ઈરાન પર ટ્રમ્પનો મોટો પ્રહાર: ટ્રેડ પાર્ટનર્સ પર 25% ટેરિફની જાહેરાત અને નવા પ્રતિબંધો; ભારતીયોને દેશ છોડવાની સલાહ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામેની તેમની ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ (મહત્તમ દબાણ) ની નીતિને વધુ કડક બનાવતા નવો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર જારી કર્યો છે. આ આદેશ હેઠળ હવે તે દેશો પર 25% સુધીનો દંડાત્મક ટેરિફ (Punitive Tariff) લાદવામાં આવી શકે છે, જે ઈરાન સાથે કોઈપણ પ્રકારનો વેપાર ચાલુ રાખશે. આ પગલું ઓમાનના મસ્કટમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય વાર્તાલાપના તુરંત બાદ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે.
વેપાર કરનારા દેશો પર ‘સેકન્ડરી’ પ્રતિબંધો
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા જારી કરાયેલા નવા આદેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનને વૈશ્વિક બજારથી સંપૂર્ણપણે અલગ-થલગ કરવાનો છે. આ આદેશ એવા દેશોને નિશાન બનાવે છે જે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ઈરાન પાસેથી સામાન કે સેવાઓ ખરીદે છે. વ્હાઇટ હાઉસના જણાવ્યા અનુસાર, તેનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ, બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રવૃત્તિઓ અને આતંકવાદને મળતા સમર્થનને અટકાવવાનો છે.
ગેરકાયદે તેલ વેપાર અને ‘શેડો ફ્લીટ’ પર કાર્યવાહી
અમેરિકી વિદેશ વિભાગે ઈરાનના પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનોના ગેરકાયદે વેપાર સાથે જોડાયેલી 15 સંસ્થાઓ, 2 વ્યક્તિઓ અને 14 ‘શેડો ફ્લીટ’ (ગેરકાયદે તેલ ટેન્કરો) પર પણ કડક પ્રતિબંધો લાદી દીધા છે. વિભાગનો દાવો છે કે આ વેપારમાંથી થતી આવકનો ઉપયોગ ઈરાન વિશ્વભરમાં અસ્થિરતા ફેલાવવા માટે કરે છે.
ઈરાનમાં ગૃહયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ, ભારતે જારી કરી એડવાઈઝરી
ઈરાનની અંદર પરિસ્થિતિ અત્યંત તણાવપૂર્ણ છે. મોંઘવારી અને આર્થિક સંકટ સામે થઈ રહેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી પ્રદર્શનોમાં અત્યાર સુધીમાં 2,500 થી 3,400 થી વધુ પ્રદર્શનકારીઓના મોત થયા હોવાના અહેવાલ છે. હાલમાં જ 26 વર્ષીય પ્રદર્શનકારી ઈરફાન સોલ્તાનીને ફાંસી આપવાના નિર્ણયે જનતાના ગુસ્સાને વધુ ભડકાવ્યો છે.
પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લેતા, ભારતીય દૂતાવાસે ઈરાનમાં રહી રહેલા ભારતીય નાગરિકો, ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ, પ્રવાસીઓ અને વેપારીઓને તરત જ દેશ છોડવાની સલાહ આપી છે. વિદેશ મંત્રાલયે ભારતીય નાગરિકોને સ્થિતિ સામાન્ય ન થાય ત્યાં સુધી ઈરાનની યાત્રા ન કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
ઓમાન વાર્તા બાદ વધ્યો તણાવ
ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ કડક પ્રતિબંધો ઓમાનમાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ પર થયેલી ‘પરોક્ષ વાતચીત’ ના તરત જ પછી આવ્યા છે. જોકે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ આ વાર્તાલાપને “સારી શરૂઆત” ગણાવી હતી, પરંતુ ટ્રમ્પના આ પગલાએ રાજદ્વારી ઉકેલની આશાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે.
ભારત પર વ્યાપારિક અસર
ભારત માટે આ સ્થિતિ પડકારજનક બની શકે છે. અમેરિકાના 25% સેકન્ડરી ટેરિફના કારણે ભારતીય નિકાસકારો અને આયાતકારો માટે ખર્ચ વધી શકે છે અને બેંકિંગ વ્યવહારોમાં જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. બીજી તરફ, યુરોપિયન અધિકારીઓના હવાલેથી એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકા આગામી 24 કલાકમાં ઈરાન પર સૈન્ય કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે.
ઈરાન પર લદાયેલા આ નવા પ્રતિબંધો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ખાસ કરીને તેલના ભાવ પર મોટી અસર કરી શકે છે.
