ઝેરોધાના ગ્રાહકો માટે લોટરી! હવે શેર ટ્રાન્સફર કરવા પર મળશે તમામ ચાર્જ પાછા.
ભારતીય શેરબજારની અગ્રણી ડિસ્કાઉન્ટ બ્રોકરેજ કંપની ‘ઝેરોધા’ (Zerodha) દ્વારા તાજેતરમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરવામાં આવી છે. કંપનીના સ્થાપક નિતિન કામથે એલાન કર્યું છે કે, હવેથી જે રોકાણકારો પોતાના અન્ય ડીમેટ ખાતામાંથી શેર ટ્રાન્સફર કરીને ઝેરોધામાં લાવશે, તેમને થતા તમામ ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ (DP) ચાર્જ કંપની દ્વારા રિફંડ (પાછા) આપવામાં આવશે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રોકાણકારોની મુશ્કેલીઓને ઓછી કરવાનો અને તેમના માટે રોકાણના સંચાલનને વધુ સરળ બનાવવાનો છે.
શા માટે આ નિર્ણય લેવાયો? બહુવિધ ડીમેટ ખાતાઓની સમસ્યા
આજના સમયમાં ઘણા એવા રોકાણકારો છે જેમની પાસે બે કે ત્રણ અલગ-અલગ ડીમેટ ખાતા હોય છે. ઘણીવાર લોકો અલગ-અલગ પ્લેટફોર્મ પર રોકાણ કરતા હોવાથી તેમના શેર જુદા-જુદા ખાતાઓમાં વહેંચાયેલા રહે છે. આ પરિસ્થિતિમાં સૌથી મોટી મુશ્કેલી ત્યારે આવે છે જ્યારે રોકાણકારે પોતાના સમગ્ર પોર્ટફોલિયોનું ટ્રેકિંગ કરવું હોય અથવા વર્ષના અંતે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાનું હોય.
The average investor typically has 2-3 demat accounts with holdings spread across them. The problem with this is that it makes tracking one’s investments and filing taxes a nightmare.
To make it easy for people to move their holdings to their @zerodha account, we’ll now refund… pic.twitter.com/xknsbC6A4V
— Nithin Kamath (@Nithin0dha) June 3, 2026
આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ કંટાળાજનક અને ભૂલો ભરેલી બની શકે છે. નિતિન કામથના મતે, આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે જ કંપનીએ આ પહેલ કરી છે. જ્યારે રોકાણકારો તેમના શેરને એક જ જગ્યાએ એટલે કે ઝેરોધામાં કેન્દ્રિત કરશે, ત્યારે તેમનો ડેટા એકસાથે રહેશે, જેનાથી ટેક્સ ફાઇલિંગ જેવી જટિલ પ્રક્રિયાઓ ખૂબ જ સરળ બની જશે.
ટ્રાન્સફર કરેલા શેર પર મળશે વિશેષ સુવિધા
ઝેરોધાએ માત્ર ચાર્જ રિફંડ કરવાની જ નહીં, પરંતુ એક વધારાની સુવિધા પણ આપી છે. જ્યારે તમે અન્ય ખાતામાંથી શેર ઝેરોધામાં ટ્રાન્સફર કરો છો, ત્યારે તમે તે શેરની ‘એક્વિઝિશન પ્રાઈસ’ (ખરીદ કિંમત) જાતે એન્ટર કરી શકો છો. આનાથી ફાયદો એ થશે કે જ્યારે તમે તમારું પોર્ટફોલિયો જોશો, ત્યારે તમને તમારા રોકાણ પર વાસ્તવિક નફો કે નુકસાન જોવા મળશે. આ સુવિધા લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે વરદાન સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તેમને તેમના રોકાણની સચોટ સ્થિતિ હંમેશા જાણવા મળશે.
