ઈરાનમાં સત્તાપલટાનો અંતિમ દાવ? ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કુર્દ નેતાઓ પાસે માંગી મદદ
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા જતા યુદ્ધના ખતરાની વચ્ચે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાક સ્થિત કુર્દ નેતાઓ મસૂદ બરઝાની અને બાફેલ તાલાબાની સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી છે. માનવામાં આવી રહ્યું છે કે ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ ઈરાન વિરુદ્ધ કુર્દ લડાયકોને સક્રિય કરવા માંગે છે. આ વ્યૂહરચના હેઠળ, સીમા પર તૈનાત કુર્દ લડાયકો ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે, જોકે આમાં ‘તુર્કી ફેક્ટર’ સૌથી મોટો પડકાર છે.
નેતન્યાહુની ગુપ્ત રણનીતિ અને ટ્રમ્પની પહેલ
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, શનિવારે શરૂ થયેલા બોમ્બમારો બાદ રવિવારે ટ્રમ્પે આ કુર્દ નેતાઓ સાથે સંવેદનશીલ ચર્ચા કરી હતી. ઈઝરાયેલ લાંબા સમયથી સીરિયા, ઈરાક અને ઈરાનના કુર્દ જૂથો સાથે સુરક્ષા અને ગુપ્તચર સંબંધો ધરાવે છે. વ્હાઈટ હાઉસમાં ટ્રમ્પ સાથેની બેઠક દરમિયાન નેતન્યાહુએ આ યોજના રજૂ કરી હતી. તેમનું માનવું છે કે જો સ્થિતિ વધુ બગડશે, તો કુર્દ જૂથો ઈરાન સામે બળવો કરી શકે છે. નેતન્યાહુએ સંભવિત ઉત્તરાધિકારીઓ અને કયા કુર્દ જૂથો મેદાનમાં આવી શકે છે તેની વિગતવાર બ્લુપ્રિન્ટ પણ રજૂ કરી છે.
યુદ્ધમાં કુર્દ લડાયકોની શું ભૂમિકા હશે?
કુર્દ લડાયકો, જેમને ‘પેશમર્ગા’ (મોતનો સામનો કરનાર) કહેવામાં આવે છે, તેમની પાસે પહાડી વિસ્તારોમાં લડવાનો બહોળો અનુભવ છે. ઈરાક-ઈરાન સરહદ પર તેમના હજારો સૈનિકો તૈનાત છે અને તેઓ અનેક વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો પર નિયંત્રણ ધરાવે છે.
નવું જોડાણ: યુદ્ધ શરૂ થવાના થોડા દિવસો પહેલા જ ઈરાક સ્થિત પાંચ ઈરાની-કુર્દ જૂથોએ ‘કોએલિશન ઓફ પોલિટિકલ ફોર્સીસ ઓફ ઈરાની કુર્દિસ્તાન’ નામનું નવું સંગઠન બનાવ્યું છે.
ઐતિહાસિક સંબંધો: કુર્દ લોકો મધ્ય પૂર્વનો મોટો વંશીય સમૂહ છે, પરંતુ તેમનો પોતાનો કોઈ અલગ દેશ નથી. તેઓ દક્ષિણ-પૂર્વ તુર્કી, ઉત્તરી સીરિયા, ઉત્તરી ઈરાક અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ઈરાનમાં ફેલાયેલા છે.
અમેરિકા શા માટે કુર્દોનો સાથ ઈચ્છે છે?
અમેરિકાનો ઈતિહાસ રહ્યો છે કે તે સીધા ગ્રાઉન્ડ વોરને બદલે સ્થાનિક લડાયકોનો સહયોગ લે છે. 2003માં સદ્દામ હુસૈનને હટાવવામાં અને ત્યારબાદ ISIS સામેની લડાઈમાં કુર્દોએ અમેરિકાને મહત્વની મદદ કરી હતી. નિષ્ણાતોના મતે, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હવાઈ હુમલાઓને જમીન પર મજબૂતી આપવા માટે કુર્દ લડાયકો સૌથી સક્ષમ છે. જેમ 2001માં અફઘાનિસ્તાનમાં સ્થાનિક લડાયકોની મદદથી તાલિબાન શાસનને તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું, તેવી જ કંઈક યોજના ઈરાન માટે પણ હોઈ શકે છે.
તુર્કીનો પડકાર અને ભવિષ્યની અટકળો
આ સમગ્ર યોજનામાં સૌથી મોટો અવરોધ તુર્કી છે. તુર્કી નાટો (NATO) નું સભ્ય અને અમેરિકાનું સહયોગી છે, પરંતુ કુર્દો સાથે તેના સંબંધો અત્યંત ખરાબ છે. તુર્કી કુર્દ જૂથોને પોતાના માટે જોખમ માને છે. અહેવાલો મુજબ, ટ્રમ્પે આ મુદ્દે તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ એર્દોગન સાથે પણ વાત કરી છે. જોકે, અમેરિકી અધિકારીઓ એ વાતથી પણ સાવધ છે કે નેતન્યાહુ કદાચ કુર્દોની તાકાતનું વધુ પડતું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા હોય. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ઈરાન સાથેના આ સંઘર્ષમાં કુર્દો ખરેખર કેટલા અસરકારક સાબિત થાય છે.
