ડુક્કરના મળના ખાતરથી ઉગાડેલી અમેરિકન મકાઈ બાંગ્લાદેશ ખાશે? ટ્રમ્પ સાથે યુનુસ સરકારની ડીલ પર મચ્યો હોબાળો
બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકાર અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલા એક નવા વ્યાપારી કરારે બાંગ્લાદેશમાં મોટો વિવાદ ઊભો કર્યો છે. બાંગ્લાદેશે આગામી પાંચ વર્ષ માટે અમેરિકા પાસેથી વાર્ષિક 7,00,000 ટન ઘઉં આયાત કરવાના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જેનો મુખ્ય હેતુ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા લાદવામાં આવનારા ભારે ટેરિફ (કર) ના દબાણને ઓછું કરવાનો છે. જોકે, ઘઉંની સાથે અમેરિકન મકાઈની આયાતના સમાચારથી સોશિયલ મીડિયા પર નવી ચર્ચા છેડાઈ છે, કારણ કે અમેરિકામાં મકાઈની ખેતીમાં ડુક્કરના મળ (pig manure) નો ખાતર તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ટેરિફના મારથી બચવાનો પ્રયાસ
બાંગ્લાદેશના કાપડ અને ગારમેન્ટ ક્ષેત્ર પર, જે તેના કુલ નિકાસનો લગભગ 80% હિસ્સો છે, વોશિંગ્ટન દ્વારા 1 ઓગસ્ટથી 35% ટેરિફ લાદવાની તૈયારી કરવામાં આવી હતી. આ દબાણને ઓછું કરવા માટે મુખ્ય સલાહકાર મુહમ્મદ યુનુસે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને પત્ર લખીને આયાત વધારવાનું વચન આપ્યું હતું. પરિણામે, ટેરિફ ઘટાડીને 20% કરવામાં આવ્યો, પરંતુ તેના બદલામાં બાંગ્લાદેશે અમેરિકન ઘઉં, મકાઈ અને સોયાબીનની આયાત નોંધપાત્ર રીતે વધારવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવી પડી. હાલમાં બાંગ્લાદેશનો અમેરિકા સાથે 6 અબજ ડોલરનો વેપાર ખાધ (Trade deficit) છે, જેને સરભર કરવાની કોશિશ ચાલુ છે.
ધાર્મિક લાગણીઓ અને ‘હરામ’ પર વિવાદ
વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે ઢાકા સ્થિત અમેરિકી દૂતાવાસે જાહેરાત કરી કે અમેરિકન મકાઈ બાંગ્લાદેશ આવવા માટે રવાના થઈ ગઈ છે. જેવી આ ખબર ફેલાઈ, નેટીઝન્સે તેને “ડુક્કરના મળથી ઉગાડેલી મકાઈ” ગણાવીને તેનો મજાક ઉડાવવાનું અને વિરોધ કરવાનું શરૂ કરી દીધું. બાંગ્લાદેશ એક મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો દેશ છે જ્યાં ડુક્કર અને તેની સાથે સંબંધિત ઉત્પાદનોનું સેવન ‘હરામ’ (વર્જિત) માનવામાં આવે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર યુઝર્સે કટાક્ષ કરતા લખ્યું કે “ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સામે ઝૂકવાના બદલામાં બાંગ્લાદેશને ડુક્કરના ખાતરવાળી મકાઈ મળી છે”. આ મામલો એટલે પણ સંવેદનશીલ છે કારણ કે થોડા વર્ષો પહેલા બાંગ્લાદેશે ‘મીટ એન્ડ બોન મીલ’ (MBM) પાવડર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, કારણ કે તેમાં ડુક્કરના અંશો મળી આવ્યા હતા.
વૈજ્ઞાનિક અને ઇસ્લામી દૃષ્ટિકોણ
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકન ખેતરોમાં ઉત્પાદન વધારવા માટે ડુક્કરના મળનો ઉપયોગ સામાન્ય છે. જોકે, ઇસ્લામી દૃષ્ટિકોણથી આ બાબતે નિષ્ણાતોના અલગ-અલગ મતો છે. ‘ઇસ્તીહાલા’ (Istihala) ની વિભાવના મુજબ, જો કોઈ અશુદ્ધ પદાર્થની રાસાયણિક સંરચના સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય અને તે નવા સૂક્ષ્મ અણુઓ (જેમ કે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, એમોનિયા) માં વિઘટિત થઈ જાય, તો અંતિમ ઉત્પાદનને હલાલ માની શકાય છે. જે ખાતરને સારી રીતે ટ્રીટ (composted) કરવામાં આવ્યું હોય તેનો ઉપયોગ કૃષિમાં હલાલ ગણાય છે, જો તે સુરક્ષાના માપદંડોને પૂર્ણ કરતું હોય.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને પાઠ
બાંગ્લાદેશ માટે અમેરિકા સાથે ખાદ્ય આયાતનો મુદ્દો ઐતિહાસિક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો છે. 1974માં, ક્યુબાને શણના કોથળા નિકાસ કરવાના સોદાથી અમેરિકા નારાજ થયું હતું, જેના કારણે તેણે બાંગ્લાદેશને આપવામાં આવતી ખાદ્ય સહાય રોકી દીધી હતી. ત્યારબાદ આવેલા ભયાનક પૂર અને દુષ્કાળમાં લગભગ 10 લાખ લોકોના ભૂખને કારણે મોત થયા હતા. ત્યારે પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે બાંગ્લાદેશે ક્યુબા સાથેના સંબંધો તોડવા પડ્યા હતા.
