સેલરીમાંથી TDS કપાયા પછી પણ આઈટીઆર (ITR) ન ભર્યું? જાણો કોર્ટનો મોટો નિર્ણય અને શું તમારી સાથે પણ આવું થઈ શકે?
ઘણા નોકરીયાત વર્ગના લોકોને એવું માનવું હોય છે કે જો તેમની સેલરીમાંથી ટીડીએસ (TDS) કપાઈ ગયો છે, તો આઈટીઆર (ITR) દાખલ કરવાની તેમની જવાબદારી પૂરી થઈ જાય છે. પરંતુ આ માન્યતા સંપૂર્ણપણે સાચી નથી. જોકે, આઈટીઆર ન ભરવું અને પોતાની આવક છુપાવવી (Under-Reporting of Income) – આ બંને બાબતો વચ્ચે મોટો તફાવત છે. દિલ્હીના ઇનકમ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) ના એક તાજેતરના ચુકાદામાં આ તફાવતને જ સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવ્યો છે.
આ કિસ્સો એક સેલરીડ ટેક્સપેયરનો છે જેમણે આકારણી વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ માટે આઈટીઆર દાખલ કર્યું ન હતું. પાછળથી આવકવેરા વિભાગે આ કેસ ફરીથી ખોલ્યો હતો. નોટિસ મળ્યા બાદ કરદાતાએ પોતાની ₹૩૦,૨૨,૯૦૦ ની સંપૂર્ણ આવક જાહેર કરી દીધી હતી. એસેસિંગ ઓફિસરે (AO) પણ આ આખી આવકનો સ્વીકાર કર્યો અને તેમાં કોઈ નવી આવક ઉમેરી નહીં. તેમ છતાં, કરદાતા પર ₹૩,૭૪,૦૭૨ નો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો. હવે દિલ્હી ITAT એ આ દંડ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દીધો છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ કેસ પ્રવેશ અગ્રવાલ વિરુદ્ધ સીઆઈટી (અપીલ્સ), NFAC, દિલ્હી નો છે. ટેક્સપેયર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૮-૧૯ માં નોકરી કરી રહ્યા હતા અને એ જ ગાળા દરમિયાન તેમણે નોકરી બદલી હતી.
કરદાતાએ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ સ્પષ્ટતા કરી કે સમયસર આઈટીઆર દાખલ કરવા માટે તેમને બંને કંપનીઓ (Employers) તરફથી જરૂરી દસ્તાવેજો, ખાસ કરીને ફોર્મ ૧૬ (Form 16) સમયસર મળી શક્યા ન હતા. વધુમાં, તેમને એવો ભરોસો હતો કે કંપનીઓએ તેમની સેલરી પરથી યોગ્ય રીતે TDS કાપીને સરકારમાં જમા કરાવી દીધો છે અને આખી આવક રિપોર્ટ કરી દીધી છે. આ TDS ની તમામ વિગતો તેમના ફોર્મ ૨૬એએસ (Form 26AS) માં પણ સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી હતી.
આવકવેરા વિભાગે કેસ કેમ ફરી ખોલ્યો?
આવકવેરા વિભાગ પાસે એવી માહિતી હતી કે કરદાતાને ₹૩૦ લાખથી વધુની સેલરી ઈનકમ મળી હતી, પરંતુ તેમણે ITR ભર્યું ન હતું. આથી ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૩ ના રોજ સેક્શન ૧૪૮A(d) હેઠળ આદેશ આપ્યા બાદ સેક્શન ૧૪૮ હેઠળ નોટિસ જારી કરીને કેસ ફરી ખોલવામાં આવ્યો હતો.
નોટિસ મળ્યા પછી ટેક્સપેયરે તરત જ ₹૩૦,૨૨,૯૦૦ ની કુલ આવક દર્શાવીને આઈટીઆર દાખલ કરી દીધું. ત્યારબાદ એસેસિંગ ઓફિસરે તપાસ હાથ ધરી અને તપાસના અંતે કરદાતા દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી આખી આવકનો સ્વીકાર કરી લીધો, તેમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નહીં. પરંતુ, સમયસર મૂળ આઈટીઆર ન ભરવા બદલ સેક્શન ૨૭૦A હેઠળ પેનલ્ટીની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી.
₹૩.૭૪ લાખનો દંડ કેમ ફટકારાયો હતો?
