SIR વિવાદ: પશ્ચિમ બંગાળ સરકારને સુપ્રીમ કોર્ટનો જોરદાર ફટકો; ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓની સુરક્ષા મુદ્દે DGP પાસે માંગ્યો ખુલાસો
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીના સુધારણા માટે ચાલી રહેલી ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) ની પ્રક્રિયા અત્યારે દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે. સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીને ભારે નિરાશાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ ડી.વાય. ચંદ્રચુડ અને ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે ચૂંટણી પંચની આ બંધારણીય પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ રાજ્ય સરકાર અવરોધ ઉભો કરી શકશે નહીં.
“પ્રક્રિયામાં કોઈ વિક્ષેપ નહીં”: સુપ્રીમ કોર્ટનું કડક વલણ
સુનાવણી દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર વતી પોતાનો પક્ષ રાખવાના પ્રયાસો વચ્ચે કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, “SIR કાર્યવાહી કોઈપણ રીતે રોકી શકાય નહીં.” સર્વોચ્ચ અદાલતે રાજ્યોને ચેતવણી આપી હતી કે તેમને આ તપાસમાં કે પ્રક્રિયામાં કોઈપણ રીતે દખલ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. કોર્ટે ઉમેર્યું કે ચૂંટણી પંચ એક સ્વતંત્ર સંસ્થા છે અને તેની કામગીરીમાં રાજકીય દખલગીરી લોકશાહીના પાયાને નબળો પાડે છે.
ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ પર હુમલાથી કોર્ટ ચિંતિત
સુનાવણીમાં સૌથી ચોંકાવનારો મુદ્દો સોલિસિટર જનરલ (SG) અને અરજદારો (નાયડુ અને ગિરી) દ્વારા ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટને જાણ કરવામાં આવી હતી કે બંગાળમાં SIR પ્રક્રિયા હાથ ધરી રહેલા ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓને ખુલ્લેઆમ ડરાવવામાં આવી રહ્યા છે. રસ્તાઓ પર હિંસા થઈ રહી છે અને પોલીસ દ્વારા FIR પણ નોંધવામાં આવતી નથી. એટલું જ નહીં, મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) ને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
આ બાબતને અત્યંત ગંભીર ગણતા સુપ્રીમ કોર્ટે પશ્ચિમ બંગાળના DGP (ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ પોલીસ) ને વ્યક્તિગત સોગંદનામું દાખલ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. DGP એ કોર્ટને જણાવવું પડશે કે ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓની સુરક્ષામાં ખામી કેમ રહી અને હિંસા રોકવા માટે શું પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.
મમતા બેનર્જીને નિરાશા
આ કેસમાં પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ વકીલ તરીકે પોતાને રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે તેમના આ પ્રયાસને પ્રોત્સાહન આપ્યું નહોતું. કોર્ટનું વલણ જોતા જણાય છે કે ન્યાયતંત્ર આ મામલાને સંપૂર્ણપણે કાયદાકીય અને બંધારણીય દ્રષ્ટિકોણથી જોવા માંગે છે, જેમાં રાજકીય નિવેદનબાજીને સ્થાન નથી.
સમયમર્યાદામાં ફેરફાર અને અધિકારીઓને આદેશ
બંગાળમાં દસ્તાવેજ ચકાસણી અને અંતિમ મતદાર યાદી પ્રસિદ્ધ કરવાની ૧૪ ફેબ્રુઆરીની સમયમર્યાદાને કોર્ટે એક અઠવાડિયા માટે લંબાવી છે. આ ઉપરાંત, કોર્ટે રાજ્ય સરકારને કડક નિર્દેશ આપ્યો છે કે:
યાદીમાં રહેલા તમામ ૮,૫૦૫ ગ્રુપ B અધિકારીઓએ આવતીકાલે સાંજે ૫ વાગ્યા સુધીમાં પોતાની ફરજ પર હાજર થવું પડશે.
ચૂંટણી પંચ પાસે સત્તા રહેશે કે તેઓ હાલના ERO (ઇલેક્ટોરલ રજીસ્ટ્રેશન ઓફિસર) ને બદલી શકે છે અથવા તેમની યોગ્યતાના આધારે તેમને જાળવી રાખી શકે છે.
શા માટે મહત્વની છે આ લડાઈ?
SIR (Special Intensive Revision) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા મતદાર યાદીમાં રહેલા બોગસ નામો દૂર કરવામાં આવે છે અને લાયક મતદારોનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યમાં, જ્યાં ચૂંટણી હિંસા અને મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિના આક્ષેપો વારંવાર લાગે છે, ત્યાં આ પ્રક્રિયા અત્યંત નિર્ણાયક છે. સુપ્રીમ કોર્ટનો આજનો આદેશ એ વાતની ખાતરી આપે છે કે આગામી ચૂંટણીઓ પૂર્વે મતદાર યાદી શુદ્ધ કરવાની કામગીરી અટકશે નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટનો સંદેશ સાફ છે – કાયદાનું શાસન સર્વોપરી છે. રાજ્ય સરકારની જવાબદારી ચૂંટણી પંચને સહયોગ આપવાની અને સુરક્ષા પૂરી પાડવાની છે, નહીં કે પ્રક્રિયામાં અવરોધ લાવવાની. હવે સૌની નજર બંગાળના DGP ના સોગંદનામા અને આગામી ૧૪ ફેબ્રુઆરી સુધીની કામગીરી પર રહેશે.
