મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત પછડાયા! ટોલ ટેક્સ વસૂલાતમાં ઉત્તર પ્રદેશે રચ્યો નવો ઇતિહાસ
દેશમાં માળખાગત સુવિધાઓ (ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) અને પરિવહન ક્ષેત્રે એક મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ઔદ્યોગિક અને આર્થિક ગતિવિધિઓમાં વર્ષોથી મોખરે રહેલા ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા વિકસિત રાજ્યોને પાછળ રાખીને હવે ઉત્તર પ્રદેશ (Uttar Pradesh) હાઇવે પરથી ટોલ ટેક્સ વસૂલવામાં સમગ્ર દેશમાં નંબર વન રાજ્ય બની ગયું છે.
કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ તાજેતરમાં સંસદમાં જે સત્તાવાર આંકડા રજૂ કર્યા છે, તે દર્શાવે છે કે ઉત્તર પ્રદેશનું રોડ નેટવર્ક હવે દેશમાં સૌથી વધુ કમાણી કરતું નેટવર્ક બની ચૂક્યું છે.
ઉત્તર પ્રદેશની રેકોર્ડબ્રેક કમાણી
રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડાઓ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં ઉત્તર પ્રદેશે નેશનલ હાઇવે અને એક્સપ્રેસવે પરથી કુલ ₹૮,૮૬૨.૧૨ કરોડ રૂપિયાનો તોતિંગ ટોલ ટેક્સ વસૂલ્યો છે. દેશના ઈતિહાસમાં આ પ્રથમ ઘટના છે જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશે ટોલ કલેક્શનના મામલામાં યાદીમાં ટોચનું સ્થાન હાંસલ કર્યું હોય.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ઉત્તર પ્રદેશે લાંબા સમયથી ટોચ પર રહેલા રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોને મોટા અંતરથી પછાડી દીધા છે. યાદીમાં બીજા ક્રમે રહેલા રાજસ્થાને ₹૭,૩૧૭.૫૧ કરોડનો ટોલ વસૂલ્યો છે, ત્યારબાદ અનુક્રમે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતનો નંબર આવે છે.
કઈ રીતે શક્ય બની આ મોટી સિદ્ધિ?
ઉત્તર પ્રદેશ અચાનક ટોલ આવકમાં આટલો મોટો ઉછાળો કેવી રીતે લાવી શક્યું તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ રાજ્યમાં પથરાયેલું એક્સપ્રેસવેનું જંગી નેટવર્ક છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં પૂર્વાંચલ એક્સપ્રેસવે, બુંદેલખંડ એક્સપ્રેસવે અને આગ્રા-લખનઉ એક્સપ્રેસવે જેવા અનેક આધુનિક અને હાઈ-સ્પીડ રોડ કોરિડોર શરૂ થયા છે.
આ ઉપરાંત, નેશનલ હાઇવેના નેટવર્કમાં પણ જંગી સુધારો થયો છે. નવી અને બહેતર કનેક્ટિવિટીના કારણે રાજ્યમાંથી પસાર થતા કોમર્શિયલ અને ખાનગી વાહનોની સંખ્યામાં અકલ્પનીય વધારો થયો છે.
ટોલ પ્લાઝાની સંખ્યા પર નજર કરીએ તો, ઉત્તર પ્રદેશમાં હાલમાં ૧૪૧ કાર્યરત ટોલ પ્લાઝા છે, જે દેશમાં બીજા ક્રમે છે. જ્યારે સૌથી વધુ ૧૭૨ ટોલ પ્લાઝા સાથે રાજસ્થાન પ્રથમ ક્રમે છે. આ પછી મહારાષ્ટ્રમાં ૧૦૫, મધ્ય પ્રદેશમાં ૯૮ અને કર્ણાટકમાં ૬૮ ટોલ પ્લાઝા કાર્યરત છે.
દેશભરમાં ટોલ આવકમાં ધરખમ ઉછાળો
માત્ર ઉત્તર પ્રદેશ જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (NHAI) ની તિજોરી ઝડપથી છલકાઈ રહી છે. ડેટા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં દેશભરમાં કુલ ટોલ વસૂલાત ₹૬૧,૪૦૮.૧૫ કરોડ હતી, જે ૨૦૨૫-૨૬ માં વધીને રેકોર્ડ ₹૭૦,૨૭૮.૧૮ કરોડ થઈ ગઈ છે.
એટલે કે માત્ર એક જ વર્ષના ગાળામાં દેશમાં ટોલ આવકમાં આશરે ₹૮,૮૭૦ કરોડનો જંગી વધારો નોંધાયો છે. આ આંકડામાં ખાનગી વાહનો માટે શરૂ કરવામાં આવેલી વાર્ષિક પાસ યોજનામાંથી મળેલી ₹૧,૭૯૫.૧૮ કરોડની આવક પણ સામેલ છે.
આવક વધવા પાછળના મુખ્ય કારણો
કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ટોલ આવકમાં આટલી મોટી વૃદ્ધિ પાછળ મુખ્ય ત્રણ કારણો જવાબદાર છે:
૧. દેશભરમાં ફાસ્ટેગ (FASTag) સિસ્ટમનું ૧૦૦% અમલીકરણ, જેનાથી ટોલ ચોરી અટકી છે અને સિસ્ટમ પારદર્શક બની છે.
૨. રોડ અને એક્સપ્રેસવે નેટવર્કનું ઝડપી વિસ્તરણ, જેનાથી લોકો લાંબા અંતરની મુસાફરી માટે હાઇવેનો વધુ ઉપયોગ કરતા થયા છે.
૩. દેશમાં ખાનગી અને કોમર્શિયલ વાહનોના વેચાણ અને રસ્તા પર તેમની સંખ્યામાં થયેલો સતત વધારો.
આગામી વર્ષોમાં દિલ્હી-મુંબઈ એક્સપ્રેસવે જેવા અનેક મેગા પ્રોજેક્ટ્સ સંપૂર્ણ રીતે શરૂ થતાં ટોલ વસૂલાતનો આ આંકડો હજુ પણ નવી ઊંચાઈઓને આંબી જવાની સંભાવના છે.
