ઈરાનની કઈ એક શરત છે જેના પર અમેરિકા સંમત થયું? શું હોર્મુઝ હવે ખુલશે?
વિશ્વની નજર અત્યારે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદ પર ટકેલી છે, જ્યાં પાકિસ્તાન આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર અને વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફની યજમાનીમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ શાંતિ વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. શનિવાર, ૧૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ જે મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે તે મુજબ, અમેરિકા ઈરાનની એક સૌથી મોટી અને જૂની શરત માનવા તૈયાર થઈ ગયું છે. આ પગલાથી મધ્ય પૂર્વમાં ફાટી નીકળેલા છ અઠવાડિયાના ભીષણ યુદ્ધ પર વિરામ લાગવાની આશા વધી છે.
૧. અમેરિકાએ કઈ શરત સ્વીકારી?
રોઇટર્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકા કતાર અને અન્ય વિદેશી બેંકોમાં ફ્રીઝ કરવામાં આવેલી ઈરાની સંપત્તિઓને મુક્ત કરવા સંમત થયું છે. આ અબજો ડૉલરની સંપત્તિઓ લાંબા સમયથી પ્રતિબંધો હેઠળ હતી. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જ્યાં સુધી તેની આર્થિક સંપત્તિઓ પરથી પ્રતિબંધો નહીં હટે, ત્યાં સુધી તે વાટાઘાટોના ટેબલ પર નહીં બેસે. અમેરિકાના આ વલણને ઇસ્લામાબાદ મંત્રણામાં તેની ‘ગંભીરતા’ ના સંકેત તરીકે જોવામાં આવે છે.
૨. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલવાના સંકેત
જો ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધો હળવા થાય છે, તો વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ પરથી જોખમ ટળી શકે છે. ઈરાન અત્યાર સુધી હોર્મુઝ પર નિયંત્રણ અને યુદ્ધના નુકસાન માટે વળતરની માંગ કરી રહ્યું હતું. જો આ શરત પર સમજૂતી થાય છે, તો વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ સપ્લાય ફરીથી સુરક્ષિત બની શકે છે. ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશો માટે આ સમાચાર મોટી રાહત સમાન છે.
૩. ૧૯૭૯ પછીની સૌથી મોટી બેઠક
ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સ કરી રહ્યા છે, જેમના માટે બે વિશેષ વિમાન ઉતર્યા હતા. તેમની સાથે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જમાઈ જેરેડ કુશનર પણ છે. ૧૯૭૯ ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે બંને દેશોના આટલા ઉચ્ચ સ્તરના નેતાઓ સીધી વાતચીત કરી રહ્યા છે. જો બધું યોજના મુજબ ચાલશે, તો ૨૦૧૫ ના પરમાણુ કરાર પછી આ પ્રથમ સીધી અને સત્તાવાર વાતચીત હશે.
૪. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું કડક વલણ
સમજૂતીના સંકેતો વચ્ચે પણ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર આકરું વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે પોસ્ટ કર્યું કે, “ઈરાનીઓ આજે જીવંત છે તેનું એકમાત્ર કારણ આ વાટાઘાટો છે.” ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે જો ઈરાન આ તકનો ઉપયોગ સમજૂતી માટે નહીં કરે, તો તેની પાસે ટૂંકા સમય માટે જ વિકલ્પો બચશે. આ નિવેદને મંત્રણાના ટેબલ પર તણાવ પણ વધાર્યો છે.
૫. લેબનોન અને યુદ્ધવિરામનો મુદ્દો
ઈરાની નેતા મોહમ્મદ બાકિર કાલિબાફ અને વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાકચીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લેબનોનમાં ચાલી રહેલા ઇઝરાયલી હુમલાઓ બંધ થવા જોઈએ. જોકે, અમેરિકા અને ઇઝરાયલે જણાવ્યું છે કે લેબનોન ઓપરેશન આ યુદ્ધવિરામનો ભાગ નથી. ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ આજે બપોરે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ સાથે મુલાકાત કરીને પોતાની માંગણીઓનો અંતિમ ડ્રાફ્ટ અમેરિકાને મોકલશે.
જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંપત્તિ અને હોર્મુઝ મુદ્દે સંમતિ સધાય છે, તો તે ૨૧મી સદીની સૌથી મોટી રાજદ્વારી જીત ગણાશે. જોકે, ટ્રમ્પની ચેતવણી અને ઈરાનની લેબનોન માટેની માંગણીઓ વચ્ચે શાંતિનો આ માર્ગ કાંટાળો જણાય છે.
