ભારતમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ? રિઝર્વ બેંકે આપી અત્યાર સુધીની સૌથી ગંભીર ચેતવણી
ભારતીય નાણાકીય બજાર અને ડિજિટલ દુનિયામાં ક્રિપ્ટોકરન્સીને લઈને લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ દરમિયાન ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ દેશની અર્થવ્યવસ્થાની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારને એક ખૂબ જ મોટી અને ગંભીર ચેતવણી આપી છે. આરબીઆઈનું સ્પષ્ટપણે માનવું છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સી જેવી ‘વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ’ (VDA) ભારતની આર્થિક સ્થિરતા માટે એક મોટો ખતરો સાબિત થઈ શકે છે. કેન્દ્રીય બેંકે સરકારને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ભારત જેવા ઝડપથી ઉભરી રહેલા અર્થતંત્રમાં આવી ડિજિટલ કરન્સીને કોઈપણ સંજોગોમાં કાનૂની માન્યતા (Legal Status) આપવી જોઈએ નહીં. બીજેપી સાંસદ ભર્તૃહરિ મહતાબની અધ્યક્ષતાવાળી સંસદની નાણાકીય બાબતોની સ્થાયી સમિતિ (Parliamentary Standing Committee on Finance) સમક્ષ આરબીઆઈએ આ પક્ષ અત્યંત મજબૂતાઈથી રજૂ કર્યો છે.
દેશની આંતરિક સુરક્ષા સામે મોટું જોખમ
સંસદીય સમિતિની બેઠકમાં ‘વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ અને આગળની રાહ’ વિષય પર ગહન ચર્ચા થઈ હતી. આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક દરમિયાન આરબીઆઈના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ પાયાની ચિંતાઓ વ્યક્ત કરતા સાફ કર્યું હતું કે ક્રિપ્ટોકરન્સીનો અનિયંત્રિત ઉપયોગ દેશની સુરક્ષા અને આર્થિક માળખાને અંદરથી ખોખલું કરી શકે છે. સેન્ટ્રલ બેંકે સૌથી મોટી ચિંતા એ વાતની વ્યક્ત કરી છે કે આ ડિજિટલ નાણાંનો કોઈ કેન્દ્રીય માલિક કે રેગ્યુલેટર હોતો નથી. આ વિકેન્દ્રીકૃત (Decentralized) પ્રકૃતિના કારણે આ નાણાંનો ઉપયોગ આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ માટે ફંડિંગ પૂરું પાડવા (Terror Funding) અને નશીલા પદાર્થો એટલે કે ડ્રગ્સની હેરાફેરી (Drug Trafficking) જેવા દેશવિરોધી અને ગેરકાનૂની કામોમાં ખૂબ જ સરળતાથી થઈ શકે છે, જેને ટ્રેક કરવું સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે અશક્ય બરાબર છે.
વિદેશી કંપનીઓ (Offshore Entities) પર અંકુશ રાખવો મુશ્કેલ
રિઝર્વ બેંકે આ ડિજિટલ કરન્સીના અર્થતંત્ર સામે બીજું એક મોટું કારણ એ આપ્યું છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સીનું ટ્રેડિંગ અને તેના મોટાભાગના વ્યવહારો ભારતીય સરહદની બહાર સક્રિય એવી વિદેશી કંપનીઓ અથવા ઓફશોર એન્ટિટીઝ (Offshore Entities) દ્વારા ઓપરેટ થાય છે. આ બાહ્ય અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર ભારતીય કાયદાકીય અને રેગ્યુલેટરી સંસ્થાઓ (જેમ કે સેબી કે આરબીઆઈ) માટે નજર રાખવી અને તેમના પર નિયંત્રણ મેળવવું અત્યંત મુશ્કેલ અને જટિલ કામ છે.
