ, મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલું ઈરાન યુદ્ધ પણ આ બેઠકનો મુખ્ય મુદ્દો હશે. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ચીન ઈરાન પર દબાણ લાવે જેથી યુદ્ધ અટકે, પણ ચીન આ સંકટ માટે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલને જવાબદાર માની રહ્યું છે. આ ખેંચતાણ બેઠકમાં ગરમાવો લાવી શકે છે.
ટેકનોલોજીમાં કોણ મારશે બાજી?
આજના સમયમાં ટેકનોલોજી એ જ અસલી સત્તા છે. AI, સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) સેક્ટરમાં ચીનનો દબદબો વધી રહ્યો છે. ચીની ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અમેરિકા અને જાપાન કરતા ઘણા સસ્તા છે, જે અમેરિકી ઓટોમોબાઇલ સેક્ટર માટે મોટો પડકાર છે. આ મુદ્દે કોઈ નવું ‘ટ્રેડ બોર્ડ’ રચવાની ચર્ચા થઈ શકે છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, NVIDIA ના સીઈઓ જેન્સેન હુઆંગ આ પ્રવાસમાં સામેલ નથી. અમેરિકા ચીનને સૌથી એડવાન્સ્ડ AI ચિપ્સ મળતા રોકવા માંગે છે. જોકે ટ્રમ્પે NVIDIA ની H200 ચિપ્સ ચીન મોકલવા માટે કેટલીક શરતો સાથે મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ચીની સરકાર આ ચિપ્સ ખરીદવામાં અચકાઈ રહી છે કારણ કે તેને અમેરિકી નિર્ભરતાનો ડર છે.
શું કોઈ ઐતિહાસિક સમજૂતી થશે?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ મુલાકાતથી કોઈ ‘ઐતિહાસિક ચમત્કાર’ થવાની આશા રાખવી વહેલી ગણાશે. પરંતુ જો બંને દેશો તણાવ ઘટાડવા અને આર્થિક સંબંધોને સ્થિર કરવા માટે કોઈ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરી શકે, તો તે વિશ્વના અર્થતંત્ર માટે મોટી રાહત સાબિત થશે. ટ્રમ્પની ચીન મુલાકાત એ વાતનો સંકેત છે કે દુનિયાના બે સૌથી મોટા પાવર હાઉસ હવે સંઘર્ષની સાથે સાથે સંવાદનો માર્ગ પણ શોધી રહ્યા છે. આવનારા ત્રણ દિવસ નક્કી કરશે કે 2026માં વિશ્વની ભૂ-રાજકીય સ્થિતિ કઈ દિશામાં જશે.
