અમેરિકાએ ઈરાન પર કર્યો મોટો હવાઈ હુમલો; ટ્રમ્પની તેહરાનને કડક ચેતવણી: “અમે હવે આ યુદ્ધ પૂરું કરીશું”
પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) માં ઈરાન અને સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા વચ્ચેનો લશ્કરી સંઘર્ષ હવે તેના સૌથી ભયાનક અને નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચી ગયો છે. હોર્મુઝ સામુદ્રધૂનીમાં વાણિજ્યિક જહાજોની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાના માર્ગો પર વર્ચસ્વ જમાવવાની હોડ વચ્ચે મંગળવારે અમેરિકન સૈન્યએ ઈરાનના વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પર મોટો હવાઈ અને મિસાઈલ હુમલો કર્યો હતો. યુએસ વાયુસેના અને નૌકાદળ દ્વારા દક્ષિણ ઈરાનમાં ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના લશ્કરી થાણાઓ પર કરાયેલા આ સચોટ પ્રહારોથી સમગ્ર વિશ્વમાં ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધનો ભય ઘેરો બન્યો છે.
હુમલાઓ બાદ તુરંત જ યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ લશ્કરી પ્રહારને “સંપૂર્ણપણે વાજબી” ગણાવ્યો હતો અને ઈરાનને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જો તેણે બદલો લેવાની ભૂલ કરી તો તેને ઇતિહાસના સૌથી મોટા વિધ્વંસનો સામનો કરવો પડશે.
આ મહાસંગ્રામ અને હવાઈ હુમલા સાથે જોડાયેલી ૧૦ મુખ્ય હકીકતો:
૧. બંદર અબ્બાસ અને કેશમ ટાપુ પર જોરદાર વિસ્ફોટો: ઈરાનના રાજ્ય ટેલિવિઝન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર એજન્સી AFP ના અહેવાલો મુજબ, દક્ષિણ ઈરાનના હોર્મોઝગન પ્રાંતમાં આવેલા મુખ્ય બંદર શહેર બંદર અબ્બાસના પૂર્વીય ભાગો અને વ્યૂહાત્મક રીતે સંવેદનશીલ કેશમ ટાપુ નજીક એકસાથે અનેક ભયાનક વિસ્ફોટો સંભળાયા હતા. ઈરાની અધિકારીઓનો દાવો છે કે આ વિસ્તારમાં વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલી સક્રિય હતી અને જાનમાલનું મોટું નુકસાન અટકાવી શકાયું છે.
૨. યુએસ સેન્ટકોમનો સત્તાવાર સ્વીકાર: યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (US CENTCOM) એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પુષ્ટિ કરી હતી કે અમેરિકન દળોએ બપોરે ૧૨ વાગ્યે IRGC ના ચોક્કસ લક્ષ્યો પર સચોટ હવાઈ હુમલા કર્યા છે. સેન્ટકોમે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે હોર્મુઝ સામુદ્રધૂનીમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ ટેન્કરો અને ત્યાં તૈનાત યુએસ સૈનિકો પર ઈરાની દળો દ્વારા સતત કરવામાં આવતા હુમલાના જવાબમાં આ સૈન્ય કારવાઈ કરવામાં આવી છે.
૩. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું આક્રમક નિવેદન: હુમલા પછી યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને એક “નિષ્ફળ રાજ્ય” (Failed State) ગણાવ્યું હતું. તેમણે કડક શબ્દોમાં કહ્યું કે જો ઈરાન અમેરિકાની આ કારવાઈનો જવાબ આપશે તો અમેરિકા એવી તાકાતથી પ્રહાર કરશે કે “ઈસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાનનો બહુ ઓછો હિસ્સો બચશે.” ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો હતો કે સૌથી મોટો લશ્કરી હુમલો તો હજુ થવાનો બાકી છે.
૪. ઈરાનની આર્થિક અને લશ્કરી અક્ષમતાનો દાવો: પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર અને ફોક્સ ન્યૂઝ સાથેની મુલાકાતમાં ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાનનું વર્તમાન શાસન સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઈરાન પાસે હવે કોઈ પ્રભાવશાળી નૌકાદળ, વાયુસેના કે ચલણની તાકાત બચી નથી, અને પરિસ્થિતિ એટલી ખરાબ છે કે તે પોતાના સૈનિકોને પગાર પણ આપી શકતું નથી.
