ડાયરેક્ટ સ્ટોક SIP કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ? ઊંચા વળતર અને જોખમ વચ્ચેનું સંપૂર્ણ ગણિત સમજો
લાંબા ગાળામાં મોટી સંપત્તિ (Wealth Creation) બનાવવા માંગતા દરેક સામાન્ય અને અનુભવી રોકાણકાર સામે હંમેશા એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો રહે છે કે, રોકાણ માટે કયો રસ્તો પસંદ કરવો? શું સિસ્ટમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન (SIP) ના માધ્યમથી સીધા શેરબજારના મનપસંદ શેરો ખરીદવા વધુ સારા છે, કે પછી મ્યુચ્યુઅલ ફંડની એસઆઈપી (SIP) દ્વારા રોકાણ કરવું વધુ સમજદારીભર્યું છે? ઘણા રોકાણકારો એવું વિચારે છે કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કંપનીઓ પણ આખરે આપણા પૈસા શેરબજારમાં જ રોકે છે, તો પછી આપણે પોતે જ સીધા શેરોમાં એસઆઈપી કેમ ન શરૂ કરીએ? આ લોભ અને જોખમ પાછળનું અસલી નાણાકીય ગણિત સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
‘ધ મની શો’ માં આ મહત્વનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. આ શો દરમિયાન હર્ક્યુલસ એડવાઇઝર્સના સ્થાપક અને જાણીતા માર્કેટ એક્સપર્ટ આદિત્ય શાહે રોકાણકારોને બહુ જ સરળ ભાષામાં સમજાવ્યું કે, માત્ર ઊંચા વળતર (High Return) મેળવવાના લોભમાં આવીને શેરોમાં સીધું રોકાણ કરવું એ દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય રણનીતિ નથી.
સીધા શેરોમાં રોકાણ માટે સતત દેખરેખ અને સમય જરૂરી
આદિત્ય શાહના જણાવ્યા અનુસાર, ડાયરેક્ટ સ્ટોક માર્કેટમાં રોકાણ કરવું પહેલી નજરે ખૂબ જ આકર્ષક અને વધુ કમાણી કરાવનારું લાગે છે, પરંતુ તેની સાથે એટલું જ મોટું જોખમ (Risk) પણ જોડાયેલું હોય છે. ડાયરેક્ટ ઇક્વિટીમાં સફળ થવા માટે રોકાણકારે બજાર પર સતત નજર રાખવી પડે છે, કંપનીઓના ક્વોર્ટરલી રિઝલ્ટ વાંચવા પડે છે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રની સ્થિતિ સમજવી પડે છે.
આ કાર્યક્રમ દરમિયાન રમેશભાઈ નામના એક વરિષ્ઠ નાગરિકે પોતાની મૂંઝવણ રજૂ કરતા જણાવ્યું કે, તેઓ લાંબા સમયથી રોકાણ કરી રહ્યા છે અને હાલમાં તેમના પોર્ટફોલિયોમાં આઈટીસી હોટેલ્સ (ITC Hotels), કિમ્સ હોસ્પિટલ (KIMS) અને ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) જેવા મજબૂત શેરો છે. તેમણે પૂછ્યું કે શું મારે આ શેરોમાં દર મહિને એસઆઈપી ચાલુ રાખવી જોઈએ?
આ પ્રશ્નનો સચોટ જવાબ આપતા એક્સપર્ટે જણાવ્યું કે, જો કોઈ રોકાણકાર વારંવાર પોતાના શેર રાખવા કે વેચી દેવા તે અંગે મૂંઝવણ અનુભવતો હોય અથવા સલાહ માંગતો હોય, તો તેનો સ્પષ્ટ સંકેત એ છે કે ડાયરેક્ટ ઇક્વિટી માર્કેટ તે રોકાણકારની માનસિકતા અને જીવનશૈલી માટે યોગ્ય નથી.
