ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા પર વર્લ્ડ બેંકનો ભરોસો: મજબૂત ઘરેલુ માંગના જોરે આર્થિક વિકાસને મળશે વેગ
સમગ્ર વિશ્વમાં હાલમાં આર્થિક અને રાજકીય સ્તરે વિવિધ પ્રકારની ઉથલ-પાથલ ચાલી રહી છે, ત્યારે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા માટે એક અત્યંત પ્રોત્સાહક અને ઉત્સાહવર્ધક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વ બેંક (World Bank) દ્વારા ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા પર અતૂટ ભરોસો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. વર્લ્ડ બેંકે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ (FY27) માટે ભારતનો જીડીપી (GDP) ગ્રોથ દર વધારીને ૭.૧% રહેવાનું અનુમાન વ્યક્ત કર્યું છે. નોંધનીય છે કે અગાઉ આ અનુમાન ૬.૬% નું હતું, જેમાં સીધો ૫૦ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત, વર્લ્ડ બેંકને એવી પણ અપેક્ષા છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭-૨૮ (FY28) માં ભારતની અર્થવ્યવસ્થા ૭.૨% ની મજબૂત ગતિએ આગળ વધશે, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (FY26) માં ભારતનો ગ્રોથ ૭.૮% રહ્યો હતો, જે અગાઉના તમામ અંદાજો કરતા ઘણો સારો હતો. ભારતીય અર્થતંત્રની આ અદભુત રફ્તાર પાછળ મુખ્યત્વે મજબૂત ઘરેલુ માંગ તેમજ ઉદ્યોગ અને સેવા ક્ષેત્રની સતત પ્રગતિ જવાબદાર છે. જોકે, આ ખુશખબર વચ્ચે કૃષિ ક્ષેત્રની નબળાઈ આગામી સમય માટે એક ચિંતાનો વિષય જરૂર બની રહી છે.
કૃષિ ક્ષેત્ર સામે કયા જોખમો અને પડકારો છે?
એક તરફ જ્યાં ઔદ્યોગિક અને સેક્ટર વૃદ્ધિ પામી રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ દેશનું કૃષિ ક્ષેત્ર કેટલાક મોટા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. જુલાઈ મહિના પછીથી દેશના કેટલાક ભાગોમાં અપેક્ષા કરતા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે, જેની સીધી અસર કૃષિ ઉત્પાદન પર પડવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) અને બદલાતા હવામાનની સાથે-સાથે ‘અલ નીનો’ (El Nino) ની અસરોને કારણે પણ પાકના ઉત્પાદનને નુકસાન થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી આવી જ રહેશે, તો તેની નકારાત્મક અસર ગ્રામીણ વિસ્તારોની આવક પર અને તેના પરિણામે બજારમાં લોકોની ખરીદ શક્તિ પર પડશે.
મોંઘા ક્રૂડ ઓઈલ અને આયાત બિલનું વધતું જોખમ
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા તણાવ અને ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતો ઊંચી સપાટી પર ટકી રહી છે. ભારત પોતાની કુલ જરૂરિયાતના ૮૦% થી વધુ કાચું તેલ વિદેશથી આયાત કરે છે.
તેલના ભાવ વધવાથી ભારતનું આયાત બિલ (Import Bill) પણ મોટું થઈ જશે. જો આયાત મોંઘી બનશે તો દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર દબાણ વધશે, જેનાથી પરિવહન (Transportation) ખર્ચ વધી જશે. પરિણામે દૈનિક ઉપયોગની ચીજવસ્તુઓ, ફળો, શાકભાજી અને અન્ય જીવનજરૂરિયાતી સામાન મોંઘા થવાનું જોખમ ઊભું થશે, જે આડકતરી રીતે સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર ભાર વધારશે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અપનાવવા પર વિશેષ ભાર
વર્લ્ડ બેંકના અહેવાલ મુજબ, દક્ષિણ એશિયામાં ઉત્પાદકતા (Productivity) અને રોજગારીની તકો વધારવામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અત્યંત મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. ભારત જેવા વિશાળ દેશ માટે તે પ્રોડક્ટિવિટી વધારવા માટેનું એક મુખ્ય સાધન બની શકે છે.
પરંતુ, વાસ્તવિકતા એ છે કે ભારતીય કંપનીઓમાં AI નો સ્વીકાર હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. વર્લ્ડ બેંકના અગાઉના એક સર્વેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે માત્ર ૩.૪% ભારતીય કંપનીઓ જ કોઈપણ સ્વરૂપમાં AI નો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે તેની સામે અમેરિકામાં આ આંકડો ૪૨.૭% જેટલો ઊંચો છે.
જ્યારે એડવાન્સ્ડ સ્તરે AI ના ઉપયોગની વાત આવે છે, ત્યારે આ અંતર વધુ મોટું થઈ જાય છે. વર્લ્ડ બેંકના AI એડોપ્શન ઇન્ડેક્સ પર ભારતનો સ્કોર ૦.૨૭ છે, જ્યારે અમેરિકાનો સ્કોર ૦.૮૫ છે. ભારતમાં AI નહીં અપનાવા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ તેનો ઊંચો ખર્ચ છે. ભારતમાં માત્ર ૩.૫% કંપનીઓ એવી છે જેમણે AI સોફ્ટવેર અથવા તેના સબ્સ્ક્રિપ્શન માટે નાણાં ચૂકવ્યા છે, જ્યારે અમેરિકામાં આ પ્રમાણ ૨૩.૧% છે.
