ભારત ફરીથી ઈરાન પાસેથી ખરીદી શકે છે તેલ: યુદ્ધ વચ્ચે મોટી રાહત, જાણો અમેરિકાએ કેમ લીધો યુ-ટર્ન?
અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે વધતા જતા તણાવની વચ્ચે ભારત માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકન વહીવટીતંત્રે અચાનક પોતાનું વલણ બદલીને ઈરાની તેલ પર કામચલાઉ છૂટ આપી છે. આ નિર્ણય બાદ ભારતીય રિફાઇનરીઓએ ફરીથી ઈરાન પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવાની તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. ઊર્જા સંકટના આ સમયમાં એશિયાઈ દેશો જ્યારે નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે, ત્યારે આ પગલું ખૂબ જ મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
ભારતીય રિફાઇનિંગ ક્ષેત્રના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓ ઈરાની તેલ ખરીદવા માટે ઉત્સુક છે, પરંતુ હાલમાં સરકારના નિર્દેશો અને અમેરિકા તરફથી પેમેન્ટ જેવી શરતો પર સ્પષ્ટતાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. ભારત પાસે અન્ય એશિયાઈ દેશોની સરખામણીએ ઓછો તેલ ભંડાર હોવાથી, આ છૂટછાટ ભારત માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
અમેરિકાનો યુ-ટર્ન અને 30 દિવસની છૂટ
અમેરિકન વહીવટીતંત્રે ઈરાની તેલની ખરીદી પર માત્ર 30 દિવસ માટે છૂટ આપી છે. નિષ્ણાત સ્કોટ બેસેન્ટના જણાવ્યા અનુસાર, આ છૂટ તે તેલના જથ્થા પર લાગુ થશે જે 20 માર્ચ સુધીમાં જહાજો પર લોડ થઈ ચૂક્યું છે અને 19 એપ્રિલ સુધીમાં જેની ડિલિવરી લેવામાં આવશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, વર્ષ 2018માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, પરંતુ હવે તે જ વહીવટીતંત્ર દ્વારા આપવામાં આવેલી આ કામચલાઉ રાહતને એક મોટો યુ-ટર્ન માનવામાં આવી રહ્યો છે.
દરિયામાં અટવાયેલો તેલનો મોટો ભંડાર
માહિતી મુજબ, હાલમાં લગભગ 170 મિલિયન બેરલ ઈરાની કાચું તેલ દરિયામાં જહાજો પર સવાર છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તણાવ અને પુરવઠામાં અવરોધને કારણે સમગ્ર એશિયામાં રિફાઇનરીઓ ઓછી ક્ષમતા પર ચાલી રહી છે. એશિયા તેની તેલની જરૂરિયાતના લગભગ 60 ટકા માટે મધ્ય પૂર્વ પર નિર્ભર છે, તેથી આ જથ્થો બજારમાં આવવાથી મોટી રાહત મળી શકે છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે આ ભંડાર માત્ર મર્યાદિત સમય માટે જ રાહત આપી શકશે.
ખરીદીમાં પડકારો અને ચીનનો દબદબો
વર્ષ 2018માં પ્રતિબંધો લાગ્યા બાદ ચીન ઈરાની તેલનું સૌથી મોટું ખરીદદાર બની ગયું હતું. ચીનની સ્વતંત્ર રિફાઇનરીઓએ ગયા વર્ષે પ્રતિદિન અંદાજે 13.8 લાખ બેરલ તેલ ખરીદ્યું હતું, કારણ કે પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાની તેલ સસ્તા ભાવે ઉપલબ્ધ હતું.
ભારત માટે ઈરાની તેલ ખરીદવામાં હજુ પણ કેટલાક પડકારો છે. પેમેન્ટ સિસ્ટમ અંગેની અનિશ્ચિતતા અને જૂના જહાજોનો ઉપયોગ જેવી સમસ્યાઓ નડી શકે છે. અગાઉ મોટાભાગની ખરીદી સીધી ‘નેશનલ ઈરાનિયન ઓઈલ કંપની’ સાથે થતી હતી, પરંતુ હવે વેપાર ત્રીજા પક્ષના વેપારીઓ દ્વારા થઈ રહ્યો છે. આ જટિલ બેંકિંગ પ્રક્રિયા અને નિયમોને સમજવામાં કંપનીઓને થોડો સમય લાગી શકે છે, પરંતુ આર્થિક ફાયદાને જોતા કંપનીઓ ઝડપથી નિર્ણય લે તેવી શક્યતા છે.
