પૈસા પ્રત્યેની બેદરકારી પડશે ભારે: સ્પષ્ટ લક્ષ્યો સાથે બનાવો લાંબા ગાળાનો માસ્ટર પ્લાન
આજના ઝડપથી બદલાતા યુગમાં નાણાકીય રીતે સક્ષમ અને સુરક્ષિત બનવા માટે માત્ર પૈસા કમાવવા કે બચાવવા પૂરતા નથી, પરંતુ તે નાણાંનું યોગ્ય સંચાલન કરવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ઘણીવાર લોકો પોતાની દૈનિક જરૂરિયાતો અને વર્તમાન ખર્ચાઓ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા હોય છે, જેના કારણે ભવિષ્યના મોટા લક્ષ્યો પાછળ રહી જાય છે. પૈસા પ્રત્યેની થોડીક પણ બેદરકારી લાંબા ગાળે મોટા આર્થિક સંકટનું કારણ બની શકે છે. તેથી જ આગામી ૧૦ વર્ષ માટે સ્પષ્ટ અને શિસ્તબદ્ધ નાણાકીય યોજના બનાવવી જરૂરી છે, જેથી કમ્પાઉન્ડિંગનો લાભ મેળવીને સમૃદ્ધિ તરફ આગળ વધી શકાય.
લાંબા ગાળાના આયોજન માટેના ૬ મહત્વપૂર્ણ પગલાં
પોતાની નાણાકીય સ્થિતિને મજબૂત કરવા માટે એક સુગ્રથિત પ્લાન બનાવવો પડે છે, જેને મુખ્યત્વે ૬ સરળ સોપાનમાં સમજી શકાય છે:
સૌપ્રથમ તબક્કામાં, રોકાણકારે પોતાના જીવનના તમામ મહત્વપૂર્ણ અને નિર્ણાયક લક્ષ્યોની એક સ્પષ્ટ યાદી બનાવવી જોઈએ. આ યાદીમાં પ્રથમ પ્રાથમિકતા કટોકટી ભંડોળ (Emergency Fund) અને પૂરતા આરોગ્ય તથા જીવન વીમાને આપવી જોઈએ, જે આકસ્મિક આફતો સમયે સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે. ત્યારબાદ મકાન ખરીદવું, બાળકોનું ઉચ્ચ શિક્ષણ, લગ્ન અને નિવૃત્તિ (Retirement) જેવા મોટા લાંબા ગાળાના લક્ષ્યોનો ક્રમબદ્ધ સમાવેશ કરવો જોઈએ.
બીજા સોપાનમાં, નક્કી કરેલા દરેક લક્ષ્ય માટે ભવિષ્યમાં કેટલા ભંડોળની જરૂર પડશે તેનું વાસ્તવિક મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે. અહીં એ વાત ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે માત્ર વર્તમાન મોંઘવારીના આધારે હિસાબ ન કરવો. ફુગાવાનો દર સમય જતાં વસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતમાં મોટો વધારો કરે છે, તેથી ફુગાવાના દ્રષ્ટિકોણને ઉમેરીને જ ભવિષ્યની રકમ નક્કી કરવી જોઈએ.
ત્રીજા પગલા તરીકે, દરેક લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા (Time Horizon) નક્કી કરવી પડે છે. તમારું લક્ષ્ય ૩ વર્ષનું છે, ૫ વર્ષનું છે કે ૧૦ વર્ષનું, તે સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ. કારણ કે સમયગાળાના આધારે જ રોકાણના સાધનોની યોગ્ય પસંદગી શક્ય બને છે.
ચોથા તબક્કામાં, એકસાથે મોટી રકમ ભેગી કરવાના દબાણથી બચવા માટે તે લક્ષ્યને માસિક રોકાણ લક્ષ્યાંકમાં વિભાજિત કરી દેવું જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારે આગામી ૫ વર્ષમાં ₹૧૦ લાખ ભેગા કરવા હોય, તો દર મહિને કેટલું રોકાણ કરવું પડશે તેની ગણતરી કરી લેવાથી મોટું લક્ષ્ય વધુ સરળ અને અમલમાં મૂકી શકાય તેવું બની જાય છે.
પાંચમા સોપાનમાં, સમયગાળા અનુસાર યોગ્ય રોકાણ માધ્યમો પસંદ કરવા જોઈએ. તમામ પૈસા એક જ જગ્યાએ રોકવાને બદલે એસેટ એલોકેશન કરવું જરૂરી છે. ટૂંકા ગાળાની અને તાત્કાલિક જરૂરિયાતો માટે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કે ડેટ ફંડ્સ જેવા સ્થિર અને ઓા જોખમવાળા વિકલ્પો વિચારવા જોઈએ. જ્યારે ૧૦ વર્ષ જેવા લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો માટે ઇક્વિટી, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ કે શેરબજાર જેવા વૃદ્ધિલક્ષી વિકલ્પો પસંદ કરવા જોઈએ, જેમાં મોંઘવારીને માત આપવાની ક્ષમતા હોય છે.
છેલ્લા અને છઠ્ઠા પગલામાં, પોતાની યોજનાનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું અત્યંત આવશ્યક છે. નાણાકીય પ્લાન બનાવ્યા પછી તેને છોડી દેવાને બદલે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી એક વાર તેની સમીક્ષા કરવી જોઈએ. જો તમારી આવકમાં વધારો થાય, તો માસિક રોકાણની રકમ વધારવી જોઈએ (Top-up). તેવી જ રીતે, જીવનમાં આવતા સામાજિક કે આર્થિક ફેરફારો મુજબ પોર્ટફોલિયોમાં જરૂરી ગોઠવણો કરીને ફાઇન ટ્યુનિંગ કરવું જોઈએ.
આમ, યોગ્ય દિશા, સતત શિસ્ત અને સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિકોણ સાથે બનાવવામાં આવેલું ૧૦ વર્ષનું આયોજન તમને કોઈપણ આર્થિક અનિશ્ચિતતા સામે મજબૂત રાખીને નાણાકીય સ્વતંત્રતા તરફ લઈ જાય છે.
