UIDAI નો નવો નિયમ: હવે કોઈ તમારી પાસે આધારની ફોટોકોપી નહીં માંગી શકે, જાણો તમારી પ્રાઈવસી કેમ વધુ સુરક્ષિત થઈ?
હવે હોટેલ ચેક-ઇન કે ગિગ વર્કર્સના વેરિફિકેશન માટે આધાર કાર્ડની ફિઝિકલ ફોટોકોપી આપવાની જરૂર રહેશે નહીં. દેશમાં આધાર ઈશ્યૂ કરતી સંસ્થા યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (UIDAI) એ ગ્રાહક સેવાઓ આપતી સંસ્થાઓ માટે ડિજિટલ અને સંમતિ-આધારિત (Consent-based) ઓફલાઈન વેરિફિકેશન સિસ્ટમનો વ્યાપ વધાર્યો છે. કાગળ આધારિત દસ્તાવેજોના કારણે ઊભા થતા જોખમો ઘટાડવા અને લોકોની પ્રાઈવસી (ગોપનીયતા) વધુ સુરક્ષિત કરવાના હેતુથી જાન્યુઆરી મહિનાથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે ૩૦૦થી વધુ નવી સંસ્થાઓને આ સિસ્ટમ સાથે જોડવામાં આવી છે.
ઓફલાઇન વેરિફિકેશન સીકિંગ એન્ટિટીઝ (OVSEs) નો વ્યાપ
ભૌતિક દસ્તાવેજો એકત્રિત કરવાની જૂની અને જોખમી પદ્ધતિને દૂર કરીને ડિજિટલ તપાસ પ્રક્રિયા અપનાવવા માટે આ નવી ૩૦૦ ‘ઓફલાઇન વેરિફિકેશન સીકિંગ એન્ટિટીઝ’ (OVSEs) ને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. જે ક્ષેત્રોમાં આ ફેરફાર મુખ્યત્વે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે તેમાં નીચે મુજબના ક્ષેત્રો સમાવિષ્ટ છે:
૧. હોસ્પિટાલિટી અને પ્રવાસન ક્ષેત્ર: હોટેલોમાં ચેક-ઇન પ્રક્રિયા, વિવિધ ઇવેન્ટ કે કાર્યક્રમોના સ્થળે પ્રવેશ અને મુસાફરી દરમિયાન ઓળખની ચકાસણીને વધુ ઝડપી અને સરળ બનાવવી.
૨. આરોગ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્ર: હોસ્પિટલોમાં દાખલ થતી વખતે તેમજ કોલેજો કે યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ મેળવતી વખતે વિદ્યાર્થીઓ અને દર્દીઓની ડીજિટલ ઓળખ ચકાસવી.
૩. ગિગ ઈકોનોમી અને ગ્રાહક સેવાઓ: ડિલિવરી બોય, કેબ ડ્રાઈવર, સર્વિસ પ્રોવાઈડર અને અન્ય પ્લેટફોર્મ વર્કર્સનું ઓનબોર્ડિંગ તેમજ બેકગ્રાઉન્ડ વેરિફિકેશન (પૃષ્ઠભૂમિ તપાસ) ઝડપથી અને સુરક્ષિત રીતે પૂર્ણ કરવું.
સંમતિ-આધારિત ઓફલાઇન વેરિફિકેશન સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
નવા સુધારેલા માળખા હેઠળ, કોઈ પણ નાગરિક પોતાની સંમતિ (મંજૂરી) આપ્યા બાદ જ પોતાની ઓળખ સંબંધિત વિગતો ‘આધાર એપ’ (Aadhaar App) દ્વારા સીધી જ સામેવાળી સંસ્થા સાથે શેર કરી શકે છે. આ આધુનિક સિસ્ટમમાં નીચે મુજબના મુખ્ય સુરક્ષા ફીચર્સનો સમાવેશ થાય છે:
પસંદગીની માહિતી શેર કરવી (Selective Data Sharing): યુઝર્સ પાસે એ બાબતનો સંપૂર્ણ અધિકાર રહેશે કે તેઓ ચકાસણી કરતી સંસ્થા સાથે પોતાની આખી વિગત શેર કરવા માગે છે કે માત્ર જરૂરી અમુક જ માહિતી.
માસ્કિંગ સુવિધા (Number Masking): વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન વ્યક્તિગત નંબર સુરક્ષિત રહે છે અને ચકાસણી કરતી સંસ્થા પાસે આખો નંબર ટ્રાન્સફર થતો નથી.
ઓફલાઇન વેરિફિકેશન (Offline Validation): આ ચકાસણી પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ઓફલાઈન મોડમાં કામ કરે છે. આનો અર્થ એ થયો કે વેરિફિકેશન કરનાર સંસ્થાઓને UIDAI ના સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝ સુધી સીધી પહોંચ (Direct Access) આપવાની કોઈ જરૂર રહેતી નથી.
ડિજિટલ ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદા સાથે સંતુલન
UIDAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નવી સિસ્ટમનો વિસ્તાર ભારતના ‘ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન’ (DPDP) કાયદાની જોગવાઈઓને તદ્દન સુસંગત છે. આ કાયદો મુખ્યત્વે નાગરિકોની સંમતિ અને જરૂરિયાત પુરતો જ ડેટા એકત્રિત કરવા પર ભાર મૂકે છે.
સાથે સાથે સ્માર્ટફોનની મદદથી ઓળખની ચકાસણી અત્યંત સરળ, ઝડપી અને સુવિધાયુક્ત બને છે. પરિણામે ઝેરોક્ષ નકલોના દુરુપયોગ અને ડેટા લીક થવાના જોખમથી નાગરિકોને મોટી રાહત મળશે.
