૧૫ કે ૧૬ ફેબ્રુઆરી? જાણો ક્યારે છે મહાશિવરાત્રી અને પૂજાના શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત
હિંદુ ધર્મમાં ભગવાન શિવની આરાધના માટે ‘મહાશિવરાત્રી’ને સૌથી મોટો અને મંગલકારી દિવસ માનવામાં આવે છે. ફાગણ માસના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી તિથિએ ઉજવવામાં આવતો આ પર્વ માત્ર એક વ્રત નથી, પરંતુ ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના પુનર્મિલનનો ઉત્સવ છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં આ પર્વ વધુ ખાસ બનવાનો છે કારણ કે તે રવિવારના દિવસે આવે છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે જે ભક્ત સાચા મનથી ભોલેનાથની આરાધના કરે છે, તેના જીવનના તમામ કષ્ટો દૂર થાય છે અને તેને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
મહાશિવરાત્રી ૨૦૨૬ તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત
વર્ષ ૨૦૨૬ માં મહાશિવરાત્રીનો પર્વ ૧૫ ફેબ્રુઆરી, રવિવાર ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. પંચાંગની ગણતરી મુજબ ચતુર્દશી તિથિની વિગતો નીચે મુજબ છે:
-
ચતુર્દશી તિથિ પ્રારંભ: ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬, સાંજે ૦૫:૦૪ વાગ્યાથી.
-
ચતુર્દશી તિથિ સમાપ્ત: ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬, સાંજે ૦૫:૩૪ વાગ્યા સુધી.
-
નિશીથ કાલ પૂજા મુહૂર્ત (મુખ્ય પૂજા): ૧૫ ફેબ્રુઆરીની રાત્રે ૧૧:૫૨ થી ૧૬ ફેબ્રુઆરીની મધ્યરાત્રિએ ૧૨:૪૨ વાગ્યા સુધી. (આ એ જ સમય છે જ્યારે શિવજી શિવલિંગ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા હતા, તેથી આ સમયની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે).
ચાર પ્રહરની પૂજાનો સમય (4 Prahar Puja Timings)
મહાશિવરાત્રી પર ભગવાન શિવની ચાર પ્રહરની પૂજાનું વિશેષ વિધાન છે. કહેવાય છે કે ચાર પ્રહરની પૂજા કરવાથી ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એમ ચારેય પુરુષાર્થોની પ્રાપ્તિ થાય છે.
| પ્રહર | સમય (૧૫-૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬) |
| પ્રથમ પ્રહર | સાંજે ૦૬:૧૧ થી રાત્રે ૦૯:૨૩ સુધી |
| દ્વિતીય પ્રહર | રાત્રે ૦૯:૨૩ થી મધ્યરાત્રિએ ૧૨:૩૫ સુધી |
| તૃતીય પ્રહર | મધ્યરાત્રિએ ૧૨:૩૫ થી વહેલી સવારે ૦૩:૪૭ સુધી |
| ચતુર્થ પ્રહર | વહેલી સવારે ૦૩:૪૭ થી સવારે ૦૬:૫૯ સુધી |
સંપૂર્ણ પૂજા વિધિ
ભગવાન શિવ અત્યંત ભોળા છે, તેઓ માત્ર જળ અને બિલીપત્રથી પણ પ્રસન્ન થઈ જાય છે. પરંતુ શાસ્ત્રો અનુસાર વિધિ-વિધાનથી કરવામાં આવેલી પૂજા અક્ષય પુણ્ય પ્રદાન કરે છે:
-
સંકલ્પ: સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઉઠીને સ્નાન કરો અને સફેદ કે સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો. હાથમાં જળ અને અક્ષત લઈને વ્રતનો સંકલ્પ લો.
-
અભિષેક: શિવલિંગ પર સૌથી પહેલા ગંગાજળ કે શુદ્ધ જળ ચઢાવો. ત્યારબાદ દૂધ, દહીં, મધ, ઘી અને ખાંડ (પંચામૃત) થી અભિષેક કરો.
-
સામગ્રી અર્પણ: મહાદેવને બિલીપત્ર, ધતૂરો, ભાંગ, શમીના પાન, આકડાના ફૂલ અને અક્ષત (આખા ચોખા) અર્પિત કરો. ધ્યાન રાખવું કે બિલીપત્ર ફાટેલું ન હોય અને તેનો લીસો ભાગ શિવલિંગ તરફ રહે.
-
ચંદન અને તિલક: ભગવાનને સફેદ ચંદનનું તિલક લગાવો અને ભસ્મ અર્પિત કરો.
-
મંત્ર જાપ: પૂજા દરમિયાન ‘ૐ નમઃ શિવાય’ મંત્રનો નિરંતર જાપ કરતા રહો.
-
આરતી અને ક્ષમા પ્રાર્થના: અંતમાં શિવ ચાલીસાનો પાઠ કરો, કપૂરથી આરતી કરો અને પૂજામાં થયેલી કોઈ પણ ભૂલ માટે ક્ષમા માંગો.
મહાશિવરાત્રીનું પૌરાણિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ
મહાશિવરાત્રીનું પૌરાણિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વમહાશિવરાત્રીનો પર્વ ધાર્મિકની સાથે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
-
શિવ-શક્તિ વિવાહ: પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, આ દિવસે ભગવાન શિવે વૈરાગ્ય ત્યાગીને ગૃહસ્થ જીવન અપનાવ્યું હતું અને માતા પાર્વતી સાથે લગ્ન કર્યા હતા.
-
ઊર્જાનો પ્રવાહ: આધ્યાત્મિક ગુરુઓના મતે, મહાશિવરાત્રીની રાત્રે પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધમાં ઊર્જાનો પ્રવાહ કુદરતી રીતે ઉપરની તરફ હોય છે. તેથી આ રાત્રે કરોડરજ્જુ સીધી રાખીને જાગરણ કરવાથી મનુષ્યને શારીરિક અને માનસિક લાભ મળે છે.
-
વરદાનનો દિવસ: આ દિવસ કુંવારી કન્યાઓ માટે મનગમતો વર મેળવવા અને પરિણીત મહિલાઓ માટે અખંડ સૌભાગ્ય (સુખી લગ્નજીવન) પ્રાપ્ત કરવા માટેનો શ્રેષ્ઠ દિવસ માનવામાં આવે છે.
વ્રત દરમિયાન સાવચેતીઓ
-
શિવલિંગ પર ક્યારેય પણ તુલસીના પાન, સિંદૂર કે કેતકીના ફૂલ ન ચઢાવો.
-
વ્રતમાં સાત્વિક ભોજન (ફળ, દૂધ) જ લેવું.
-
પ્રયત્ન કરો કે આ દિવસે કોઈની નિંદા ન કરો અને ક્રોધથી બચો.
નિષ્કર્ષ: શ્રદ્ધાની શક્તિ
મહાશિવરાત્રીનો પર્વ આપણને શીખવે છે કે અંધકાર અને અજ્ઞાનને દૂર કરી પ્રકાશ અને જ્ઞાન તરફ કેવી રીતે આગળ વધવું. ભગવાન ભોલેનાથ તો અઘોરદાની છે, જે ભક્તની એક પોકાર પર જ દોડી આવે છે. ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ પૂરા વિધિ-વિધાન અને અતૂટ શ્રદ્ધા સાથે મહાદેવની આરાધના કરો અને તમારા જીવનને ધન્ય બનાવો.
