સરકારની “ખેડૂતોની આવક બમણી” પહેલને વેગ આપતો વડોદરાનો ખેડૂત, સંકલિત ખેતીથી રચી નવી દિશા
ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે સરકાર સતત પ્રયત્નશીલ છે, ત્યારે વડોદરા જિલ્લાના વાઘોડિયા તાલુકાના ગુલાબપુરા ગામના એક પ્રગતિશીલ ખેડૂતે નવો રાહ ચીંધ્યો છે. લક્ષ્મણભાઈ ગોવર્ધનભાઈ જાદવ નામના આ ખેડૂતે પોતાની ૧૦ વીંઘા જમીન પર માત્ર પરંપરાગત ખેતી પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સંકલિત ખેતી પદ્ધતિ અપનાવી છે. તેમણે સાબિત કરી દીધું છે કે જો સુચારૂ આયોજન હોય તો ખેતીમાંથી ધાર્યા કરતા પણ વધુ નફો મેળવી શકાય છે.
આવકના ત્રણ મજબૂત સ્તંભ: ખેતી, પશુ અને માછલી
લક્ષ્મણભાઈએ પોતાની જમીનને એ રીતે વહેંચી છે કે જેનાથી તેમને આખું વર્ષ આવક મળતી રહે છે:
-
પ્રાકૃતિક ખેતી: ૭ વીંઘા જમીનમાં તેઓ સંપૂર્ણપણે રસાયણમુક્ત ખેતી કરે છે. જેમાં ડાંગર, ઘઉં, કપાસ અને તુવેર જેવા પાકો લેવામાં આવે છે.
-
મત્સ્યપાલન: ૩ વીંઘા જમીનમાં તેમણે ખાસ તળાવ બનાવ્યું છે. અહીં મત્સ્ય ઉત્પાદન દ્વારા તેમને દર ૩ થી ૬ મહિને નિયમિત વધારાની આવક પ્રાપ્ત થાય છે.
-
પશુપાલન: તેમની પાસે ૨ ગાય અને ૪ ભેંસ છે. ગાય આધારિત ખેતી માટે તેઓ સરકારની નિભાવ સહાય યોજનાનો પણ લાભ લે છે.
પ્રાકૃતિક ખેતી અને સ્વાસ્થ્યનો સમન્વય
લક્ષ્મણભાઈ છેલ્લા ૩ વર્ષથી રાસાયણિક ખાતરનો ત્યાગ કરી પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળ્યા છે. તેમના અનુભવ મુજબ:
૧. ગુણવત્તા અને સ્વાદ: પ્રાકૃતિક ખેતીથી પાકમાં કુદરતી મીઠાશ રહે છે અને ગ્રાહકોમાં તેની માંગ વધુ રહે છે.
૨. પશુ સ્વાસ્થ્ય: રસાયણમુક્ત ઘાસચારો ખાવાથી પશુઓ તંદુરસ્ત રહે છે, જેની સીધી અસર દૂધના ઉત્પાદન અને ગુણવત્તા પર જોવા મળે છે.
૩. જમીનનું સ્વાસ્થ્ય: ઝેરી જંતુનાશકોના અભાવે જમીનની ફળદ્રુપતા જળવાઈ રહે છે અને ખેતીનો ખર્ચ નહિવત થઈ જાય છે.
આત્મનિર્ભરતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ
આ ખેતી પદ્ધતિમાં એક સ્ત્રોત બીજા સ્ત્રોતને પૂરક બને છે. પશુપાલનમાંથી મળતું ખાતર ખેતીમાં વપરાય છે, જ્યારે ખેતીનો ઘાસચારો પશુઓ માટે ઉપયોગી બને છે. તળાવનું પાણી અને માછલીઓ ખેડૂતને આર્થિક જોખમ સામે સુરક્ષા આપે છે. લક્ષ્મણભાઈની આ ‘ત્રિમુખી ખેતી’ આજે આસપાસના અનેક ગામોના યુવા ખેડૂતો માટે એક સફળ બિઝનેસ મોડેલ સાબિત થઈ રહી છે. ખેતીમાં વિવિધતા લાવવાથી જોખમ ઘટે છે અને આવકના અનેક માર્ગો ખૂલે છે.