પોતાની આ દલીલને વૈશ્વિક સ્તરે સાબિત કરવા માટે આરબીઆઈએ દુનિયાના અન્ય દેશોના ઉદાહરણો પણ સમિતિ સમક્ષ મૂક્યા હતા. કેન્દ્રીય બેંકે જણાવ્યું કે ચીન અને કતાર જેવા દેશોએ પોતાના દેશની આર્થિક સુરક્ષાને સર્વોપરી ગણીને આ પ્રકારની તમામ ક્રિપ્ટો અને નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ (Complete Ban) લાદી દીધો છે. જ્યારે બીજી તરફ, યુરોપિયન દેશોએ તેને માન્યતા આપવાને બદલે અત્યંત કડક નિયમો અને કાયદાના દાયરામાં કેદ કરી રાખ્યું છે.
ICAI એ મજબૂત કાયદો બનાવવાનું સમર્થન કર્યું
આ જ સંસદીય સમિતિ સમક્ષ દેશની સૌથી મોટી અને પ્રતિષ્ઠિત ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ સંસ્થા, ‘ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા’ (ICAI) એ પણ પોતાનો વિસ્તૃત રિપોર્ટ સોંપ્યો છે. આઈસીએઆઈએ વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સના વેપારને નિયંત્રિત કરવા માટે દેશમાં એક મજબૂત, સ્પષ્ટ અને કડક કાયદો બનાવવાની તરફેણ કરી છે. સંસ્થાએ સરકારને ખાતરી આપી છે કે તેઓ સામાન્ય રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને સરકારની મદદ માટે એક ખાસ ફાઇનાન્સિયલ અને એકાઉન્ટિંગ ફ્રેમવર્ક (નાણાકીય માળખું) તૈયાર કરવા માટે સંપૂર્ણ સક્ષમ છે.
પારદર્શિતા વધારવા અને ટેક્સ ચોરી રોકવા પર ભાર
ICAI એ સરકારને મહત્વના સૂચનો આપતા કહ્યું છે કે તેઓ વિવિધ પ્રકારની ડિજિટલ એસેટ્સ અને ક્રિપ્ટોના આર્થિક વ્યવહારો પર ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન (Research) કરવા તૈયાર છે. આ સંશોધનના આધારે એક એવું ગાઇડન્સ નોટ અથવા એકાઉન્ટિંગ નિયમ તૈયાર કરવામાં આવશે, જેનાથી ભારતીય કંપનીઓ પોતાની બેલેન્સ શીટ અને વાર્ષિક નાણાકીય રિપોર્ટમાં ક્રિપ્ટોકરન્સીના લેણ-દેણને સંપૂર્ણ પારદર્શિતા સાથે દર્શાવવા માટે બંધાયેલી રહેશે. જો કંપનીઓ પોતાના ખાતામાં આ વ્યવહારો સ્પષ્ટ રીતે બતાવશે, તો દેશમાં મોટા પાયે થતી ટેક્સ ચોરી (Tax Evasion) અટકાવી શકાશે અને દેશની અંદર ફરતી ડિજિટલ સંપત્તિનો સાચો અને સચોટ હિસાબ-કિતાબ સરકાર પાસે ઉપલબ્ધ રહેશે.
સંસદીય સમિતિના અધ્યક્ષ ભર્તૃહરિ મહતાબે આ મહત્વની બેઠક બાદ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે કે રિઝર્વ બેંક દેશમાં ક્રિપ્ટોકરન્સીને કોઈપણ પ્રકારનો કાનૂની દરજ્જો આપવાની સંપૂર્ણ વિરુદ્ધમાં છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે, સમિતિ હાલમાં કોઈ ઉતાવળિયો નિર્ણય લેવા માંગતી નથી અને તે આવકવેરા કાયદા (Income Tax Act) હેઠળ આ ડિજિટલ એસેટ્સના ઓડિટ અને ટેક્સેશનની સાથે જોડાયેલા તમામ કાનૂની પાસાઓની ખૂબ જ બારીકાઈથી તપાસ કરી રહી છે, જેથી ભવિષ્યમાં દેશના હિતમાં યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકાય. આરબીઆઈની આ કડક ચેતવણી બાદ હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર ક્રિપ્ટોકરન્સી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકે છે કે પછી આઈસીએઆઈના સૂચનો મુજબ કોઈ નવો કડક કાયદો લાવે છે.