તદુપરાંત, ઝેરોધા ગ્રાહકોને તેમની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ ડીમેટ ખાતા ખોલવાની પણ છૂટ આપે છે, જેથી તેઓ પોતાના ટૂંકા ગાળાના (Short Term) અને લાંબા ગાળાના (Long Term) રોકાણને અલગ-અલગ રાખી શકે.
DP ચાર્જ શું છે અને તે ક્યારે લાગે છે?
ઘણા નવા રોકાણકારો માટે ‘DP ચાર્જ’ એક મૂંઝવણનો વિષય હોય છે. DP ચાર્જ એટલે કે ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ ચાર્જ, જે ત્યારે વસૂલવામાં આવે છે જ્યારે તમારા ડીમેટ ખાતામાંથી શેર ડેબિટ (બહાર) થાય છે. જ્યારે તમે તમારા ડીમેટ ખાતામાંથી શેર વેચો છો, ત્યારે તે શેર તમારા ખાતામાંથી નીકળીને ખરીદનારના ખાતામાં જાય છે. આ પ્રક્રિયામાં ડિપોઝિટરી (CDSL અથવા NSDL) અને તમારા બ્રોકર દ્વારા એક નિશ્ચિત ફી લેવામાં આવે છે, તેને જ DP ચાર્જ કહેવાય છે.
ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:
-
આ ચાર્જ શેર ખરીદતી વખતે લાગતો નથી.
-
જ્યારે તમે શેર વેચો છો ત્યારે આ ચાર્જ કપાય છે.
-
જો તમે શેરને એક ડીમેટ ખાતામાંથી બીજા ડીમેટ ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરો છો, તો પણ આ ચાર્જ લાગે છે.
એક ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે એક જ દિવસે TCS ના 50 શેર અને Infosys ના 30 શેર વેચો છો, તો તે બે અલગ-અલગ કંપનીઓ હોવાથી, તમારા ડીમેટ ખાતામાંથી બે અલગ ટ્રાન્ઝેક્શન ગણાશે અને DP ચાર્જ પણ બે વાર કાપવામાં આવશે.
ટેક્સ અને રિફંડનું ગણિત: શું તમને ફાયદો થશે?
ઝેરોધાના આ રિફંડના નિર્ણયને ટેક્સના દ્રષ્ટિકોણથી સમજવું ખૂબ જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે, જો તમે DP ચાર્જ પોતે ભરો છો, તો તમે તેને તમારા ખર્ચ તરીકે ગણીને કેપિટલ ગેઈન ટેક્સની ગણતરી કરતી વખતે બાદ કરી શકો છો. પરંતુ, જો ઝેરોધા તે ચાર્જ તમને રિફંડ કરી દે છે, તો ટેકનિકલ રીતે તે તમારો ખર્ચ રહેતો નથી, તેથી તમે તેનો ટેક્સ બેનિફિટ લઈ શકતા નથી.
ચાલો એક નાનકડા ગણિતથી સમજીએ: ધારો કે તમે 1 લાખના શેર ખરીદ્યા અને તેને 1.5 લાખમાં વેચ્યા. આ પ્રક્રિયામાં તમારો DP ચાર્જ 20 રૂપિયા થયો.
-
જો તમે જાતે ભર્યો હોય: તો 1,50,000 – 1,00,000 – 20 = 49,980 રૂપિયા પર ટેક્સ લાગશે.
-
જો ઝેરોધાએ રિફંડ આપ્યું હોય: તો તમારે 50,000 રૂપિયા પર ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.
હવે જો આપણે લાંબા ગાળાના કેપિટલ ગેઈન (LTCG) ટેક્સના 12.5% દરને ગણીએ, તો 20 રૂપિયાના DP ચાર્જ પર માત્ર 2.50 રૂપિયાનો ટેક્સ બેનિફિટ ગુમાવવો પડે છે. એટલે કે, 20 રૂપિયાની બચત સામે માત્ર 2.50 રૂપિયાનું નુકસાન થાય છે, જે રોકાણકાર માટે ચોખ્ખો ફાયદો જ છે.
