CBSE 2026થી ધોરણ 12માં લાગુ કરશે ડિજિટલ ચેકિંગ સિસ્ટમ
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) એ તેની પરીક્ષા પ્રણાલીને આધુનિક બનાવવા માટે એક ક્રાંતિકારી પગલું ભર્યું છે. બોર્ડે જાહેરાત કરી છે કે વર્ષ 2026 થી ધોરણ 12ની બોર્ડ પરીક્ષાઓની ઉત્તરવહીઓનું મૂલ્યાંકન સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ રીતે કરવામાં આવશે. આ માટે બોર્ડ ‘ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ’ (OSM) સિસ્ટમ લાગુ કરવા જઈ રહ્યું છે. આ ફેરફારની સીધી અસર એ લાખો વિદ્યાર્થીઓ પર પડશે જેઓ 2026માં તેમની સિનિયર સેકન્ડરી પરીક્ષા આપશે.
શું છે ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમ?
અત્યાર સુધી CBSE બોર્ડમાં શિક્ષકો પેન-પેન્સિલની મદદથી ઉત્તરવહીઓ રૂબરૂ (ફિઝિકલ રીતે) ચેક કરતા હતા. પરંતુ 2026 થી 12માની કોપીઓ કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર તપાસવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયામાં સૌથી પહેલા ઉત્તરવહીઓને સ્કેન કરવામાં આવશે અને તેને ડિજિટલ ફોર્મમાં શિક્ષકો પાસે મોકલવામાં આવશે. શિક્ષકો કમ્પ્યુટર કે લેપટોપની સ્ક્રીન પર જવાબો જોશે અને ત્યાં જ માર્કસ આપશે.
સોફ્ટવેર કરશે બધું જ મેનેજ: આ સિસ્ટમની સૌથી મોટી ખાસિયત તેનું સોફ્ટવેર છે. મેન્યુઅલ ચેકિંગ દરમિયાન ઘણીવાર એવી ફરિયાદો આવતી હતી કે કેટલાક જવાબો પર માર્કસ આપવાના રહી ગયા છે અથવા માર્કસ ગણવામાં (ટોટલ કરવામાં) માનવીય ભૂલ થઈ છે. OSM સિસ્ટમમાં સોફ્ટવેર પોતે જ સુનિશ્ચિત કરશે કે દરેક પ્રશ્ન ચેક થયો છે અને માર્કસની ગણતરી સંપૂર્ણપણે સચોટ છે. આનાથી મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને ભૂલરહિત બનશે.
10મા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ માટે હાલ કોઈ ફેરફાર નહીં
CBSE એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડિજિટલ મૂલ્યાંકનની આ શરૂઆત હાલમાં માત્ર ધોરણ 12 માટે જ કરવામાં આવી રહી છે. ધોરણ 10ની ઉત્તરવહીઓનું મૂલ્યાંકન 2026 માં પણ જૂની વ્યવસ્થા એટલે કે ‘ફિઝિકલ મોડ’ (મેન્યુઅલ ચેકિંગ) દ્વારા જ કરવામાં આવશે. બોર્ડ તબક્કાવાર સુધારા લાગુ કરી રહ્યું છે, જેથી વ્યવસ્થામાં કોઈ અચાનક વિક્ષેપ ન આવે.
વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોને શું ફાયદો થશે?
CBSE માને છે કે પરીક્ષા સુધારણાની દિશામાં આ પગલું માઈલસ્ટોન સાબિત થશે. તેના મુખ્ય ફાયદા નીચે મુજબ છે:
-
પારદર્શિતા અને ચોકસાઈ: ડિજિટલ સિસ્ટમને કારણે માર્કસની ગણતરીમાં થતી ભૂલો શૂન્ય થઈ જશે.
-
ઝડપી પરિણામ: કોપીઓનું ચેકિંગ ડિજિટલ હોવાથી ડેટા તરત જ સર્વર પર ફીડ થશે, જેનાથી પરીક્ષાનું પરિણામ તૈયાર કરવામાં લાગતો સમય ઘણો ઓછો થઈ જશે.
-
વિશ્વસનીયતા: મેન્યુઅલ હસ્તક્ષેપ ઓછો થવાથી સંકલન પ્રક્રિયા ઓટોમેટેડ થશે, જેનાથી વિદ્યાર્થીઓને વધુ વિશ્વસનીય અને નિષ્પક્ષ પરિણામો મળી શકશે.
શાળાઓ માટે કડક સૂચનાઓ અને માળખાગત સુવિધાઓ
શાળાઓ માટે કડક સૂચનાઓ અને માળખાગત સુવિધાઓઆ નવી વ્યવસ્થાને સુચારૂ રીતે લાગુ કરવા માટે CBSE એ દેશ અને વિદેશની તમામ સંલગ્ન શાળાઓના આચાર્યોને સૂચનાઓ જારી કરી છે. શાળાઓએ તેમની કમ્પ્યુટર લેબમાં નીચેની તકનીકી વ્યવસ્થાઓ સુનિશ્ચિત કરવી પડશે:
-
કમ્પ્યુટર/લેપટોપ: ઓછામાં ઓછું Windows 8 કે તેથી ઉપરનું વર્ઝન અને ન્યૂનતમ 4 GB RAM.
-
ઈન્ટરનેટ: પબ્લિક સ્ટેટિક IP સાથે ઓછામાં ઓછી 2 Mbpsની હાઈ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટી.
-
પાવર બેકઅપ: મૂલ્યાંકન દરમિયાન કોઈ પણ અડચણ વગર વીજ પુરવઠો.
-
સોફ્ટવેર: અપડેટેડ ઈન્ટરનેટ બ્રાઉઝર અને Adobe Reader જેવા જરૂરી ટુલ્સ.
બોર્ડ તરફથી સંપૂર્ણ સહયોગ
તકનીકી ફેરફારને લઈને શિક્ષકોના મનમાં કોઈ ડર ન રહે તે માટે બોર્ડે વ્યાપક તૈયારી કરી છે. CBSE શિક્ષકો માટે ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામ આયોજિત કરશે અને ઇન્સ્ટ્રક્શનલ વીડિયો જારી કરશે. આ સાથે શિક્ષકોને સિસ્ટમથી પરિચિત કરાવવા માટે ‘ડ્રાય રન’ (પ્રેક્ટિસ સેશન) પણ યોજવામાં આવશે. કોઈ પણ ટેકનિકલ સમસ્યા કે સહાય માટે બોર્ડ એક સમર્પિત કોલ સેન્ટર પણ બનાવશે.
નિષ્કર્ષ
CBSEનો આ નિર્ણય શિક્ષણ ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીના વધતા પ્રભાવનો પુરાવો છે. 2026 થી 12માના વિદ્યાર્થીઓને માત્ર સારી મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ જ નહીં મળે, પરંતુ તેમના પરિણામોમાં પણ વધુ સ્પષ્ટતા આવશે. આ ફેરફાર ભવિષ્યની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓને અનુરૂપ છે જ્યાં પહેલેથી જ ડિજિટલ સિસ્ટમ્સનો દબદબો છે.
