“બોટલ ગઈ, હવે ટેટ્રા પેક આવ્યો”: ઓડિશા સરકારની મોટી જાહેરાત, જાણો દારૂના વેચાણના નવા નિયમો
ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાં દારૂના વેચાણને લઈને અલગ-અલગ નીતિઓ અમલમાં છે. કેટલાક રાજ્યોમાં સંપૂર્ણ દારૂબંધી છે, તો ક્યાંક સરકાર તેને કમાણીનું મુખ્ય સાધન ગણે છે. આ ક્રમમાં ઓડિશા સરકારે તેની એક્સાઈઝ નીતિ ૨૦૨૬-૨૯ હેઠળ એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. રાજ્યના એક્સાઇઝ મંત્રી પૃથ્વીરાજ હરિચંદને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે રાજ્યમાં દારૂનું વેચાણ માત્ર કાચની બોટલો પૂરતું મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ ઉત્પાદકો તેને ટેટ્રા પેકમાં પણ વેચી શકશે.
૨૦૧૪ થી નિયમ હતો, પણ અમલ હવે થશે
મંત્રી પૃથ્વીરાજ હરિચંદને શુક્રવારે પત્રકારો સાથે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, ટેટ્રા પેકમાં દારૂ વેચવાની જોગવાઈ ઓડિશાની એક્સાઈઝ નીતિમાં વર્ષ ૨૦૧૪ થી જ સામેલ હતી. જોકે, અત્યાર સુધી કોઈ ઉત્પાદકે આ દિશામાં રસ દાખવ્યો નહોતો અને બજારમાં માત્ર કાચની બોટલો જ ઉપલબ્ધ હતી. નવી નીતિ હેઠળ, જો કોઈ લાઇસન્સ ધરાવતા ઉત્પાદક ટેટ્રા પેકમાં દારૂ બનાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરશે, તો સરકાર તેને અટકાવશે નહીં.
ગેરકાયદેસર વેચાણ અને ભેળસેળ રોકવાનો પ્લાન
સરકારના આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દારૂના ગેરકાયદેસર વેચાણ અને રિફિલિંગ (ભેળસેળ) ને રોકવાનો છે.
-
સીલ્ડ પેકિંગ: કાચની બોટલોમાં ઘણીવાર સીલ તોડીને નકલી દારૂ ભરવાની ફરિયાદો ઉઠતી હોય છે, જ્યારે ટેટ્રા પેકમાં આવી છેતરપિંડી કરવી મુશ્કેલ છે.
-
ચોક્કસ માપ: નવી નીતિ મુજબ ટેટ્રા પેકમાં માત્ર ૧૮૦ મિલી જેટલી માત્રામાં જ દારૂ વેચી શકાશે. આનાથી પેકિંગમાં એકરૂપતા જળવાશે અને ગ્રાહકોને માપમાં છેતરાવાની શક્યતા ઓછી રહેશે.
સુરક્ષા અને ગુણવત્તાના કડક માપદંડ
ટેટ્રા પેકમાં દારૂ વેચવો એ માત્ર પેકેજિંગ બદલવાની વાત નથી, તેની પાછળ કડક વૈજ્ઞાનિક શરતો રાખવામાં આવી છે: ૧. ૬ પ્રોટેક્ટિવ લેયર્સ: ટેટ્રા પેકમાં ઓછામાં ઓછા છ સુરક્ષાત્મક સ્તરો હોવા અનિવાર્ય છે જેથી અંદર રહેલા દારૂની ગુણવત્તા લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે. ૨. એક્સપાયરી ડેટ: પેકિંગ પર દારૂના ઉપયોગની અંતિમ તારીખ (Expiry Date) સ્પષ્ટ લખવી પડશે. ૩. પ્રમાણપત્ર: કોઈપણ ઉત્પાદકે વેચાણ શરૂ કરતા પહેલા કેન્દ્રીય ફૂડ ટેક્નોલોજી સંશોધન સંસ્થા (CFTRI) અથવા ભારતીય પેકેજિંગ સંસ્થા (IIP) પાસેથી માન્યતા મેળવવી પડશે.
વિપક્ષોનો આકરો વિરોધ અને સામાજિક ચિંતા
સરકારના આ નિર્ણયની સાથે જ રાજ્યમાં રાજકીય ગરમાવો આવી ગયો છે. વિરોધ પક્ષોનું કહેવું છે કે ટેટ્રા પેકમાં દારૂ મળવાથી તે બાળકો અને યુવાનો માટે વધુ સુલભ બની જશે. ટેટ્રા પેક દેખાવમાં જ્યુસ કે દૂધના પેકેટ જેવું લાગતું હોવાથી સામાજિક મૂલ્યો પર તેની માઠી અસર પડી શકે છે તેવી ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અન્ય રાજ્યોમાં શું સ્થિતિ છે?
ભારતમાં ઓડિશા પહેલું રાજ્ય નથી જેણે આ નિર્ણય લીધો હોય. કર્ણાટક, આંધ્ર પ્રદેશ, દિલ્હી અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં પહેલેથી જ ટેટ્રા પેકમાં દારૂનું વેચાણ થઈ રહ્યું છે. આ રાજ્યોમાં ખાસ કરીને ઓછી કિંમતની બ્રાન્ડ્સ અને નાના પેકિંગ માટે આ ટ્રેન્ડ લોકપ્રિય બન્યો છે. કાચની બોટલ તૂટવાનો ભય અને પરિવહનનો ખર્ચ ઓછો હોવાને કારણે કંપનીઓ પણ આ મોડલને પસંદ કરી રહી છે.
ઓડિશાના એક્સાઈઝ મોડલને આધુનિક બનાવશે કે સામાજિક દૂષણને વેગ આપશે, તે તો સમય જ બતાવશે. જોકે, હાલ પૂરતું તો દારૂના શોખીનો અને ઉત્પાદકો માટે આ એક મોટા સમાચાર છે.