એસેસિંગ ઓફિસરે કરદાતાની આખી ₹૩૦,૨૨,૯૦૦ ની આવકને ‘અંડર-રિપોર્ટેડ ઈનકમ’ (ઓછી દર્શાવેલી આવક) માની લીધી. કારણ એ હતું કે કરદાતાએ સેક્શન ૧૩૯(૧) હેઠળ સમયસર ઓરિજિનલ ITR ભર્યું ન હતું. આ આધારે ₹૩,૭૪,૦૭૨ નો દંડ ફટકારાયો, જે ગણતરી મુજબ બનતા ટેક્સના ૫૦% જેટલો હતો.
કરદાતાએ આ દંડ સામે CIT(A) સમક્ષ અપીલ કરી, પરંતુ ત્યાં તેમની અપીલ ફગાવી દેવામાં આવી. ત્યારબાદ તેઓ આ મામલાને ITAT સમક્ષ લઈ ગયા.
ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ ટેક્સપેયર અને વિભાગની દલીલો
કરદાતાએ દલીલ કરી કે ITR ન ભરી શકવું એ કોઈ જાનબુઝીને કરેલું કૃત્ય ન હતું અને તેમનો હેતુ ટેક્સ ચોરી કરવાનો કે આવક છુપાવવાનો ન હતો. નોકરી બદલવી, ફોર્મ ૧૬ ન મળવું અને ૨૬AS માં TDS દેખાવો આ બધી બાબતો તેમની પ્રામાણિકતા દર્શાવે છે. નોટિસ મળ્યા બાદ તેમણે સંપૂર્ણ સહયોગ આપ્યો હતો.
સામે પક્ષે રેવેન્યુ (આવકવેરા વિભાગ) એ દલીલ કરી કે જો સેક્શન ૧૪૮ ની નોટિસ જારી ન થઈ હોત, તો કરદાતા ITR ભરત જ નહીં અને તેમની આવક ટેક્સના દાયરામાંથી બહાર રહી જાત.
ITR ન ભરવું અને આવક છુપાવવી એ એક સરખી બાબત નથી
ITAT એ આ કેસમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો. ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું કે સેક્શન ૨૭૦A એ આવક ઓછી દર્શાવવા (Under-Reporting of Income) પર દંડ લગાવવા માટે છે. દરેક પરિસ્થિતિમાં માત્ર ITR ન ભરવું એ આપોઆપ ‘અંડર-રિપોર્ટિંગ ઓફ ઈનકમ’ બની જતું નથી.
ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે કરદાતાએ પાછળથી જેટલી આવક જાહેર કરી, વિભાગે તેને એ જ સ્વરૂપમાં સ્વીકારી લીધી હતી. એટલે કે કરદાતાએ પોતાની વાસ્તવિક આવક કરતાં ઓછી આવક દર્શાવી ન હતી.
ફોર્મ ૨૬એએસ (Form 26AS) ની ભૂમિકા અંગે ટ્રિબ્યુનલે કહ્યું કે, સેલરીનો TDS પહેલાથી જ Form 26AS માં દેખાતો હતો, જે માહિતી વિભાગ પાસે પણ ઉપલબ્ધ હતી. કરદાતાનો એવો વિશ્વાસ હોવો કે તેમનો ટેક્સ જમા થઈ ગયો છે, તે એક વ્યાજબી અને વાસ્તવિક ધારણા હતી. અહીં આવક છુપાવવાનો કે તથ્યો છુપાવવાનો કોઈ ઈરાદો જણાતો નથી.
ITAT એ દંડ રદ કર્યો: નોકરીયાત વર્ગ માટે મોટી શીખ
તમામ બાબતો અને કાયદાકીય પ્રાવધાનોને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હી ITAT એ ₹૩,૭૪,૦૭૨ નો દંડ રદ કર્યો અને કરદાતાની અપીલ માન્ય રાખી.
જોકે, આ નિર્ણયનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે સેલરીમાંથી TDS કપાયા પછી ITR ભરવાની જરૂર જ નથી. આ ચુકાદો આ ચોક્કસ કેસના તથ્યો પર આધારિત છે.
આ કિસ્સામાંથી મળતી મહત્વની શીખ:
સમયસર આઈટીઆર ભરો: TDS કપાઈ જવાથી કાનૂની જવાબદારી પૂરી થતી નથી, આઈટીઆર ભરવું અનિવાર્ય છે.
નોટિસનો સામનો કરો: જો આવકવેરા વિભાગ તરફથી નોટિસ મળે, તો તેને અણદેખી કરવાના બદલે સમયસર સાચો જવાબ આપો.
દસ્તાવેજો મેળવો: નોકરી બદલતી વખતે બંને કંપનીઓ પાસેથી ફોર્મ ૧૬ મેળવવું અને તેને Form 26AS તથા AIS સાથે સરખાવી લેવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
