રિફંડ મળવાનો અર્થ એ નથી કે ફાઇલ ક્લોઝ થઈ ગઈ! જાણો કલમ ૧૪૩(૨) ની નોટિસ કેમ આવે છે
દર વર્ષે આવકવેરા રિટર્ન એટલે કે આઈટીઆર (ITR) ફાઈલ કર્યા પછી, મોટાભાગના કરદાતાઓ ખાસ કરીને ત્યારે સૌથી વધુ રાહતનો શ્વાસ લે છે જ્યારે તેમનું રિફંડ સીધું તેમના બેંક ખાતામાં જમા થઈ જાય છે. સામાન્ય રીતે લોકો એવું માની લેતા હોય છે કે ખાતામાં રિફંડની રકમ આવી ગઈ એટલે ચાલુ આકારણી વર્ષ (Assessment Year) માટેનું તેમનું તમામ કામ સત્તાવાર રીતે પૂરું થઈ ગયું છે અને હવે આવકવેરા વિભાગ તરફથી કોઈ પ્રશ્ન નહીં થાય. જો કે, વાસ્તવિકતા આનાથી તદ્દન અલગ છે. ક્યારેક એવું બને છે કે રિફંડ પ્રાપ્ત થયાના થોડા દિવસો, અઠવાડિયા કે મહિનાઓ પછી, આવકવેરા વિભાગ તરફથી અચાનક કરદાતાના ઈમેઈલ પર એક નોટિસ આવી જાય છે.
આવી સ્થિતિમાં કોઈપણ સામાન્ય નાગરિક ચિંતિત થઈ જાય તે સ્વાભાવિક છે. મનમાં પહેલો પ્રશ્ન એ જ થાય કે જો બધું બરાબર હતું અને ટેક્સ વિભાગે જ રિફંડ મંજૂર કર્યું હતું, તો પછી આ નોટિસ કેમ મોકલવામાં આવી? વાસ્તવમાં, કરદાતાઓએ એ સમજવું જરૂરી છે કે માત્ર રિફંડ મળી જવાથી એ વાતની કોઈ ગેરેંટી નથી મળતી કે તમારા રિટર્નની આખરી તપાસ (Scrutiny) પૂરી થઈ ગઈ છે.
રિફંડ મેળવ્યા પછી પણ ટેક્સ નોટિસ કેમ આવે છે?
આવકવેરા વિભાગ દ્વારા રિફંડ જાહેર કર્યા પછી પણ કાનૂની અને ટેકનિકલ કારણોસર નોટિસ જારી કરવામાં આવી શકે છે. આનું સૌથી પહેલું અને મુખ્ય કારણ છે ‘આવક છુપાવવી અથવા જાહેર ન કરવી’ (Income Escaping). ઘણી વખત કરદાતાઓ તેમના આઈટીઆર ફાઈલ કરતી વખતે વ્યાજની આવક, શેરબજારનો નફો કે અન્ય કોઈ નાની આવક દર્શાવવાનું ભૂલી જાય છે. પરંતુ આવકવેરા વિભાગ પાસે એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) અને ફોર્મ 26AS ના માધ્યમથી તમારા દરેક નાણાકીય વ્યવહારની પાકી માહિતી અગાઉથી જ હોય છે. જ્યારે તમે ફાઈલ કરેલા ડેટા અને વિભાગના ડેટા વચ્ચે તફાવત દેખાય, ત્યારે નોટિસ જારી થાય છે.
બીજું મોટું કારણ કલમ ૧૪૩(૧) હેઠળની પ્રારંભિક સૂચના (Intimation Notice) છે. જ્યારે ટેક્સ વિભાગની કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ તમારા રિટર્નની આપોઆપ ચકાસણી કરે છે અને તેમાં કોઈ ગણતરીની ભૂલ અથવા નાની વિસંગતતા જોવા મળે છે, ત્યારે આ સૂચના મોકલવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, જો તમારી કોઈ જૂની ટેક્સ ડિમાન્ડ (બાકી ટેક્સ) બોલતી હોય, તો ચાલુ વર્ષના રિફંડને તે જૂના દેવા સામે એડજસ્ટ કરવા માટે વિભાગ કલમ ૨૪૫ હેઠળ પણ નોટિસ મોકલી શકે છે.
