નબળો રૂપિયો અને ઇંધણનો ભડકો: ગવર્નર સંજય મેહરોત્રા સામે ફુગાવો અને આર્થિક વૃદ્ધિને સંતુલિત કરવાનો મોટો પડકાર
વધતી જતી મોંઘવારી, વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ચલણ બજારમાં રૂપિયાની નબળાઈ વચ્ચે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠક પર આજે સમગ્ર દેશની નજર મંડાયેલી છે. લોનધારકો માટે તેમની હોમ કે કાર લોનના ઈએમઆઈ (EMI) ઘટશે કે કેમ અને સામાન્ય જનતા માટે મોંઘવારીમાંથી રાહત મળશે કે નહીં, તેનો ફેંસલો આજે સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા લેવામાં આવનાર છે. આરબીઆઈ સામે અત્યારે આર્થિક વિકાસ દર (Growth Rate) ને જાળવી રાખવાની સાથે ફુગાવાને અંકુશમાં રાખવાનો બેવડો પડકાર છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની ત્રણ દિવસીય સમીક્ષા બેઠકના અંતે આજે વ્યાજ દરો અંગે સત્તાવાર જાહેરાત થવા જઈ રહી છે. આ બેઠકને તાજેતરના વર્ષોની સૌથી જટિલ અને મહત્ત્વપૂર્ણ બેઠકોમાંની એક ગણવામાં આવી રહી છે, કારણ કે દેશનું અર્થતંત્ર એક સાથે અનેક સ્થાનિક અને વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મેહરોત્રા અને તેમની ટીમ સામે સૌથી મોટી મૂંઝવણ એ છે કે બજારમાં નકદ પ્રવાહ (Liquidity) જાળવી રાખીને આર્થિક પ્રગતિને વેગ આપવો કે પછી વધતી મોંઘવારીને ડામવા માટે વ્યાજ દરોમાં વધારો કરવો. અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બજારના નિષ્ણાતો પણ આ મુદ્દે અત્યારે બે ભાગમાં વહેંચાયેલા જોવા મળી રહ્યા છે.
રૂપિયાની નબળાઈ અને મોંઘવારીનું બેવડું દબાણ
ચાલુ વર્ષ દરમિયાન અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો આશરે ૬.૪ ટકા જેટલો નબળો પડ્યો છે, જેને કારણે તે એશિયાના સૌથી નબળી કામગીરી કરનારા ચલણોની યાદીમાં આવી ગયો છે. ચલણના આ અવમૂલ્યનની સાથે તાજેતરમાં ઇંધણના ભાવોમાં થયેલા વધારાએ દેશમાં ફુગાવાના દબાણને વધુ તીવ્ર બનાવ્યું છે. કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓનું દ્રઢપણે માનવું છે કે રૂપિયાને સ્થિરતા આપવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રોકાણકારોનો ભરોસો જાળવી રાખવા માટે આરબીઆઈ આજે રેપો રેટ (Repo Rate) માં નજીવો વધારો કરીને બજારને આંચકો આપી શકે છે. જો કે, સામા પક્ષે એવા નિષ્ણાતો પણ છે જેઓ માને છે કે માત્ર ચલણ બજારને ટેકો આપવા માટે વ્યાજ દરો વધારવા એ આત્મઘાતી પગલું સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તેની સીધી નકારાત્મક અસર દેશના આર્થિક વિકાસ દર પર પડશે.
આર્થિક વિકાસ દર પર મંડરાતા જોખમો
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં સતત વધી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને દેશમાં ચોમાસા પર અલ નીનોની સંભવિત અસરને કારણે આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ પહેલેથી જ દબાણ હેઠળ છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલમાં પણ ગ્રાહક માંગ (Consumer Demand) માં આવી રહેલી મંદી અંગે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. નબળા ચોમાસાની આશંકા જો સાચી ઠરશે તો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં માંગને વધુ ફટકો પડી શકે છે. આ જ કારણ છે કે રેટિંગ એજન્સી ક્રિસિલ (CRISIL) અને યસ બેંકે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે ભારતનો વિકાસ દર અગાઉના ૭.૬ ટકાથી ઘટાડીને ૬.૬ ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો છે. આવા નાજુક તબક્કે વ્યાજ દરોમાં વધારો કરવો એ બળતામાં ઘી હોમવા સમાન બની શકે છે.
ફુગાવાની સ્થિતિ અને એચડીએફસી બેંકનો મત
રાહતની વાત એ છે કે ટેકનિકલ રીતે ફુગાવો હજુ પણ આરબીઆઈની નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક મર્યાદાની અંદર જ છે. એચડીએફસી (HDFC) બેંકના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી સાક્ષી ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, પશ્ચિમ એશિયાના સંકટની વાસ્તવિક અસરો હજુ ભારતીય બજાર પર સંપૂર્ણ રીતે સ્પષ્ટ થઈ નથી. આથી, રિઝર્વ બેંક ઉતાવળિયો નિર્ણય લેવાને બદલે જૂન અને ઓગસ્ટની નીતિ બેઠકોમાં વ્યાજ દરોને યથાવત રાખીને ‘રાહ જુઓ અને જુઓ’ (Wait and Watch) ની નીતિ અપનાવી શકે છે. જો કે, જો ઓક્ટોબર મહિના સુધીમાં પણ આ વૈશ્વિક દબાણ હળવું નહીં થાય અને ફુગાવો વધશે, તો ચોક્કસપણે વ્યાજ દરો વધારવાની ફરજ પડશે. હાલના તબક્કે HDFC બેંક ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે ૬.૭ ટકા વૃદ્ધિ દર અને ૫.૧ ટકા ફુગાવાની ધારણા રાખી રહી છે.
સામાન્ય પરિવારોના સર્વેક્ષણ પર નજર
આજે વ્યાજ દરોના નિર્ણયની સાથે આરબીઆઈ દ્વારા રજૂ થનારા ‘હાઉસહોલ્ડ ઇન્ફ્લેશન એક્સપેક્ટેશન સર્વે’ (ઘરગથ્થુ ફુગાવાની અપેક્ષાનો સર્વે) પર પણ બજારની નજર રહેશે. ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે સામાન્ય જનતામાં વર્તમાન ફુગાવાની અપેક્ષા વધીને ૭.૨ ટકા થઈ ચૂકી છે. એટલું જ નહીં, આગામી ત્રણ મહિના અને એક વર્ષ માટેની અપેક્ષાઓ અનુક્રમે ૮.૫ ટકા અને ૮.૮ ટકા જેટલી ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. જ્યારે સામાન્ય લોકોમાં મોંઘવારી વધવાની દહેશત આટલી ઊંચી હોય, ત્યારે સેન્ટ્રલ બેંક માટે વ્યાજ દરો સ્થિર રાખવા કે વધારવા તે અંગેનો નિર્ણય લેવો વધુ કઠિન બની જાય છે. શુક્રવારે બપોરે જાહેર થનારો એમપીસીનો આ આખરી નિર્ણય ભારતીય શેરબજાર સહિત દેશના કરોડો મધ્યમવર્ગીય પરિવારોના બજેટની દિશા નક્કી કરશે.
