UPI થી વારંવાર પેમેન્ટ કરવું શું તમારા લોન લેવાના સપનાને તોડી શકે છે? જાણો ક્રેડિટ સ્કોર અને બેંક સ્ટેટમેન્ટનું ગણિત
આજના સમયમાં જો તમારી પાસે પાકીટ ન હોય તો ચાલી જાય, પણ જો ફોનમાં ઇન્ટરનેટ અને UPI એપ ન હોય તો ચા પીવી પણ મુશ્કેલ બની જાય છે. સવારની દૂધની થેલીથી લઈને રાત્રિના ડિનર સુધી, 10 રૂપિયાના પાણીપુરીથી લઈને 50 હજારના લેપટોપ સુધી—આપણે દરેક જગ્યાએ બસ ‘સ્કેન’ કરવાના ટેવાઈ ગયા છીએ. સુવિધાના આ યુગમાં એક સવાલ જે અવારનવાર લોકોના મનમાં જાગે છે તે એ છે કે, શું દિવસ દરમિયાન કરવામાં આવતા ડઝનબંધ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન આપણા સિબિલ (CIBIL) સ્કોર અથવા ભવિષ્યમાં મળનારી લોનને અસર કરે છે?
સૌ પ્રથમ સમજો: ક્રેડિટ સ્કોરની અસલી રમત શું છે?
લોનની દુનિયામાં ‘ક્રેડિટ સ્કોર’ એ તમારું રિપોર્ટ કાર્ડ છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ 300 થી 900 ની વચ્ચેનો એક આંકડો છે જે બેંકોને જણાવે છે કે તમે પૈસાની બાબતમાં કેટલા ભરોસાપાત્ર છો.
-
900 ની નજીકનો સ્કોર: આનો અર્થ એ છે કે તમે એક આદર્શ લોન લેનાર છો, બેંક તમને આંખના પલકારે લોન આપી દેશે અને વ્યાજ દર પણ ઓછો વસૂલશે.
-
ઓછો સ્કોર: આનો અર્થ એ છે કે તમે ભૂતકાળમાં પેમેન્ટ કરવામાં બેદરકારી દાખવી છે, જેના કારણે લોન મળવી મુશ્કેલ બની જાય છે.
હવે સવાલ એ છે કે શું UPI પેમેન્ટ કરવાથી આ સ્કોર ઘટે છે કે વધે છે? તેનો સીધો જવાબ છે— ના. UPI પેમેન્ટ તમારા ક્રેડિટ સ્કોરને સીધી રીતે અસર કરતું નથી કારણ કે તે ‘ઉધાર’ નથી, પરંતુ તમારા પોતાના બેંક ખાતામાં જમા થયેલા નાણાંનો ઉપયોગ છે. ક્રેડિટ સ્કોર મુખ્યત્વે એ વાત પર આધાર રાખે છે કે તમે તમારા ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ અને જૂની લોનની EMI સમયસર ભરો છો કે નહીં.
ક્રેડિટ સ્કોર પર અસર નથી, તો લોન પર કેવી રીતે અસર પડી શકે?
અહીં એક ટેકનિકલ તફાવત છે જે સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. બેંક લોન આપતી વખતે માત્ર તમારો ‘ક્રેડિટ સ્કોર’ નથી જોતી, પણ તે તમારી ‘ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી’ અને ‘સ્પેન્ડિંગ હેબિટ્સ’ (ખર્ચ કરવાની આદતો) ને પણ તપાસે છે. અહીં જ UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની ભૂમિકા શરૂ થાય છે.