૫. યુએસ પ્રશાસનની મર્યાદિત લશ્કરી યોજના: એક અહેવાલ અનુસાર, પ્રમુખ ટ્રમ્પ, સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથ અને યુએસ સેન્ટકોમે મળીને આ મર્યાદિત પરંતુ ઘાતક હુમલાની બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરી હતી. આ ઓપરેશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનની તે રડાર અને મિસાઈલ ક્ષમતાઓને નષ્ટ કરવાનો હતો, જેના દ્વારા તે વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટ પર હુમલા કરી રહ્યું હતું.
૬. લારાક ટાપુ પર અગાઉનો હુમલો: આ તાજેતરની કાર્યવાહી રવિવારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સ્થિત ઈરાનના લારાક ટાપુ પર અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલા હવાઈ હુમલા બાદ કરવામાં આવી છે. રવિવારે યુએસ દળોએ લારાક પર તૈનાત રોકેટ લોન્ચર્સને નિશાન બનાવીને ઉડાવી દીધા હતા, જેથી ઈરાનને આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં દરિયાઈ માઈન્સ (Naval Mines) બિછાવતા રોકી શકાય.
૭. ઈરાનનો વળતો પ્રહાર અને અટકાયત: રવિવારના હુમલાના જવાબમાં ઈરાને પણ મધ્ય પૂર્વમાં આવેલા યુએસ લશ્કરી મથકો તરફ અનેક મિસાઈલો અને ડ્રોન છોડ્યા હતા. જોકે, પાડોશી દેશો જોર્ડન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમે આ મિસાઈલોને હવામાં જ અટકાવીને નાશ કરી હોવાનો દાવો કર્યો હતો.
૮. કૂટનીતિક ગતિરોધ અને તેહરાનનો વિલંબ: વોશિંગ્ટનના ઉચ્ચ અધિકારીઓનું માનવું છે કે ઈરાની નેતૃત્વ પડદા પાછળ સમાધાન કે વાટાઘાટોની વાત કરે છે, પરંતુ અમલ કરવામાં હંમેશાં બહુ વિલંબ કરે છે. ઈરાન સમયસર ઉશ્કેરણીજનક પ્રવૃત્તિઓ રોકવામાં નિષ્ફળ ગયું હોવાથી અમેરિકાને બળપ્રયોગ કરવાની ફરજ પડી છે.
૯. રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાનનો યુદ્ધવિરામનો પ્રસ્તાવ: વધી રહેલા લશ્કરી દબાણ વચ્ચે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને નરમ વલણ દર્શાવ્યું છે. કિર્ગિસ્તાનમાં આયોજિત શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) સમિટ દરમિયાન તેમણે કહ્યું હતું કે જો અમેરિકા જૂનમાં થયેલા યુદ્ધવિરામ કરાર (MOU) ની શરતોનું પ્રામાણિકતાથી પાલન કરે, તો ઈરાન તાત્કાલિક પોતાની અગાઉની કૂટનીતિક commitments પર પાછા ફરવા તૈયાર છે.
૧૦. વૈશ્વિક ઉર્જા ક્ષેત્ર પર મોટું સંકટ: વિશ્વના કુલ ક્રૂડ ઓઈલ પુરવઠાનો એક-તૃતીયાંશ હિસ્સો હોર્મુઝની સાંકડી સામુદ્રધૂનીમાંથી પસાર થાય છે. બંદર અબ્બાસ અને આસપાસના ટાપુઓ પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સીધા લશ્કરી સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે, જેનાથી સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર મંદીનું જોખમ મંડરાઈ રહ્યું છે.
આ લશ્કરી મુકાબલો હવે તે મોડ પર પહોંચી ગયો છે જ્યાંથી રાજદ્વારી રસ્તો શોધવો અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયો છે. જો બંને દેશો સંયમ નહીં જાળવે, તો આ વિસ્તારનું આર્થિક અને સામાજિક ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે.
