ગેસના નામે છેતરાતા નહીં! LPG અને PNG માંથી કયો ગેસ છે સૌથી સસ્તો અને સલામત? જુઓ આ ખાસ રિપોર્ટ
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને ઊર્જા સંકટના કારણે અત્યારે ચારેબાજુ ગેસના ભાવો અને તેની અછતની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ક્યારેક સમાચારમાં તમે LPG વિશે સાંભળો છો, તો ક્યારેક CNG, PNG કે LNG વિશે. સામાન્ય માણસને પ્રશ્ન થાય કે આ બધા તો ગેસ જ છે, તો પછી આટલા બધા અલગ-અલગ નામ કેમ? અને આ બધા વચ્ચે તફાવત શું છે?
1. LPG (લિક્વિફાઈડ પેટ્રોલિયમ ગેસ)
આ એ ગેસ છે જેનો ઉપયોગ આપણે વર્ષોથી રસોડામાં કરીએ છીએ. જે લાલ રંગના સિલિન્ડરમાં ભરીને તમારા ઘરે આવે છે, તે જ LPG.
-
શેનો બનેલો છે?: આ મુખ્યત્વે પ્રોપેન અને બ્યુટેન ગેસનું મિશ્રણ છે.
-
વિશેષતા: આ ગેસને ઊંચા દબાણે પ્રવાહી (Liquid) સ્વરૂપે સિલિન્ડરમાં ભરવામાં આવે છે. તેથી તેનું નામ ‘લિક્વિફાઈડ’ છે.
-
ઉપયોગ: ઘરગથ્થુ રસોઈ અને હોટલોમાં ઇંધણ તરીકે.
2. PNG (પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ)
આજના આધુનિક યુગમાં શહેરોમાં હવે સિલિન્ડરની જગ્યાએ સીધી પાઈપલાઈન દ્વારા રસોઈ ગેસ આપવામાં આવે છે, તેને PNG કહેવામાં આવે છે.
-
સ્ત્રોત: આ કુદરતી ગેસ (Natural Gas) છે, જે જમીનમાંથી નીકળે છે.
-
વિશેષતા: આમાં સિલિન્ડર બદલવાની માથાકૂટ નથી હોતી. તે ૨૪ કલાક પાઈપલાઈન દ્વારા ઉપલબ્ધ રહે છે અને સિલિન્ડર કરતા સલામત માનવામાં આવે છે.
3. CNG (કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ)
જો તમે રિક્ષા, બસ કે કાર ચલાવતા હોવ, તો તમે CNG થી પરિચિત જ હશો.
-
સ્ત્રોત: આ પણ કુદરતી ગેસ જ છે, પરંતુ તેને ખૂબ ઊંચા દબાણે (High Pressure) કોમ્પ્રેસ કરીને સિલિન્ડરમાં ભરવામાં આવે છે.
-
ઉપયોગ: મુખ્યત્વે વાહનોમાં ઇંધણ તરીકે. તે પેટ્રોલ-ડીઝલ કરતા સસ્તું અને પ્રદૂષણ ઓછું ફેલાવતું ઇંધણ છે.
4. LNG (લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ)
જ્યારે કુદરતી ગેસને એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં દરિયાઈ માર્ગે મોકલવાનો હોય, ત્યારે તેને ‘નેચરલ ગેસ’ સ્વરૂપે મોકલવો મુશ્કેલ છે કારણ કે તે ઘણી જગ્યા રોકે છે.
-
પ્રક્રિયા: ગેસને ખૂબ જ નીચા તાપમાને (લગભગ -162°C) ઠંડો કરવામાં આવે છે જેથી તે પ્રવાહી બની જાય.
-
ફાયદો: પ્રવાહી સ્વરૂપમાં ગેસ 600 ગણી ઓછી જગ્યા રોકે છે, જે તેને જહાજો દ્વારા પરિવહન કરવા માટે સરળ બનાવે છે. ભારતમાં મોટાભાગનો ગેસ આ રીતે જ આયાત થાય છે.
ઝડપી તુલનાત્મક ચાર્ટ
| ફ્યુઅલ | અવસ્થા | મુખ્ય ઉપયોગ | સ્ટોરેજ |
| LPG | પ્રવાહી (સ્ટોરેજ), ગેસ (વપરાશ) | રસોઈ, હીટિંગ | સિલિન્ડર |
| PNG | ગેસ | ઘરગથ્થુ રસોઈ, બિઝનેસ | પાઈપલાઈન |
| CNG | ગેસ (કોમ્પ્રેસ્ડ) | વાહનોનું ઇંધણ | હાઈ-પ્રેશર સિલિન્ડર |
| LNG | પ્રવાહી (ક્રાયોજેનિક) | ટ્રાન્સપોર્ટ, ઉદ્યોગો | સ્પેશિયલ ટાંકીઓ |
અત્યારે આ ગેસની ચર્ચા કેમ વધી છે?
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તણાવના કારણે ભારતની ચિંતા વધી છે. ભારત પોતાનો મોટાભાગનો LPG અને LNG મિડલ ઈસ્ટના દેશોમાંથી આયાત કરે છે. ખાસ કરીને ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) જેવા દરિયાઈ માર્ગો પર જ્યારે અવરોધ આવે છે, ત્યારે આપણા દેશમાં ગેસની સપ્લાય ખોરવાય છે.
તાજેતરમાં તમે જોયું હશે કે ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડર (LPG) ની થોડી અછત કે કિંમતોમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. આ જ કારણ છે કે ભારત સરકાર હવે PNG (પાઈપલાઈન નેટવર્ક) અને CNG જેવા વિકલ્પો પર વધુ જોર આપી રહી છે. જો આપણી પાસે પાઈપલાઈનનું મજબૂત નેટવર્ક હોય, તો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં થતી ઉથલપાથલ સામે વધુ સારી રીતે ટકી શકીએ છીએ.
