પાકિસ્તાન સામે UAE નું આકરૂં પગલું: દુબઈ અને અબુ ધાબીમાંથી ૨,૦૦૦ પાકિસ્તાનીઓને હાંકી કઢાયા, સામાન અને નાણાં પણ જપ્ત
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને ખાડી દેશોમાં ચાલી રહેલા સત્તાના સંઘર્ષ વચ્ચે પાકિસ્તાન માટે વધુ એક માઠા સમાચાર સામે આવ્યા છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) એ દુબઈ અને અબુ ધાબી જેવા પોતાના અગ્રણી શહેરોમાંથી આશરે ૨,૦૦૦ જેટલા પાકિસ્તાની નાગરિકોને બળજબરીપૂર્વક દેશની બહાર હાંકી કાઢ્યા છે. એટલું જ નહીં, યુએઈ પ્રશાસન દ્વારા આ પાકિસ્તાનીઓના કમાયેલા નાણાં અને તમામ સામાન પણ જપ્ત કરી લેવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે. ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા પ્રાદેશિક તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાન માટે યુએઈનો આ નિર્ણય એક બહુ મોટો આર્થિક અને રાજદ્વારી ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ અગાઉ યુએઈએ પાકિસ્તાનને આપેલી લોન (કરજ) પણ અચાનક પાછી માંગી લીધી હતી, જેનાથી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો વણસ્યા હોવાના સંકેતો મળ્યા હતા.
યુએઈ સરકારના આ અણધાર્યા અને કડક એક્શનના કારણે પાકિસ્તાનના રાજકારણમાં મોટો ગરમાવો આવી ગયો છે અને ત્યાંની સંસદમાં ભારે હોબાળો મચ્યો છે. વિપક્ષી પક્ષોએ ગુરુવારે સંસદની કાર્યવાહી દરમિયાન આ મુદ્દે વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફની સરકારને ચોતરફથી ઘેરી લીધી હતી. સંસદમાં થયેલા ભારે વિરોધ પ્રદર્શન અને હોબાળા બાદ, પાકિસ્તાન સરકારે આ સમગ્ર મામલાની ગંભીરતાથી તપાસ કરવા માટે વિદેશ બાબતોની સંસદીય સમિતિ (Foreign Affairs Committee) ની રચના કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરવી પડી છે. વિશ્લેષકોના મતે, પાકિસ્તાન દ્વારા સાઉદી અરેબિયાને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપવાની નીતિને કારણે યુએઈ તેનાથી નારાજ થયું છે અને આ નારાજગી હવે આવા આકરા નિર્ણયો સ્વરૂપે બહાર આવી રહી છે.
પાકિસ્તાની સંસદમાં વિપક્ષનો આક્રોશ: નાગરિકો પર અત્યાચારના આક્ષેપો
પાકિસ્તાનના જાણીતા અખબારના અહેવાલ મુજબ, ગુરુવારે સંસદની કાર્યવાહી જેવી શરૂ થઈ કે તરત જ વિપક્ષી સાંસદોએ યુએઈમાંથી ૨,૦૦૦ પાકિસ્તાનીઓને હાંકી કાઢવાનો મુદ્દો જોરશોરથી ઉઠાવ્યો હતો. વિપક્ષી નેતાઓનો આરોપ હતો કે જે પાકિસ્તાની શ્રમિકો વર્ષોથી યુએઈના વિકાસમાં પોતાનું લોહી-પરસેવો વહાવી રહ્યા હતા, તેમના પર ત્યાંના વહીવટીતંત્ર દ્વારા અત્યાચાર ગુજારવામાં આવ્યો છે.
સાંસદોએ સંસદમાં ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે યુએઈ સરકારે આ લોકોને પોતાના વતન પાછા મોકલતા પહેલાં તેમની વર્ષોની કમાણી, રોકડ રકમ અને અંગત સામાન પણ જપ્ત કરી લીધો છે, જેના કારણે આ ગરીબ પરિવારો રસ્તા પર આવી ગયા છે. વિપક્ષે આક્ષેપ કર્યો છે કે શહબાઝ શરીફ સરકારની નબળી વિદેશ નીતિના કારણે આજે દુનિયાભરમાં પાકિસ્તાની નાગરિકોનું અપમાન થઈ રહ્યું છે.
પાકિસ્તાનીઓને યુએઈમાંથી શા માટે હાંકી કઢાઈ રહ્યા છે? મુખ્ય ૪ કારણો
આ વિવાદ વચ્ચે પાકિસ્તાન સરકારના વિદેશ વિભાગે સંસદમાં સત્તાવાર આંકડા અને વિગતો રજૂ કરીને યુએઈના આ પગલાં પાછળના કેટલાક કારણો સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ મામલા સાથે જોડાયેલી મુખ્ય ૪ બાબતો નીચે મુજબ છે:
૧. પાંચ વર્ષમાં ૧.૬૪ લાખ લોકો ડિપોર્ટ: પાકિસ્તાન સરકારના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, છેલ્લા ૫ વર્ષમાં કુલ ૧ લાખ ૬૪ હજાર પાકિસ્તાની નાગરિકોને અલગ-અલગ આરબ દેશોમાંથી બળજબરીપૂર્વક ડિપોર્ટ (દેશનિકાલ) કરવામાં આવ્યા છે. આ યાદીમાં સૌથી મોખરે સાઉદી અરેબિયા છે, જેણે આશરે ૧ લાખ પાકિસ્તાનીઓને પાછા મોકલ્યા છે, જ્યારે યુએઈએ છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં આશરે ૬૪ હજાર પાકિસ્તાનીઓ સામે આ પ્રકારની કડક કાર્યવાહી કરી છે.
