ઓગસ્ટમાં અનિયમિત ચોમાસા અને કમોસમી વરસાદને કારણે દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણમાં ભયાનક તેજી
ચાલુ વર્ષે દેશમાં ચોમાસાની અનિયમિત અને વિષમ સ્થિતિએ માત્ર કૃષિ ક્ષેત્રને જ નહીં, પરંતુ દેશના ઊર્જા અને ઇંધણ બજારને પણ ભારે અસર પહોંચાડી છે. ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં સમયસર વરસાદ ન પડવા અને ક્યાંક અચાનક કમોસમી કે ભારે વરસાદ થવાને કારણે ઇંધણની માંગમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને ખેતીમાં સિંચાઈ માટે ડીઝલ પંપનો વ્યાપક ઉપયોગ અને રોડ પરિવહનમાં આવેલી તેજીના કારણે પેટ્રોલ અને ડીઝલ બંનેના વેચાણના આંકડા ઊંચા સ્તરે પહોંચ્યા છે.
દેશની ત્રણ મુખ્ય સત્તાવાર સરકારી તેલ વિતરણ કંપનીઓ—ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL)—દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ માં સમગ્ર દેશમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ તેમજ વિમાનમાં વપરાતા જેટ ઇંધણ (ATF) ની માંગમાં વાર્ષિક ધોરણે નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે.
પેટ્રોલના વેચાણમાં ૯.૧ ટકાનો મોટો ઉછાળો
સરકારી તેલ કંપનીઓના રિપોર્ટ મુજબ, ઓગસ્ટ મહિનામાં દેશભરમાં પેટ્રોલનું કુલ વેચાણ વાર્ષિક ધોરણે ૯.૧ ટકા વધીને ૩.૪૮ મિલિયન ટન સુધી પહોંચી ગયું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં પણ પેટ્રોલના વેચાણમાં ૯.૧ ટકાનો વધારો થયો હતો, જ્યારે આ વર્ષે જુલાઈ મહિનામાં ૯.૭ ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં વ્યક્તિગત વાહનોનો વપરાશ અને આંતરિક પ્રવાસ સતત વધી રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક સરખામણી કરીએ તો, આ વર્ષે ઓગસ્ટમાં થયેલું પેટ્રોલનું વેચાણ ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ કરતાં ૧૪ ટકા વધુ છે અને ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ ના વેચાણની સરખામણીમાં ૩૦.૭ ટકા જેટલું નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. એટલું જ નહીં, સામાન્ય રીતે ચોમાસાના દિવસોમાં વાહનવ્યવહાર ધીમો પડતો હોય છે, તેમ છતાં જુલાઈ ૨૦૨૬ ની સરખામણીએ પણ ઓગસ્ટમાં પેટ્રોલના વેચાણમાં આશરે ૧ ટકાનો સુધારો જોવા મળ્યો છે.
ડીઝલની માંગમાં સતત બીજા મહિને બે આંકડાની વૃદ્ધિ
ભારતીય અર્થતંત્રના મુખ્ય ચાલક બળ સમાન ડીઝલના વેચાણમાં ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન વાર્ષિક ધોરણે ૧૦.૨ ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે. ઓગસ્ટમાં દેશમાં કુલ ૬.૨૭ મિલિયન ટન ડીઝલનું વેચાણ થયું હતું, જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં ૫.૬૯ મિલિયન ટન હતું. જુલાઈ મહિનામાં પણ ડીઝલના વેચાણમાં ૧૦.૭ ટકાનો વધારો થયો હતો, જે દર્શાવે છે કે દેશમાં સતત બીજા મહિને ડીઝલની માંગમાં ૧૦ ટકાથી વધુનો મજબૂત વધારો જોવા મળ્યો છે.
ડીઝલનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ભારે માલસામાન પરિવહન, ઔદ્યોગિક કામગીરી, કૃષિ મશીનરી અને ખેતરોમાં સિંચાઈ માટે થાય છે. આ વર્ષે ચોમાસાનું આગમન અને વરસાદની પેટર્ન અત્યંત અસમાન રહી હતી. ઘણા કૃષિપ્રધાન રાજ્યોમાં લાંબા સમય સુધી વરસાદ ખેંચાતા અને અમુક સ્થળે બિનજરૂરી કમોસમી વરસાદ પડતા, ખેડૂતોને પાક બચાવવા માટે વારંવાર ડીઝલ સંચાલિત પંપ સેટ ચલાવવાની ફરજ પડી હતી. આ કારણોસર કૃષિ સેક્ટરમાંથી ડીઝલની અભૂતપૂર્વ માંગ નીકળી હતી.
જોકે, સરખામણીની દ્રષ્ટિએ જુલાઈ મહિનાના ૭.૧૩ મિલિયન ટનના ઉચ્ચ સ્તરની સાપેક્ષમાં ઓગસ્ટમાં ડીઝલનું વેચાણ ૧૨ ટકા જેટલું ઓછું રહ્યું છે. તેમ છતાં, જો વાર્ષિક સરખામણી કરવામાં આવે તો આ આંકડો ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ ના વેચાણ કરતાં ૯.૭ ટકા અને ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ ના વેચાણ કરતાં ૬.૩ ટકા વધુ છે.
હવાઈ પ્રવાસ વધતાં જેટ ઇંધણ (ATF) ના વેચાણમાં તેજી
માત્ર જમીની પરિવહન જ નહીં, પરંતુ વિમાની સેવાઓમાં વપરાતા એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) અથવા જેટ ઇંધણના વેચાણમાં પણ ઓગસ્ટ દરમિયાન વાર્ષિક ધોરણે ૫.૬ ટકાની સરાહનીય વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. ઓગસ્ટમાં દેશમાં ૬૭૭,૧૦૦ ટન જેટ ઇંધણનું વેચાણ થયું હતું, જે ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ માં ૬૩૯,૭૦૦ ટન હતું.
આ ઉપરાંત, જુલાઈ મહિનામાં થયેલા ૬૬૮,૫૦૦ ટન વેચાણની સાપેક્ષે ઓગસ્ટમાં એટીએફનું વેચાણ ૧.૩ ટકા જેટલું વધ્યું છે. આ વૃદ્ધિ દેશમાં વધતા હવાઈ મુસાફરોની સંખ્યા, પ્રવાસન ક્ષેત્રનો વિસ્તાર અને એરલાઈન્સ દ્વારા ફ્લાઈટ્સની સંખ્યામાં કરવામાં આવેલા વધારા તરફ આંગળી ચિંધે છે.
અસમાન ચોમાસું અને બજાર પર તેની લાંબાગાળાની અસર
ઓગસ્ટમાં નોંધાયેલી આ ઇંધણની તીવ્ર માંગ એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત છે કે દેશમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ વેગવંતી છે, પરંતુ સાથે સાથે તે હવામાનમાં આવી રહેલા અણધાર્યા બદલાવનું પરિણામ પણ છે. ઓગસ્ટ મહિનામાં વરસાદનું વિતરણ સમાન ન રહેવાને કારણે દેશના ઘણા ગ્રામીણ ભાગોમાં ડીઝલ સેટ પંપ જ સિંચાઈનો મુખ્ય આધાર બન્યા હતા.
સરકારી તેલ કંપનીઓના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી તહેવારોની સિઝન, ઓટોમોબાઈલ સેક્ટરમાં નવું વેચાણ અને આંતરિક વેપાર વધવાની સાથે ઇંધણની આ મજબૂત માંગ સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર મહિનામાં પણ જળવાઈ રહેવાની પૂરતી શક્યતાઓ છે.
