ભારતીય વાયુ સુરક્ષાને નવી ધાર: સેનાના નેટવર્કમાં સામેલ થશે અત્યાધુનિક સર્વેલન્સ રડાર
ભારતની વાયુ રક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ સશક્ત બનાવવાના દિશામાં સંરક્ષણ મંત્રાલયે એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે. સેના માટે નવી પેઢીના લો-લેવલ સર્વેલન્સ રડાર મેળવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દેવામાં આવી છે, જેનાથી સરહદી અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં હવાઈ દેખરેખ ક્ષમતા અનેકગણી વધવાની અપેક્ષા છે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મંત્રાલયે અંદાજે 30 મોબાઈલ 3-ડાયમેન્શનલ રડાર સિસ્ટમ અને તાલીમ હેતુ માટે વધારાના યુનિટ્સની ખરીદી માટે ઔપચારિક પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ 700 કરોડ રૂપિયા થી વધુ હોવાનું કહેવાય છે અને તેને ‘ત્વરિત ખરીદી’ (Fast-track) શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યો છે.
ડિજિટલ વાયુ રક્ષા નેટવર્કનો વિસ્તાર
આ રડાર ભારતીય સેનાના સંકલિત વાયુ રક્ષા માળખા (Integrated Air Defence structure) સાથે જોડવામાં આવશે, જે સ્વદેશી ટેકનોલોજી પર વિકસિત છે. આ નેટવર્કનો ઉદ્દેશ્ય રડાર, સેન્સર અને હથિયાર પ્રણાલીઓ વચ્ચે રિયલ-ટાઇમ ડેટા શેર કરીને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી અને સ્વચાલિત બનાવવાનો છે.
ટેકનિકલ વિશેષતાઓ
નવી રડાર સિસ્ટમ આધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક સ્કેનિંગ ટેકનોલોજીથી સજ્જ હશે, જે પરંપરાગત રડારની તુલનામાં ઝડપી પ્રતિસાદ અને વધુ સચોટ ટ્રેકિંગ પ્રદાન કરે છે. તેની મુખ્ય ક્ષમતાઓમાં સામેલ છે:
- નીચી ઊંચાઈ પર ઉડતા વિમાનો, હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોનની ઓળખ.
- એકસાથે મોટી સંખ્યામાં હવાઈ લક્ષ્યોની દેખરેખ.
- મર્યાદિત સમયમાં તૈનાત કરવાની અને ઝડપથી સ્થાન બદલવાની સુવિધા. આ સિસ્ટમને પહાડી, રણ અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોની કઠિન ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓમાં પણ કાર્યરત રહેવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.
સ્વદેશી ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન
આ સંરક્ષણ સોદામાં સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. શરતો મુજબ, મોટાભાગના સાધનો અને પેટા-પ્રણાલીઓ ભારતમાં જ વિકસાવવામાં આવશે, જેનાથી સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતાને મજબૂતી મળશે અને સ્થાનિક ઉદ્યોગને ટેકનિકલ લાભ થશે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ
રક્ષણ વિશ્લેષકો માને છે કે ઝડપથી વધતા ડ્રોન અને લો-લેવલ હવાઈ જોખમોના સમયમાં આ પહેલ ભારતીય સેનાની દેખરેખ અને પ્રતિસાદ ક્ષમતાને નિર્ણાયક સરસાઈ આપશે. આનાથી માત્ર સરહદોની સુરક્ષા મજબૂત નહીં થાય, પરંતુ ભવિષ્યના ટેકનોલોજી-આધારિત પડકારોનો સામનો કરવામાં પણ સેના સજ્જ બનશે.
