જ્યાં સુધી નિર્ણય નહીં આવે, ત્યાં સુધી ખુરશી પર નહીં બેસું”: સ્પીકર ઓમ બિરલાનો મક્કમ નિર્ધાર
ભારતીય સંસદના ઈતિહાસમાં ભાગ્યે જ જોવા મળતી ઘટના અત્યારે આકાર લઈ રહી છે. લોકસભાના અધ્યક્ષ (સ્પીકર) ઓમ બિરલા વિરુદ્ધ વિપક્ષી દળોએ મોરચો માંડ્યો છે. મંગળવારે કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી પક્ષોએ સ્પીકર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ દાખલ કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવ પર હવે આગામી 9 માર્ચ, 2026 ના રોજ બજેટ સત્રના બીજા તબક્કાના પ્રથમ દિવસે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
118 સાંસદોનો વિરોધ અને નોટિસ
લોકસભા સચિવાલયના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વિપક્ષ દ્વારા લાવવામાં આવેલા આ પ્રસ્તાવ પર 118 વિપક્ષી સાંસદોએ હસ્તાક્ષર કર્યા છે. વિપક્ષી દળોનું કહેવું છે કે ગૃહના સંચાલનમાં સ્પીકરની ભૂમિકા નિષ્પક્ષ રહી નથી. લોકસભાના મહાસચિવ ઉત્પલ કુમાર સિંહને આ નોટિસ સોંપવામાં આવી છે અને ઓમ બિરલાએ પોતે જ આ મામલાની તપાસ કરી યોગ્ય કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
ઓમ બિરલાનો નૈતિક નિર્ણય: “ખુરશી પર નહીં બેસું”
આ સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી વધુ ચર્ચિત બાબત ઓમ બિરલાનો નૈતિક નિર્ણય રહ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે, “જ્યાં સુધી મારી વિરુદ્ધ લાવવામાં આવેલા અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર નિર્ણય ન લેવાય અને મામલો ઉકેલાય નહીં, ત્યાં સુધી હું સ્પીકરની ખુરશી પર બેસવાનો નથી.”
તકનીકી રીતે, જ્યાં સુધી અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ ગૃહમાં પસાર ન થાય ત્યાં સુધી સ્પીકરને ખુરશી પરથી દૂર કરી શકાતા નથી અને તેઓ ગૃહની કાર્યવાહીનું સંચાલન કરી શકે છે. તેમ છતાં, ઓમ બિરલાએ લોકશાહીની પરંપરા અને નૈતિકતાને પ્રાધાન્ય આપીને નિર્ણય લીધો છે કે તેઓ પ્રસ્તાવની સુનાવણી પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી લોકસભાની કાર્યવાહીમાં ભાગ લેશે નહીં.
વિપક્ષના ગંભીર આરોપો
વિપક્ષ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી નોટિસમાં ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. વિપક્ષી સાંસદોનું કહેવું છે કે:
સ્પીકર દ્વારા વિપક્ષને જાહેર હિતના મહત્વના મુદ્દાઓ ઉઠાવવાની તક વારંવાર નકારી કાઢવામાં આવે છે.
ગૃહમાં વિરોધ પક્ષનો અવાજ દબાવવામાં આવી રહ્યો છે.
ચર્ચા માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવતો નથી અને સ્પીકર પક્ષપાતી વલણ અપનાવી રહ્યા છે.
આ જ કારણોસર વિપક્ષે સ્પીકરને પદ પરથી હટાવવા માટે કલમ 94 હેઠળ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની નોટિસ આપી છે.
9 માર્ચ પર સૌની નજર
સંસદનું બજેટ સત્ર હાલમાં ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ 9 માર્ચનો દિવસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. બજેટ સત્રના બીજા તબક્કાના પ્રથમ દિવસે જ આ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા થઈ શકે છે. જો આ પ્રસ્તાવ પર મતદાન થાય અને તે બહુમતીથી પસાર થાય, તો સ્પીકરે પદ છોડવું પડી શકે છે. જોકે, વર્તમાન સંખ્યાબળ જોતા વિપક્ષ માટે આ પ્રસ્તાવ પસાર કરાવવો એક મોટો પડકાર છે.
સંસદીય પ્રક્રિયા શું કહે છે?
જ્યારે સ્પીકર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની નોટિસ આપવામાં આવે છે, ત્યારે તે પ્રસ્તાવ પર ગૃહની પરવાનગી લેવી પડે છે. જો ગૃહના ઓછામાં ઓછા 50 સભ્યો પ્રસ્તાવની તરફેણમાં ઉભા થાય, તો તેના પર ચર્ચા માટે દિવસ નક્કી કરવામાં આવે છે. 9 માર્ચે આ પ્રક્રિયા આગળ ધપશે અને દેશ જોઈ શકશે કે લોકસભાના સર્વોચ્ચ પદની ગરિમા અને વિપક્ષના અધિકારો વચ્ચેના આ સંઘર્ષનું પરિણામ શું આવે છે.
ઓમ બિરલાએ ખુરશી ત્યાગવાનો નિર્ણય લઈને એક નૈતિક દાખલો બેસાડ્યો છે, પરંતુ બીજી તરફ વિપક્ષે આક્રમક વલણ અપનાવીને સંસદીય સંગ્રામ છેડી દીધો છે. હવે 9 માર્ચે દેશની સંસદમાં શું થશે, તેના પર સમગ્ર ભારતની નજર ટકેલી છે.