માત્ર થોડાક શેરોમાં બધો જ પૈસો રોકવાનું મોટું જોખમ
નિષ્ણાતોના મતે, રમેશભાઈએ પસંદ કરેલી ત્રણેય કંપનીઓના ફંડામેન્ટલ્સ ખૂબ જ મજબૂત છે, અને ખાસ કરીને સરકારી ડિફેન્સ કંપની BEL એ છેલ્લા બે-ત્રણ વર્ષમાં રોકાણકારોને અસાધારણ વળતર આપ્યું છે. પરંતુ જોખમ ત્યાં ઊભું થાય છે જ્યારે તમે તમારો આખો પોર્ટફોલિયો માત્ર ત્રણ જ શેરો પૂરતો મર્યાદિત રાખો છો. જો ભવિષ્યમાં કોઈ એક ચોક્કસ સેક્ટરમાં મંદી આવે અથવા કોઈ એક કંપનીના મેનેજમેન્ટમાં સમસ્યા ઊભી થાય, તો તમારા સમગ્ર રોકાણનું મૂલ્ય એકાએક ઘટી શકે છે. આ જોખમને ફાઇનાન્સની ભાષામાં ‘કોન્સન્ટ્રેશન રિસ્ક’ કહેવાય છે.
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કેમ બને છે સામાન્ય રોકાણકારનો સાચો સાથી?
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ એવા રોકાણકારો માટે વરદાન સમાન છે જેમની પાસે શેરબજારનું ટેકનિકલ નોલેજ નથી અથવા રોજ-બરોજ બજાર ટ્રેક કરવાનો બિલકુલ સમય નથી. મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તમારા પૈસા પ્રોફેશનલ ફંડ મેનેજરો દ્વારા હેન્ડલ કરવામાં આવે છે. આ મેનેજરો રાત-દિવસ કંપનીઓના પ્રદર્શન અને માર્કેટ ટ્રેન્ડનું વિશ્લેષણ કરે છે અને જોખમ ઘટાડવા માટે તમારા પૈસાને ૪૦ થી ૫૦ જુદી જુદી મજબૂત કંપનીઓમાં ડાયવર્સિફાય (વિભાજીત) કરી દે છે. આનાથી જો કોઈ એક કંપની ડૂબે તો પણ બાકીની કંપનીઓ તમારા પોર્ટફોલિયોને સંભાળી લે છે.
વરિષ્ઠ નાગરિકો અને સામાન્ય લોકો માટે બેસ્ટ રોકાણ કયું?
આદિત્ય શાહે ખાસ સલાહ આપી છે કે વરિષ્ઠ નાગરિકો (Senior Citizens) એ પોતાની નિવૃત્તિની મૂડી સુરક્ષિત રાખવા માટે કુલ પોર્ટફોલિયોના માત્ર ૧૦% થી ૨૦% જેટલો જ હિસ્સો ઇક્વિટી એટલે કે શેરબજારમાં રોકવો જોઈએ. વળી, મોટી ઉંમરે મિડ-કેપ કે સ્મોલ-કેપ જેવા અતિશય અસ્થિર અને જોખમી ફંડ્સથી દૂર રહેવું જ હિતાવહ છે. તેની જગ્યાએ મોટી અને સ્થાપિત બ્લુચિપ કંપનીઓમાં રોકાણ કરતા ‘ફ્લેક્સી-કેપ ફંડ્સ’ (Flexi-Cap Funds) એક શ્રેષ્ઠ અને સંતુલિત વિકલ્પ છે, કારણ કે તેમાં બજારની વધ-ઘટ સામે લડવાની મજબૂત ક્ષમતા હોય છે.
આ સંદર્ભમાં તેમણે બજારના કેટલાક પ્રખ્યાત ફ્લેક્સી-કેપ ફંડ્સના નામ સૂચવ્યા હતા, જેમાં પરાગ પરીખ ફ્લેક્સી કેપ ફંડ, એચડીએફસી ફ્લેક્સી કેપ ફંડ, હેલિયોસ ફ્લેક્સી કેપ ફંડ અને અબાક્કસ ફ્લેક્સી કેપ ફંડનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે નોંધ્યું કે હેલિયોસ અને અબાક્કસ જેવા નવા ફંડ્સનો એસેટ બેઝ નાનો હોવાને કારણે તેઓ ઝડપથી ગ્રોથ બતાવી શકે છે. જો કે, અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલાં રોકાણકારે પોતાની ઉંમર, લક્ષ્ય અને જોખમ લેવાની ક્ષમતા મુજબ એસેટ એલોકેશન કરવું જોઈએ.
