શું તમારી લો ડિગ્રી માન્ય છે? જાણો BCIના 2001 પછીના બદલાયેલા નિયમો વિશે
ભારતમાં વકીલાતના વ્યવસાય અને કાયદાકીય શિક્ષણના સ્તરને જાળવી રાખવા માટે સરકાર અને બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI) એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જારી કરી છે. સરકારે સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વર્ષ 2001 પછી પાર્ટ-ટાઇમ, ઇવનિંગ (સાંજની) અથવા ડિસ્ટન્સ મોડ (પત્રવ્યવહાર) દ્વારા મેળવેલી એલએલબી (LLB) ડિગ્રીઓને હવે કાયદેસરની માન્યતા આપવામાં આવશે નહીં. આ નિર્ણયથી એવા હજારો લોકોની આશાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું છે જેઓ નોકરીની સાથે કે વૈકલ્પિક માધ્યમો દ્વારા વકીલ બનવાનું સપનું જોઈ રહ્યા હતા.
સંસદમાં સરકારની સ્પષ્ટતા
કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયે સંસદમાં આ સ્થિતિ પૂરેપૂરી સ્પષ્ટ કરી છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI) ના નિયમો હેઠળ કાયદાનો અભ્યાસ એ એક ગંભીર અને પૂર્ણકાલીન (Full-time) પ્રક્રિયા છે. 2001 પછી બિન-નિયમિત માધ્યમો જેવા કે ઇવનિંગ ક્લાસ, નાઇટ સ્કૂલ, વીકેન્ડ કોર્સ, ઓનલાઇન મોડ અથવા ડિસ્ટન્સ એજ્યુકેશન દ્વારા મેળવેલી ડિગ્રીઓ ‘વકીલ’ તરીકે નોંધણી (Enrolment) માટે પાત્ર ગણવામાં આવશે નહીં.
આનો સીધો અર્થ એ છે કે આવી ડિગ્રીઓના આધારે કોઈપણ વ્યક્તિ બાર કાઉન્સિલમાં પોતાની નોંધણી કરાવી શકશે નહીં અને કોર્ટમાં પ્રેક્ટિસ પણ કરી શકશે નહીં.
કેમ અને ક્યારે બદલાયા નિયમો?
કાયદાકીય શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા માટે નિયમોમાં ફેરફારની પ્રક્રિયા 90ના દાયકાના અંતમાં શરૂ થઈ હતી:
-
લીગલ એજ્યુકેશન રૂલ્સ, 1989: જૂના નિયમો હેઠળ દિલ્હી યુનિવર્સિટી સહિતની કેટલીક પસંદગીની સંસ્થાઓને ઇવનિંગ કોર્સ ચલાવવાની મંજૂરી હતી. આ તે લોકો માટે હતું જેઓ દિવસ દરમિયાન કામ કરતા હતા.
-
લીગલ એજ્યુકેશન રૂલ્સ, 1999: આ નિયમોના અમલીકરણ પછી નીતિમાં ધરમૂળથી ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે કાયદાના અભ્યાસ માટે નિયમિત હાજરી અને પૂર્ણકાલીન સમર્પણ આવશ્યક છે.
-
કટ-ઓફ વર્ષ: શૈક્ષણિક સત્ર 2000-2001 પછી સમગ્ર દેશમાં ઇવનિંગ અને પાર્ટ-ટાઇમ લો કોર્સની માન્યતા સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
વર્તમાન નિયમોની કડકાઈ (લીગલ એજ્યુકેશન રૂલ્સ, 2008)
વર્તમાન નિયમોની કડકાઈ (લીગલ એજ્યુકેશન રૂલ્સ, 2008)હાલમાં અમલી ‘લીગલ એજ્યુકેશન રૂલ્સ, 2008′ મુજબ, કાયદાની ડિગ્રી ત્યારે જ માન્ય ગણવામાં આવશે જ્યારે તે નીચેના ધોરણોને પૂર્ણ કરતી હોય:
-
તે એક નિયમિત (Regular) અને વ્યાવસાયિક (Professional) કોર્સ હોવો જોઈએ.
-
વર્ગોનો સમય સવારે 8:00 થી સાંજના 7:00 વાગ્યા વચ્ચેનો હોવો જોઈએ.
-
વિદ્યાર્થીઓ માટે લઘુત્તમ હાજરી (Attendance) ફરજિયાત છે.
-
દૈનિક અને સાપ્તાહિક ક્લાસના કલાકોના કડક માપદંડોનું પાલન થવું જોઈએ.
કોને મળશે રાહત અને કોને લાગશે ઝટકો?
સરકારની આ સ્પષ્ટતાથી બે અલગ-અલગ વર્ગો પ્રભાવિત થશે:
-
કોને મળશે રાહત: જે ઉમેદવારોએ શૈક્ષણિક વર્ષ 1999-2000 સુધીમાં ઇવનિંગ મોડ અથવા અન્ય માધ્યમોથી તેમનું એલએલબી પૂર્ણ કરી લીધું હતું, તેમણે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. તેમની ડિગ્રીઓ માન્ય રહેશે અને તેઓ વકીલ તરીકે નોંધણી માટે પાત્ર રહેશે.
-
કોને લાગશે ઝટકો: વર્ષ 2001 પછી કોઈપણ યુનિવર્સિટીમાંથી પાર્ટ-ટાઇમ કે ડિસ્ટન્સ મોડથી ડિગ્રી લેનારા હજારો લોકો હવે વકીલ તરીકે પ્રેક્ટિસ કરી શકશે નહીં. જો કોઈએ આવી ડિગ્રીના આધારે નોંધણી કરાવી પણ લીધી હોય, તો ભવિષ્યમાં તેમના સભ્યપદ પર જોખમ આવી શકે છે.
નિષ્કર્ષ: ગુણવત્તા વિરુદ્ધ સુલભતા
સરકાર અને BCIનું આ પગલું કાયદાના વ્યવસાયની ગંભીરતાને સુરક્ષિત રાખવાની દિશામાં એક મોટો પ્રયાસ છે. વકીલાત એ માત્ર પુસ્તકનું જ્ઞાન નથી, પરંતુ કોર્ટની પ્રક્રિયાઓ અને સતત શીખવાનો વ્યવસાય છે, જેના માટે ‘રેગ્યુલર કોલેજ’ અનિવાર્ય માનવામાં આવી છે. જો કે, જે કામ કરતા લોકો પોતાની પ્રતિભાના દમ પર કાયદો શીખવા માંગતા હતા તેમના માટે આ એક મોટો પડકાર છે.
