દુનિયામાં કયો દેશ છે ‘ગોલ્ડ કિંગ’? ટોપ-5માં ચીન પણ નથી, જાણો ભારતનો નંબર
કોઈપણ દેશની આર્થિક તાકાત માત્ર તેની કરન્સી કે જીડીપી (GDP) પરથી નથી મપાતી, પરંતુ તેના કેન્દ્રીય બેંકના ભંડારમાં કેટલું સોનું પડ્યું છે તેના પરથી પણ મપાય છે. સોનું સદીઓથી સંપત્તિ અને સુરક્ષાનું પ્રતીક રહ્યું છે. આજે જ્યારે વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યા છે, ત્યારે દુનિયાભરના દેશો પોતાનું ગોલ્ડ રિઝર્વ વધારવા માટે હોડમાં ઉતર્યા છે. આ યાદીમાં અમેરિકાથી લઈને ભારત સુધીના દેશોનો સમાવેશ થાય છે. ચાલો જાણીએ કયા દેશ પાસે કેટલું સોનું છે અને આ યાદીમાં આપણો દેશ ભારત કયા સ્થાને છે.
ગોલ્ડ રિઝર્વ શા માટે મહત્વના છે?
દુનિયાના કેન્દ્રીય બેંકો માટે સોનું એ માત્ર ધાતુ નથી, પરંતુ એક ‘સેફ હેવન’ એસેટ છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોંઘવારી વધે છે, શેરબજાર ગગડે છે અથવા બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે ડોલર કે અન્ય કરન્સી નબળી પડી શકે છે, પરંતુ સોનાની કિંમત સ્થિર રહે છે અથવા વધે છે.
સોનું રાખવા પાછળના મુખ્ય કારણો:
- આર્થિક સ્થિરતા: કરન્સીના મૂલ્યમાં થતા ઘટાડા સામે સોનું રક્ષણ આપે છે.
- ડોલર પર નિર્ભરતા: ઘણા દેશો અમેરિકી ડોલર પર પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સોનું ખરીદી રહ્યા છે.
- કટોકટીમાં કામ: આર્થિક મંદી કે નાણાકીય કટોકટી સમયે સોનાને ગમે ત્યારે રોકડમાં ફેરવી શકાય છે.
અમેરિકા: વિશ્વનો અજેય ‘ગોલ્ડ કિંગ’
ગોલ્ડ રિઝર્વની બાબતમાં અમેરિકા દાયકાઓથી નંબર-1 પર બિરાજમાન છે. આંકડાઓ અનુસાર, અમેરિકા પાસે અંદાજે 8,133 ટન સોનું છે. આટલું વિશાળ ભંડાર દુનિયાના અન્ય કોઈ દેશ પાસે નથી. અમેરિકાના આ સોનાનો મોટો હિસ્સો કેન્ટુકીના ફેમસ ‘ફોર્ટ નોક્સ’ (Fort Knox) માં અત્યંત કડક સુરક્ષા વચ્ચે રાખવામાં આવ્યો છે. આ વિશાળ ભંડાર અમેરિકી ડોલરને વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી શક્તિશાળી ચલણ બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે.
યુરોપના દિગ્ગજો: જર્મની, ઇટાલી અને ફ્રાન્સ
અમેરિકા પછી યુરોપના દેશોનો દબદબો જોવા મળે છે.
- જર્મની: આ યાદીમાં બીજા ક્રમે જર્મની આવે છે. જર્મની પાસે લગભગ 3,350 ટન સોનું છે. યુરોપની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા હોવાને કારણે જર્મનીએ પોતાનો મોટો હિસ્સો સોનામાં રોક્યો છે.
- ઇટાલી અને ફ્રાન્સ: ઇટાલી પાસે આશરે 2,452 ટન અને ફ્રાન્સ પાસે 2,437 ટન સોનું છે. આ દેશોએ વર્ષોથી પોતાનું ગોલ્ડ રિઝર્વ જાળવી રાખ્યું છે, જે તેમની આર્થિક મજબૂતીનો પુરાવો છે.
રશિયા અને ચીનની વધતી તાકાત
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રશિયા અને ચીને આક્રમક રીતે સોનાની ખરીદી કરી છે.
- રશિયા: રશિયા આ યાદીમાં પાંચમા ક્રમે છે અને તેની પાસે અંદાજે 2,330 ટન સોનું છે. પશ્ચિમી દેશોના આર્થિક પ્રતિબંધો વચ્ચે રશિયાએ પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને બચાવવા માટે સોનાના ભંડાર પર વધુ વિશ્વાસ મૂક્યો છે.
- ચીન: ચીન પાસે અંદાજે 2,313 ટન સોનું છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે ચીન વિશ્વમાં સોનાનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક પણ છે, તેમ છતાં તે બહારથી પણ સોનાની સતત ખરીદી કરી રહ્યું છે જેથી ડોલર પરની નિર્ભરતા ઓછી કરી શકાય. જોકે, હજુ પણ તે ટોપ-5 માં સ્થાન મેળવવા માટે મથામણ કરી રહ્યું છે.
ભારતની સ્થિતિ: ક્યાં પહોંચ્યું છે ભારત?
ભારત માટે સોનું એ માત્ર આર્થિક બાબત નથી, પણ ભાવનાત્મક અને સાંસ્કૃતિક બાબત પણ છે. ભારત સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ છેલ્લા કેટલાક સમયથી સોનાની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.
હાલમાં ભારત પાસે લગભગ 880 ટન સોનું છે. ભારત વિશ્વના ટોપ-10 દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે. RBI એ તાજેતરમાં બ્રિટનથી પોતાનું સોનું પાછું ભારત લાવીને સુરક્ષિત વોલ્ટમાં રાખવાનો મોટો નિર્ણય પણ લીધો હતો. આ પગલું દર્શાવે છે કે ભારત પોતાની આર્થિક સુરક્ષા માટે કેટલું ગંભીર છે. ભારતનો ગોલ્ડ રિઝર્વ સતત વધી રહ્યો છે, જે દેશની ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાની નિશાની છે.
સોનાની માંગ કેમ વધી રહી છે?
વૈશ્વિક સ્તરે ‘ડી-ડોલરાઈઝેશન’ (De-dollarization) ની લહેર ચાલી રહી છે. એટલે કે દેશો હવે વ્યવહાર માટે માત્ર ડોલર પર આધાર રાખવા માંગતા નથી. આ ઉપરાંત, ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ (જેમ કે રશિયા-યુક્રેન કે મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધો) ને કારણે રોકાણકારો અને કેન્દ્રીય બેંકો સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોના તરફ વળી રહ્યા છે.