નોટિસ મોકલવા માટે આવકવેરા વિભાગ પાસે કેટલો સમય હોય છે?
આવકવેરાના કાયદા મુજબ, કર વિભાગ દરેક પ્રકારની નોટિસ ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં જ મોકલી શકે છે. સામાન્ય રીતે, કલમ ૧૪૩(૧) હેઠળની પ્રારંભિક ઇન્ટીમેશન નોટિસ જે તે નાણાકીય વર્ષ પૂરું થયાના નવ મહિનાની અંદર આવી શકે છે.
પરંતુ, જો મામલો ગંભીર કરચોરી કે મોટી આવક છુપાવવાનો હોય, તો વિભાગ કલમ ૧૪૮ હેઠળ રી-એસેસમેન્ટ (ફરીથી આકારણી) ની નોટિસ મોકલે છે. સામાન્ય કેસોમાં આ નોટિસ સંબંધિત આકારણી વર્ષ પૂરું થયાના ત્રણ વર્ષ સુધી મોકલી શકાય છે. જો કે, જો મામલો ખૂબ મોટો હોય અને ₹૫૦ લાખ કે તેથી વધુની આવક છુપાવવામાં આવી હોવાની આશંકા હોય, તો આવકવેરા વિભાગ પાસે સંબંધિત આકારણી વર્ષના અંતથી ૧૦ વર્ષ સુધીનો લાંબો સમય હોય છે. આથી જ, રિફંડ મળી ગયા પછી પણ સમયાંતરે તમારા રજિસ્ટર્ડ ઈમેઈલ આઈડી અને ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ લોગઈન કરીને ચેક કરતા રહેવું હિતાવહ છે.
નોટિસનો યોગ્ય અને સમયસર ઓનલાઈન જવાબ કેવી રીતે આપવો?
જો તમને આવકવેરા વિભાગ તરફથી કોઈ નોટિસ મળે, તો ગભરાઈ જવાની કે ચિંતા કરવાની બિલકુલ જરૂર નથી. સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તેનો સમયસર અને સાચો જવાબ સબમિટ કરવો. સામાન્ય રીતે નોટિસ મળ્યા પછી ટેક્સ વિભાગ કરદાતાને પોતાનો પક્ષ રાખવા માટે ૧૫ થી ૩૦ દિવસનો પૂરતો સમય આપે છે.
આજકાલ આ સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા ફેસલેસ અને ઓનલાઈન છે, એટલે કે તમારે કોઈ સરકારી કચેરીના ધક્કા ખાવાના રહેતા નથી. જવાબ આપવા માટે સૌથી પહેલા આવકવેરા વિભાગની સત્તાવાર વેબસાઇટ (incometax.gov.in) પર જઈને તમારા પાન કાર્ડ (PAN) અને પાસવર્ડની મદદથી લોગઈન કરો. લોગઈન થયા પછી, હોમ પેજ પર આપેલા ‘પેન્ડિંગ એક્શન’ (Pending Actions) ટેબ પર ક્લિક કરો અને તેમાં ‘ઈ-પ્રોસીડિંગ્સ’ (E-Proceedings) ના વિકલ્પને પસંદ કરો.
અહીં તમને તમારા નામે જારી થયેલી તમામ નોટિસોની યાદી જોવા મળશે. જે નોટિસનો જવાબ આપવો હોય તેના પર ક્લિક કરીને ‘સબમિટ રિસ્પોન્સ’ (Submit Response) ના બટન દ્વારા તમે તમારો ઓનલાઈન જવાબ, જરૂરી દસ્તાવેજો અથવા પુરાવા અપલોડ કરીને સબમિટ કરી શકો છો. જો નોટિસ જટિલ કે મોટી સ્ક્રુટિનીની હોય, તો કોઈ સારા ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) અથવા ટેક્સ પ્રોફેશનલની સલાહ લઈને જ જવાબ ફાઈલ કરવો વધુ હિતાવહ રહેશે જેથી ભવિષ્યની કોઈ કાનૂની ગૂંચવણથી બચી શકાય.
