શું ભારત હવે વૈશ્વિક આર્થિક એન્જિન? ટ્રમ્પના વખાણ પછી દુનિયાની નજર ભારત પર
તાજેતરમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર ભારતની આર્થિક પ્રગતિના મુક્ત મને વખાણ કર્યા છે. CNBC ને આપેલા એક સાક્ષાત્કારમાં ટ્રમ્પે માત્ર ભારતને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં ગણાવ્યું એટલું જ નહીં, પરંતુ અમેરિકી અર્થતંત્રની સુસ્ત ગતિ પર ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી હતી. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની વધતી શાખ અને તેના જીડીપી ગ્રોથ રેટ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
ભારત: એક ઉભરતી આર્થિક મહાસત્તા
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે ભારત જે રીતે 7 થી 8 ટકાના દરે વિકાસ કરી રહ્યું છે, તે પ્રશંસનીય છે. તેમણે ભારતની તુલનામાં અમેરિકાની વર્તમાન સ્થિતિ પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ભારત જેવા દેશો તેમની નીતિઓ અને ‘ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ’ (જનસાંખ્યિકીય લાભ)નો યોગ્ય ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે અમેરિકા પોતાની જાતને બિનજરૂરી રીતે ‘મોંઘવારી’ અને ‘વ્યાજ દરો’ના જાળમાં ફસાવી રહ્યું છે.
ભારતીય અર્થતંત્રનો આ તબક્કો ઐતિહાસિક છે. માળખાગત સુધારા, ડિજિટલાઇઝેશન અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ જેવી પહેલોએ વૈશ્વિક રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જીત્યો છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી સંકેત મળે છે કે હવે માત્ર ભારતના લોકો જ નહીં, પરંતુ વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી દેશોના નેતાઓ પણ માની રહ્યા છે કે ભવિષ્ય ભારતનું છે.
અમેરિકા સામેના પડકારો અને ટ્રમ્પનો દ્રષ્ટિકોણ
ટ્રમ્પે અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વની નાણાકીય નીતિની આકરી ટીકા કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકાએ 4 ટકાના જીડીપી ગ્રોથ પર સંતોષ ન માનવો જોઈએ. તેમનું માનવું છે કે અમેરિકા પાસે એટલી ક્ષમતા છે કે તે 12 થી 13 ટકાનો વિકાસ દર પણ હાંસલ કરી શકે છે.
ટ્રમ્પનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે જેમ જ આર્થિક આંકડા થોડા સુધરે છે, ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરો વધારવાની તૈયારી કરવા લાગે છે. તેમનું માનવું છે કે આ નીતિ વિકાસની ગતિને સીધી રીતે અવરોધે છે. તેઓ માને છે કે જો અમેરિકાએ પોતાની મેન્યુફેક્ચરિંગને ફરીથી વિશ્વમાં નંબર વન બનાવવી હોય, તો તેને સસ્તી લોન અને રોકાણ માટે અનુકૂળ માહોલ તૈયાર કરવો પડશે.
શું ખરેખર 12-13 ટકાનો વિકાસ દર શક્ય છે?
આર્થિક નિષ્ણાતો વચ્ચે ટ્રમ્પના આ દાવા પર ચર્ચા છેડાઈ ગઈ છે. 12-13 ટકાનો જીડીપી ગ્રોથ કોઈપણ વિકસિત અર્થતંત્ર માટે ખૂબ મોટું લક્ષ્ય છે. જોકે, ટ્રમ્પનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે—તેઓ ‘નીતિગત અવરોધો’ દૂર કરીને અર્થતંત્રને એક મોટા ઉછાળા તરફ લઈ જવા માંગે છે.
ટ્રમ્પનું એ કહેવું કે ‘ભારતનો વિકાસ દર પ્રેરણાદાયી છે’, તે દર્શાવે છે કે તેઓ અમેરિકી અર્થતંત્રમાં એ ‘એગ્રેસિવ’ વિકાસ મોડલ લાગુ કરવા માંગે છે જે ભારત અને અન્ય એશિયાઈ દેશોમાં જોવા મળી રહ્યો છે. તેમના મતે, અમેરિકાના મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરની જૂની ચમક ખોવાઈ ગઈ છે અને તેને પાછી મેળવવા માટે કડક આર્થિક સુધારા અને સાહસિક નિર્ણયોની જરૂર છે.
ભારત માટે ગર્વની ક્ષણ
ભારત માટે ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એક મોટી રાજદ્વારી અને આર્થિક સિદ્ધિ છે. આ દર્શાવે છે કે ભારતની વિકાસગાથા હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાઓના કેન્દ્રમાં છે. જ્યારે વિશ્વના સૌથી મોટા અર્થતંત્રના રાષ્ટ્રપતિ ભારતની પ્રશંસા કરે અને પોતાના દેશને ભારત જેવું બનવાની શીખ આપે, ત્યારે તે ભારતની સ્થિરતા અને આર્થિક સમજણની જીત છે.
ભલે ભારત સામે બેરોજગારી કે મોંઘવારી જેવા પડકારો હોય, પરંતુ જે રીતે આખી દુનિયા ભારતને એક ‘એન્જિન’ની જેમ જોઈ રહી છે, તે ભવિષ્ય માટે ખૂબ જ સુખદ છે. ટ્રમ્પની આ ટિપ્પણી માત્ર ભારતનો મનોબળ જ નથી વધારતી, પરંતુ ભારતના તે રોકાણકારો અને ઉદ્યોગસાહસિકો માટે પણ એક સંદેશ છે જેઓ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની ઓળખ બનાવી રહ્યા છે.
આવનારા સમયમાં અમેરિકા પોતાની નીતિઓમાં શું ફેરફાર કરે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. પરંતુ હાલમાં, ટ્રમ્પના શબ્દોમાં ભારત માટે સન્માન અને પ્રશંસા સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે, જે એ સાબિત કરે છે કે ભારતીય અર્થતંત્ર હવે એક એવી વૈશ્વિક તાકાત બની ગયું છે જેને નજરઅંદાજ કરવી હવે કોઈ પણ દેશ માટે શક્ય નથી.
