Income Tax Refund: રિફન્ડ સાથે મળેલું વ્યાજ ટેક્સ-ફ્રી નથી, જાણો ૨૦૨૫ ના નવા નિયમો અને કલમ ૪૩૭
ઇનકમ ટેક્સ રિફન્ડ આવવાની ખુશી દરેક ટેક્સપેયરના ચહેરા પર સ્મિત લાવી દે છે, ખાસ કરીને જ્યારે રિફન્ડની રકમ સાથે વધારાનું ‘વ્યાજ’ (Interest) પણ જમા થાય. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે આ વ્યાજ તમારી ખુશીની સાથે એક વધારાની ટેક્સ જવાબદારી પણ લાવે છે?
ઘણા લોકો માને છે કે ઇનકમ ટેક્સ રિફન્ડ પર મળતું વ્યાજ ટેક્સ-ફ્રી હોય છે, પણ હકીકત કંઈક અલગ છે. જો તમે ૨૦૨૫ ના નવા નિયમો અને ઇનકમ ટેક્સ એક્ટની જોગવાઈઓનું પાલન નહીં કરો, તો તમારે દંડ અથવા નોટિસનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ચાલો સમજીએ આ આખી પ્રક્રિયાને અને તમારે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવાનું છે.
શું રિફન્ડ પર મળતું વ્યાજ ટેક્સપાત્ર છે?
હા, બિલકુલ. ઇનકમ ટેક્સ રિફન્ડ તરીકે મળતી મુખ્ય રકમ (Principal Amount) પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી કારણ કે તે તમારા દ્વારા ચૂકવાયેલા વધારાના ટેક્સની પરત મળેલી રકમ છે. પરંતુ, તેના પર જે વ્યાજ મળે છે, તે આવકવેરા વિભાગની દ્રષ્ટિએ તમારી ‘વધારાની આવક’ ગણાય છે.
-
કઈ કેટેગરીમાં આવે? આ વ્યાજને આઈટીઆર (ITR) ફાઇલ કરતી વખતે ‘ઈન્કમ ફ્રોમ અધર સોર્સીસ’ (Income from Other Sources) ના હેડ હેઠળ દર્શાવવું ફરજિયાત છે.
-
ક્યારે ટેક્સ લાગે? જે નાણાકીય વર્ષમાં આ વ્યાજ તમારા બેંક ખાતામાં જમા થાય છે, તે જ વર્ષની કુલ આવકમાં તેને ઉમેરવી પડે છે. તમારા જે-તે ટેક્સ સ્લેબ મુજબ આ રકમ પર ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે.
૨૦૨૫ ના એક્ટની મહત્વની જોગવાઈઓ (કલમ ૪૩૭ અને ૯૨)
વર્ષ ૨૦૨૫ ના સુધારાઓ મુજબ, આવકવેરા વિભાગે ડેટા ટ્રેકિંગ અને રિપોર્ટિંગને વધુ કડક બનાવ્યું છે.
-
કલમ ૪૩૭ અને ૯૨ નો સંદર્ભ: ટેક્સ એક્ટની આ જોગવાઈઓ મુખ્યત્વે આવકના ચોક્કસ રિપોર્ટિંગ અને ડિસ્ક્લોઝર સાથે જોડાયેલી છે. જ્યારે કોઈ ટેક્સપેયરને રિફન્ડ પર વ્યાજ મળે છે, ત્યારે વિભાગ પાસે પહેલેથી જ તેનો રેકોર્ડ હોય છે. જો તમે તમારા ITR માં આ વ્યાજની માહિતી છુપાવો છો અથવા ખોટી રીતે દર્શાવો છો, તો કલમ ૪૩૭ હેઠળ તે ‘અનડિસ્ક્લોઝ્ડ ઇનકમ’ (છુપાવેલી આવક) ગણાઈ શકે છે, જેના પર ભારે દંડ થઈ શકે છે.
-
ડિજિટલ ટ્રેકિંગ: હવે આવકવેરા વિભાગ તમારા AIS (Annual Information Statement) અને TIS માં રિફન્ડ પર મળેલા વ્યાજની વિગતો પહેલેથી જ ફીડ કરી દે છે. તેથી, તમે તેને ભૂલી જાવ તો પણ સિસ્ટમ તેને પકડી પાડે છે.
ગણતરી કેવી રીતે થાય છે?
ઇનકમ ટેક્સ વિભાગ સામાન્ય રીતે કલમ 244A હેઠળ રિફન્ડ પર વ્યાજ આપે છે. આ વ્યાજ દર મહિને ૦.૫% (વાર્ષિક ૬%) ના દરે ગણાય છે. જો તમારું રિફન્ડ કુલ ટેક્સના ૧૦% કરતા વધારે હોય, તો જ સરકાર વ્યાજ ચૂકવે છે.
દાખલા તરીકે: જો તમને ₹૨૦,૦૦૦ નું રિફન્ડ મળ્યું છે અને તેમાં ₹૧,૨૦૦ વ્યાજ તરીકે છે, તો તમારે આ ₹૧,૨૦૦ ને તમારી અન્ય આવક (જેમ કે બેંક વ્યાજ, ડિવિડન્ડ) સાથે ઉમેરીને તેના પર તમારા સ્લેબ (૧૦%, ૨૦% કે ૩૦%) મુજબ ટેક્સ ભરવો પડશે.
ITR ફાઇલ કરતી વખતે ન ભૂલતા આ કામ
જો તમને તાજેતરમાં રિફન્ડ મળ્યું છે, તો નીચેની બાબતો ખાસ ચેક કરો:
-
ફોર્મ 26AS અને AIS ચેક કરો: ITR ભરતા પહેલા તમારા AIS (Annual Information Statement) માં જુઓ કે વિભાગે કેટલું વ્યાજ નોંધ્યું છે.
-
ચોક્કસ રકમ શોધો: તમારી બેંક પાસબુકમાં રિફન્ડની એન્ટ્રી જુઓ. તેમાં કેટલી રકમ મુખ્ય રિફન્ડની છે અને કેટલી વ્યાજની છે તેનું વર્ગીકરણ કરો.
-
કપાત (Deductions): યાદ રાખો કે આ વ્યાજ પર કલમ 80TTA હેઠળ કોઈ છૂટ મળતી નથી (80TTA માત્ર સેવિંગ્સ એકાઉન્ટના વ્યાજ માટે છે).
જો વ્યાજ દર્શાવવાનું ભૂલી જાવ તો શું થાય?
જો તમે રિફન્ડ પર મળેલું વ્યાજ દર્શાવ્યા વિના ITR ફાઇલ કરી દીધું હોય, તો ઇનકમ ટેક્સ વિભાગ તમને કલમ 143(1) હેઠળ નોટિસ (Intimation) મોકલી શકે છે. આમાં ટેક્સમાં તફાવત અને તેના પર વ્યાજ તેમજ દંડની માંગણી કરવામાં આવી શકે છે.
