રૂહ અફઝા હવે ‘ફ્રૂટ ડ્રિંક’: સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટાવ્યો, ટેક્સમાં મોટી રાહત
દેશના સૌથી લોકપ્રિય શરબત ‘રૂહ અફઝા’ (Rooh Afza) ને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. બુધવારે 25 ફેબ્રુઆરીના રોજ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે રૂહ અફઝા એ ‘ફ્રૂટ ડ્રિંક અથવા પ્રોસેસ્ડ ફૂડ’ની શ્રેણીમાં આવે છે. આ નિર્ણય સાથે જ તેના પર લાગતા વેટ (VAT) ના દરમાં મોટો ઘટાડો થશે, જેનો સીધો ફાયદો કંપની અને લાખો ગ્રાહકોને મળી શકે છે.
વેટના દરમાં ઘટાડો અને સુપ્રીમ કોર્ટનું અવલોકન
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની બેન્ચે હમદર્દ (વક્ફ) લેબોરેટરીઝની તરફેણમાં ચુકાદો આપતા જણાવ્યું કે, રૂહ અફઝા પર હવે 12.5% ના બદલે માત્ર 4% વેટ લાગશે. અદાલતે માન્યું કે આ ઉત્પાદનને ફ્રૂટ ડ્રિંક માનવું એ વ્યાપારી રીતે સાચું અને વાસ્તવિક છે. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે દેશના અન્ય ઘણા રાજ્યોમાં રૂહ અફઝાને પહેલેથી જ રાહત દરે ટેક્સના દાયરામાં રાખવામાં આવ્યું છે, જે હમદર્દની દલીલને મજબૂત બનાવે છે.
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો નિર્ણય રદ
આ પહેલા અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે રૂહ અફઝાને ‘નોન-ફ્રૂટ’ અને કૃત્રિમ તત્વોથી બનેલું પીણું ગણાવ્યું હતું. હાઈકોર્ટનું માનવું હતું કે સામાન્ય બોલચાલમાં જો કોઈ ગ્રાહક ફ્રૂટ જ્યુસ માંગે તો તેને રૂહ અફઝા આપવામાં આવતું નથી, તેથી તેને ફ્રૂટ ડ્રિંક કહી શકાય નહીં. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ તર્કને ફગાવી દીધો છે અને અગાઉના તમામ આદેશો રદ કરી દીધા છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટેક્સના વર્ગીકરણમાં કાયદાકીય સિદ્ધાંતોનો યોગ્ય ઉપયોગ થવો જોઈએ.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ?
આ વિવાદ વર્ષ 2007-08 અને 2008-09 ના ટેક્સ નિર્ધારણથી શરૂ થયો હતો. હમદર્દ લેબોરેટરીઝે દાવો કર્યો હતો કે તેમનું ઉત્પાદન પ્રોસેસ્ડ ફળ, ફ્રૂટ સ્ક્વોશ અને જ્યુસની શ્રેણીમાં આવે છે, તેથી તેના પર 4% ટેક્સ લાગવો જોઈએ. પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશના ટેક્સ અધિકારીઓએ તેને ‘અનક્લાસિફાઇડ આઈટમ’ ગણીને 12.5% ટેક્સની માંગણી કરી હતી. કોમર્શિયલ ટેક્સ ટ્રિબ્યુનલ અને હાઈકોર્ટમાં હાર્યા બાદ કંપનીએ સુપ્રીમ કોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા હતા.
ગ્રાહકો અને બજાર પર અસર
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી હમદર્દ કંપનીને કરોડો રૂપિયાની ટેક્સ રાહત મળશે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા આ કાયદાકીય વિવાદનો અંત આવતા હવે બજારમાં રૂહ અફઝાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનશે. નિષ્ણાતો માને છે કે ટેક્સમાં આટલો મોટો ઘટાડો થવાથી ભવિષ્યમાં આ લોકપ્રિય શરબતની કિંમતોમાં પણ સાનુકૂળ અસર જોવા મળી શકે છે.
