પાકિસ્તાનમાં 65% ઉત્પાદનો નકલી: રક્ષામંત્રીએ પોતે જ ‘ફેક’ પિઝા હટનું ઉદ્ઘાટન કરી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ફજેતી કરાવી
પાકિસ્તાનમાં નકલી ઉત્પાદનોનું સંકટ એટલું ઊંડું ગયું છે કે હવે દેશના ટોચના પદ પર બેઠેલા મંત્રીઓ પણ તેનો શિકાર બની રહ્યા છે. તાજેતરમાં પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રી ખ્વાજા આસિફે સિયાલકોટમાં એક ‘ફેક’ પિઝા હટ આઉટલેટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું, જેના પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશની ભારે બદનામી થઈ છે. આ ઘટના પાકિસ્તાનના એ કડવા સત્યને ઉજાગર કરે છે જ્યાં બજારમાં વેચાતા 65% ગ્રાહક ઉત્પાદનો નકલી છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
રક્ષામંત્રી ખ્વાજા આસિફે સિયાલકોટ છાવણી (Cantonment) માં ધામધૂમથી એક નવા પિઝા હટ આઉટલેટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આઉટલેટ પર પિઝા હટનો લોગો અને બ્રાન્ડિંગ બિલકુલ અસલી જેવું જ હતું. જોકે, ઉદ્ઘાટનના થોડા જ કલાકોમાં ‘પિઝા હટ પાકિસ્તાન’ એ સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડીને આ આઉટલેટ સાથે પોતાનો કોઈ સંબંધ હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ આઉટલેટ સંપૂર્ણપણે અનધિકૃત (unauthorized) છે અને તેને તેમની પેરેન્ટ કંપની ‘Yum! Brands’ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
પિઝા હટના જણાવ્યા અનુસાર, આ નકલી આઉટલેટ ન તો તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય વાનગીઓ (recipes) નું પાલન કરે છે અને ન તો ખાદ્ય સુરક્ષાના ધોરણોનું. કંપનીએ આ ટ્રેડમાર્કના દુરુપયોગ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી પણ શરૂ કરી છે.
65% સામાન નકલી: એક રાષ્ટ્રીય સંકટ
આ ઘટના માત્ર એક રેસ્ટોરન્ટ પૂરતી મર્યાદિત નથી. ‘ધ કન્ઝ્યુમર્સ આઈ પાકિસ્તાન’ (TCEP) ના અધ્યક્ષ ઉમર ગૌરીના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાનમાં વેચાતો 65% સામાન, જેમાં જીવનરક્ષક દવાઓ પણ સામેલ છે, તે નકલી છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે:
- આર્થિક નુકસાન: નકલી સામાનને કારણે પાકિસ્તાન સરકારને દર વર્ષે 12 અબજ રૂપિયાથી વધુની મહેસૂલનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
- સ્વાસ્થ્યનું જોખમ: બજારોમાં એવા ખાદ્ય પદાર્થો વેચાઈ રહ્યા છે જેમાં નોન-ફૂડ ગ્રેડ પ્લાસ્ટિક અને રંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે કેન્સર જેવી બીમારીઓનું કારણ બની શકે છે.
- જૂના ડબ્બાઓનો ઉપયોગ: રસોઈ તેલ અને બોટલ્ડ વોટર માટે જૂના કાટ લાગેલા ડબ્બા અને પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
કાયદો અને અમલીકરણની નિષ્ફળતા
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાનમાં બૌદ્ધિક સંપત્તિ (Intellectual Property) ના રક્ષણ માટે બૌદ્ધિક સંપત્તિ સંગઠન (IPOP) અને ‘ટ્રેડ માર્ક્સ ઓર્ડિનન્સ 2001’ જેવા કાયદાઓ અસ્તિત્વમાં છે. તેમ છતાં, અમલીકરણ એજન્સીઓ પાસે અસલી અને નકલી વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટે પૂરતું જ્ઞાન અને ક્ષમતાનો અભાવ છે. પાકિસ્તાનમાં ખાસ કરીને નકલી સામાન માટે કડક કાયદાઓ અને વિશેષ અદાલતોની ભારે અછત અનુભવાઈ રહી છે.
સોશિયલ મીડિયા પર તીખી પ્રતિક્રિયા
આ ઘટના બાદ સોશિયલ મીડિયા પર રક્ષામંત્રીની ભારે મજાક ઉડાવવામાં આવી રહી છે. Reddit અને X (અગાઉ ટ્વિટર) પર યુઝર્સે તેને “પીક પાકિસ્તાન” (Peak Pakistan) ગણાવ્યું અને સવાલ ઉઠાવ્યો કે જ્યારે એક સંઘીય મંત્રી તપાસ કર્યા વગર કોઈ નકલી સ્ટોરનું ઉદ્ઘાટન કરી શકે છે, તો સામાન્ય જનતાની સુરક્ષાનું શું થશે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન પોતાની કાયદાકીય વ્યવસ્થાને મજબૂત નહીં કરે અને બૌદ્ધિક સંપત્તિ અધિકારો (IPR) નું કડક પાલન સુનિશ્ચિત નહીં કરે, ત્યાં સુધી આવા કિસ્સાઓ દેશની છબી અને અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડતા રહેશે.