૨. ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓ અને ભીખ માંગવાની બદી: પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયે સંસદમાં જણાવ્યું કે તાજેતરમાં જે ૨,૦૦૦ લોકોને યુએઈમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા છે, તેમાંથી મોટાભાગના લોકો ત્યાં નાની-મોટી ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓ અથવા કાયદાના ઉલ્લંઘનમાં સામેલ હતા. આ ઉપરાંત, કેટલાક પાકિસ્તાની નાગરિકો વિઝિટર વિઝા પર યુએઈ પહોંચીને ત્યાં વ્યવસાયિક રીતે ભીખ માંગવાનું કામ કરતા પકડાયા હતા, જેના કારણે યુએઈ સરકારે તેમની ધરપકડ કરીને વતન રવાના કર્યા છે. જો કે, મંત્રાલયે ઉમેર્યું કે યુએઈમાં હજુ પણ ૨૦ લાખ જેટલા પાકિસ્તાનીઓ સંપૂર્ણ કાયદેસર રીતે કામ કરી રહ્યા છે.
૩. શિયા સમુદાય પર જાસૂસીની શંકા: આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા સંસ્થા ‘ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ’ ના એક અહેવાલ મુજબ, આ વિવાદ પાછળ એક મોટું ભૌગોલિક-રાજકીય કારણ પણ છે. અહેવાલમાં દાવો કરાયો છે કે યુએઈમાં ખાસ કરીને અબુ ધાબીમાં કામ કરતા પાકિસ્તાનના શિયા મુસ્લિમ સમુદાયના લોકોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. મિડલ ઈસ્ટમાં ઈરાન સાથે વધી રહેલા તણાવ અને જાસૂસી (Spying) ના ભયને કારણે યુએઈ સુરક્ષાના ભાગરૂપે આ પગલાં લઈ રહ્યું હોવાની આશંકા છે.
૪. સ્થાનિક રોજગારી અને આર્થિક ફટકો: હાલમાં યુએઈમાં રહેતા ૨૦ લાખ પાકિસ્તાની કામદારો દર વર્ષે આશરે ૮ અબજ ડોલરની રકમ કમાઈને પાકિસ્તાન (ઇસ્લામાબાદ) મોકલે છે, જે પાકિસ્તાનના કંગાળ અર્થતંત્રને ટકાવી રાખવામાં ઓક્સિજન સમાન કામ કરે છે. પરંતુ હવે યુએઈ સરકાર પોતાની નીતિઓ બદલી રહી છે અને તેઓ પોતાના દેશમાં વિદેશી શ્રમિકોની સંખ્યા ધીમે-ધીમે ઓછી કરવા માંગે છે, જેની સીધી અસર પાકિસ્તાનીઓ પર પડી રહી છે.
યુએઈ અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કેમ સર્જાઈ નારાજગી?
લાંબા સમયથી સંયુક્ત આરબ અમીરાતને પાકિસ્તાનનો મોટો આર્થિક મદદગાર અને મિત્ર દેશ માનવામાં આવતો હતો. મુશ્કેલ સમયમાં યુએઈ હંમેશાં પાકિસ્તાનને અબજો ડોલરની લોન આપીને મદદ કરતું આવ્યું છે. પરંતુ તાજેતરમાં ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે વધેલા પ્રાદેશિક તણાવ દરમિયાન પાકિસ્તાને જે સ્ટેન્ડ લીધું, તેનાથી યુએઈ સખત નારાજ થયું છે. આ નારાજગી પાછળ મુખ્ય બે રાજદ્વારી કારણો જવાબદાર છે:
પહેલું કારણ: મિડલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ ત્યારે પાકિસ્તાને સાઉદી અરેબિયાને ખુલ્લેઆમ પોતાનું સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક સમર્થન જાહેર કર્યું હતું. જ્યારે બીજી તરફ, યુએઈ પ્રત્યે પાકિસ્તાનનું વલણ તટસ્થ અથવા ઉપેક્ષાભર્યું રહ્યું હતું. યુએઈને લાગ્યું કે પાકિસ્તાન મુશ્કેલ સમયમાં તેની પડખે ઊભું રહેવાના બદલે માત્ર સાઉદી અરેબિયાના હિતોને જ પ્રાધાન્ય આપી રહ્યું છે.
બીજું કારણ: પાકિસ્તાને જ્યારે આ પ્રાદેશિક વિવાદમાં સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) કરાવવા અને બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થતા (Mediation) લાવવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો, ત્યારે તેણે સાઉદી અરેબિયા સાથે ચર્ચા કરી પરંતુ યુએઈના નેતૃત્વ સાથે કોઈ સંપર્ક કે સલાહ-મસલત કરી નહતી. યુએઈને પાકિસ્તાનની આ રાજદ્વારી અવગણના ખૂબ જ ખરાબ લાગી હતી. આ અપમાનનો બદલો લેવા માટે યુએઈએ તુરંત જ પાકિસ્તાન પાસે પોતાની અબજો ડોલરની લોન તાત્કાલિક પાછી માંગી લીધી હતી. પાકિસ્તાને આખરે સાઉદી અરેબિયાની આર્થિક સહાય મેળવીને યુએઈનું એ કરજ ચૂકવવું પડ્યું હતું.
આમ, વિદેશ નીતિના મોરચે લાગેલી આ આંતરરાષ્ટ્રીય પછડાટ અને યુએઈ દ્વારા પોતાના ૨,૦૦૦ નાગરિકોને દેશનિકાલ કરવાના આકરા પગલાથી પાકિસ્તાનની વૈશ્વિક શાખને મોટો ધક્કો લાગ્યો છે, અને તેનાથી પાકિસ્તાનની આર્થિક મુશ્કેલીઓમાં પણ આગામી સમયમાં મોટો વધારો થશે તે નક્કી છે.
