રેગિંગ અને ફીના નામે ઉઘાડી લૂંટ ચલાવતી સંસ્થાઓની હવે ખેર નથી, UGC એ ફટકારી અંતિમ ચેતવણી!
ઉચ્ચ શિક્ષણના ઉંબરે ડગ માંડતા દરેક વિદ્યાર્થીનું સપનું હોય છે કે તેને સુરક્ષિત, નિષ્પક્ષ અને પ્રેરણાદાયી વાતાવરણ મળે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ફી પરત કરવામાં વિલંબ, રેગિંગના ભયાનક કિસ્સાઓ અને કેમ્પસમાં વધતા ભેદભાવે વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓની ચિંતા વધારી દીધી છે. આ ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લેતા, યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) એ હવે દેશભરની યુનિવર્સિટીઓ અને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (HEIs) સામે મોરચો ખોલ્યો છે.
UGC એ સ્પષ્ટ ચેતવણી જારી કરતા કહ્યું છે કે વિદ્યાર્થીઓના હિતો સાથે બાંધછોડ કરનાર સંસ્થાઓને બક્ષવામાં આવશે નહીં. કમિશને સંસ્થાઓને તે તમામ માર્ગદર્શિકા યાદ અપાવી છે જે અગાઉ જારી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ જેનું પાલન કરવામાં ઘણી સંસ્થાઓ હજુ પણ બેદરકારી દાખવી રહી છે.
UGC કેમ કડક થયું? શું કહે છે આંકડા?
UGC ની આ તાજેતરની સક્રિયતા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ વિદ્યાર્થીઓ તરફથી આવતી ફરિયાદોનો ઢગલો છે. જ્યારે વિદ્યાર્થીઓને તેમની વાજબી માંગણીઓ માટે દર-દર ભટકવું પડે છે, ત્યારે તેઓ સીધા કમિશનનો દરવાજો ખટખટાવે છે.
-
ફી પરત કરવાનો મુદ્દો: એક ચોંકાવનારા અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ફક્ત ફી પરત ન કરવા સંબંધિત 4500 થી વધુ ફરિયાદો UGC પાસે પહોંચી છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આમાંની મોટાભાગની ફરિયાદો શૈક્ષણિક સત્ર 2024-25 ની છે. આ દર્શાવે છે કે સંસ્થાઓ પ્રવેશ રદ થવાની સ્થિતિમાં વિદ્યાર્થીઓના પૈસા દબાવીને બેસી જાય છે, જે નિયમોનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન છે.
-
રેગિંગ અને સુરક્ષા: રેગિંગ સામેના કડક કાયદા હોવા છતાં, કેમ્પસમાં હિંસા અટકવાનું નામ નથી લઈ રહી. અહેવાલ જણાવે છે કે 2022 થી 2024 વચ્ચે રેગિંગના કારણે 51 વિદ્યાર્થીઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે. આ આંકડો કોઈપણ સભ્ય સમાજ અને શૈક્ષણિક વાતાવરણ માટે કાળો ડાઘ છે.
UGC ની નવી સૂચનાઓ: પારદર્શિતા જ એકમાત્ર રસ્તો
UGC ના સચિવ મનીષ જોશીએ તમામ કુલપતિઓને પત્ર લખીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે માત્ર કાગળ પર સમિતિઓ બનાવવાથી કામ નહીં ચાલે. સંસ્થાઓએ હવે જવાબદાર બનવું પડશે. કમિશને નીચેના મુદ્દાઓ પર કડક અમલ કરવા જણાવ્યું છે:
-
પારદર્શક ફરિયાદ નિવારણ તંત્ર: દરેક સંસ્થાએ સક્રિય ‘વિદ્યાર્થી ફરિયાદ નિવારણ સમિતિ’ (Student Grievance Redressal Committee) અને ‘એન્ટી-રેગિંગ સમિતિ’ની રચના કરવી ફરજિયાત છે. UGC એ નિર્દેશ આપ્યો છે કે આ સમિતિઓની બેઠકોની સંપૂર્ણ વિગતો, લેવાયેલા નિર્ણયો અને કરવામાં આવેલી કાર્યવાહીની માહિતી સંસ્થાની વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવી પડશે જેથી વિદ્યાર્થીઓ જાણી શકે કે તેમની ફરિયાદો પર શું કામ થઈ રહ્યું છે.
-
CCTV અને ટેકનિકલ દેખરેખ: વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેમ્પસને CCTV કેમેરાથી સજ્જ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. ખાસ કરીને હોસ્ટેલ, કેન્ટીન અને નિર્જન વિસ્તારોમાં દેખરેખ વધારવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે જેથી કોઈપણ અપ્રિય ઘટનાને સમયસર રોકી શકાય.
-
ભેદભાવ મુક્ત કેમ્પસ: પ્રવેશ, મૂલ્યાંકન અને અન્ય શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં કોઈપણ પ્રકારના ભેદભાવ (જ્ઞાતિ, ધર્મ કે પ્રદેશના આધારે) ને રોકવા માટે દેખરેખ તંત્રને મજબૂત કરવા જણાવાયું છે.
સંસ્થાઓના વલણ પર અધિકારીઓની ચિંતા
UGC ના અધિકારીઓનું માનવું છે કે ફરિયાદોમાં વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું ‘ઉપેક્ષાપૂર્ણ વલણ’ છે. ઘણી સંસ્થાઓ નિયમોને માત્ર એક ઔપચારિક પ્રક્રિયા માને છે. આ જ કારણે કમિશને હવે દેખરેખ (Monitoring) વધારી દીધી છે. હવે યુનિવર્સિટીઓની જવાબદારી રહેશે કે તેઓ માત્ર પોતાના કેમ્પસમાં જ નહીં, પરંતુ પોતાની સાથે જોડાયેલી (Affiliated) કોલેજોમાં પણ આ નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરાવે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે આનો અર્થ શું છે?
UGC ની આ કડકાઈ વિદ્યાર્થીઓને એક મજબૂત સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે. હવે વિદ્યાર્થીઓ ડર્યા વગર પોતાનો અવાજ ઉઠાવી શકે છે. જો કોઈ યુનિવર્સિટી કે કોલેજ ફી પરત કરવામાં આનાકાની કરે અથવા રેગિંગ જેવી ફરિયાદો પર ઢીલું વલણ અપનાવે, તો તેઓ સીધા UGC ના લોકપાલ અથવા પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.