જ્યારે તમે કોઈ મોટી લોન (જેમ કે હોમ લોન કે બિઝનેસ લોન) માટે અરજી કરો છો, ત્યારે બેંક તમારી પાસે છેલ્લા 6 મહિના કે એક વર્ષનું બેંક સ્ટેટમેન્ટ માંગે છે. હવે વિચારો, જો તમારા સ્ટેટમેન્ટમાં દરરોજ 10-20 રૂપિયાના 50 ટ્રાન્ઝેક્શન દેખાય છે, તો તેનાથી બે પ્રકારની સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે:
1. ખર્ચ કરવાની પેટર્ન (Spending Pattern)
બેંક જુએ છે કે તમારી કમાણી અને ખર્ચનો ગુણોત્તર શું છે. જો તમારા સ્ટેટમેન્ટમાં ઘણા બધા ટ્રાન્ઝેક્શન છે, તો બેંકની સિસ્ટમ અથવા લોન ઓફિસર એવું અનુમાન લગાવી શકે છે કે તમે તમારી લાઈફસ્ટાઈલ પર ઘણો વધારે ખર્ચ કરી રહ્યા છો. બેંકને એવા ગ્રાહકો ગમે છે જેઓ તેમની આવકનો અમુક હિસ્સો બચાવતા હોય. અતિશય નાના-નાના ટ્રાન્ઝેક્શન ક્યારેક તમને ‘વધારે ખર્ચાળ’ ગણાવી શકે છે.
2. બેંક સ્ટેટમેન્ટનું ભારે હોવું
મહિનામાં સેંકડો UPI ટ્રાન્ઝેક્શન કરવાથી તમારું બેંક સ્ટેટમેન્ટ અનેક પાનાનું બની જાય છે. જ્યારે બેંક અધિકારી તેને ચેક કરે છે, ત્યારે તેને તમારા અસલી મોટા પેમેન્ટ્સ (જેમ કે વીજળી બિલ, ભાડું, રોકાણ) ને ટ્રેક કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. ઘણીવાર સિસ્ટમ આને ‘હાઈ વોલ્યુમ ટ્રાન્ઝેક્શન’ માનીને તમારી પ્રોફાઇલને જટિલ શ્રેણીમાં મૂકી દે છે.
શું UPI દ્વારા લોન લેવી જોખમી છે?
આજકાલ ઘણી એપ્સ UPI પર ‘પે લેટર’ (Pay Later) અથવા નાની લોનની સુવિધા આપે છે. યાદ રાખો, જો તમે UPI નો ઉપયોગ કરીને કોઈ ‘ઉધાર’ લો છો, તો તેની અસર સીધી તમારા ક્રેડિટ સ્કોર પર પડશે. જો તમે 500 રૂપિયાનું ઉધાર પણ UPI એપ દ્વારા લીધું અને તેને સમયસર ચૂકવ્યું નહીં, તો તમારો સિબિલ સ્કોર નીચે ગરકાવ થઈ જશે.
સ્માર્ટ બેંકિંગ માટે શું કરવું?
UPI એક ઉત્તમ સુવિધા છે, તેને છોડવાની જરૂર નથી, બસ ઉપયોગ કરવાની રીત થોડી બદલવી જોઈએ:
-
વોલેટનો ઉપયોગ કરો: નાના-મોટા ખર્ચાઓ (જેમ કે ચા કે શાકભાજી) માટે UPI એપના ‘વોલેટ’ અથવા ‘UPI Lite’ નો ઉપયોગ કરો. આનાથી આ નાના ટ્રાન્ઝેક્શન તમારા મુખ્ય બેંક સ્ટેટમેન્ટમાં નોંધાશે નહીં.
-
એક અલગ ખાતું રાખો: જો તમે ખૂબ વધારે ડિજિટલ પેમેન્ટ કરો છો, તો એક અલગ નાનું બેંક એકાઉન્ટ રાખો જેમાં તમે મહિનાનો ખર્ચ ટ્રાન્સફર કરી દો. મુખ્ય બચત ખાતાને સાફ-સુથરું રાખો જેથી લોન લેતી વખતે બેંક સ્ટેટમેન્ટ વ્યાવસાયિક લાગે.
-
EMI અને બિલ પેમેન્ટ: હંમેશા ખાતરી કરો કે UPI દ્વારા તમે જે પણ મહત્વના પેમેન્ટ કરી રહ્યા છો, તે સમયસર થાય.
