નકલી લોન એપની ઓળખ: તમારા ફોનમાં આ પાયાના ફેરફાર કરો અને સાયબર ઠગોથી બચો
ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયો છે. જ્યારે અચાનક પૈસાની જરૂર પડે છે, ત્યારે મિનિટોમાં લોન આપતી એપ્લિકેશન્સ આશીર્વાદ સમાન લાગે છે. પરંતુ, સાવધાન! તમારી આ ઉતાવળ તમને કોઈ મોટી મુસીબતમાં મૂકી શકે છે. હાલમાં દેશભરમાં ‘ફેક લોન એપ’ દ્વારા ઠગીના કિસ્સાઓ રોકેટ ગતિએ વધી રહ્યા છે. ગૃહ મંત્રાલય હેઠળના ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) ની પહેલ ‘સાયબર દોસ્ત’ એ એક ગંભીર ચેતવણી જારી કરી છે.
ફેક લોન એપની જાળ: ઠગાઈની નવી ચાલ
આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયા પર એવી જાહેરાતોનો મારો ચાલે છે કે જેમાં “કોઈ પણ દસ્તાવેજ વગર ૫ મિનિટમાં લોન”, “ખૂબ ઓછા વ્યાજે તાત્કાલિક લોન” જેવા આકર્ષક વાયદા કરવામાં આવે છે. આ ઠગોની જાળ નીચે મુજબ કામ કરે છે:
-
લલચામણી જાહેરાતો: ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ કે યુટ્યુબ પર આ એપ્સની જાહેરાતો જોઈને સામાન્ય માણસ લલચાઈ જાય છે.
-
પરમિશનની આડમાં ડેટા ચોરી: જેવી તમે આ એપ ઇન્સ્ટોલ કરો છો, તે તમારા કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ, ગેલેરી (ફોટા અને વીડિયો), લોકેશન અને મેસેજ એક્સેસ કરવાની પરમિશન માંગે છે. લોનની ઉતાવળમાં લોકો વિચાર્યા વગર ‘Allow’ પર ક્લિક કરી દે છે.
-
નિજી માહિતીની ચોરી: એકવાર પરમિશન મળી જાય એટલે આ એપ તમારા ફોનનો તમામ પર્સનલ ડેટા તેમના સર્વર પર અપલોડ કરી દે છે. આ એપ્સ ઘણીવાર વિદેશી સર્વરથી સંચાલિત હોય છે.
-
બ્લેકમેઈલિંગનું ચક્ર: લોન તરીકે માત્ર ૨-૩ હજાર રૂપિયા તમારા ખાતામાં જમા થાય છે અને સાત જ દિવસમાં તેની સામે ડબલ રકમ માંગવામાં આવે છે. જો તમે પૈસા ન ભરો, તો તમારા મોર્ફ કરેલા (ખરાબ રીતે એડિટ કરેલા) ફોટા તમારા કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં રહેલા સબંધીઓને મોકલવાની ધમકી આપીને બ્લેકમેઈલ કરવામાં આવે છે.
સાયબર દોસ્તની ચેતવણી: શું ધ્યાન રાખવું?
ગૃહ મંત્રાલયના સાયબર એક્સપર્ટ્સ મુજબ, ઘણી લોન એપ્સ આરબીઆઈ (RBI) સાથે નોંધાયેલી હોતી નથી. ‘સાયબર દોસ્ત’ એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે:
-
કોઈપણ લોન એપ ડાઉનલોડ કરતા પહેલા તેની વિશ્વસનીયતા તપાસો.
-
માત્ર ગૂગલ પ્લે સ્ટોર કે એપલ એપ સ્ટોર પર હોવું એ એપ સુરક્ષિત હોવાની ગેરંટી નથી.
-
વિદેશથી ઓપરેટ થતી એપ્સ વધુ જોખમી છે કારણ કે તેમની સામે કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવી મુશ્કેલ બને છે.
અસલી અને નકલી લોન એપ કેવી રીતે ઓળખશો?
તફાવત સમજવો ખૂબ જ જરૂરી છે જેથી તમે છેતરાતા બચો:
| લક્ષણ | સુરક્ષિત/અસલી એપ | નકલી (Fake) એપ |
| નોંધણી | RBI હેઠળ NBFC તરીકે નોંધાયેલી હોય છે. | કોઈ નોંધણી કે લાઈસન્સ હોતું નથી. |
| પરમિશન | માત્ર જરૂરી પરમિશન જ માંગે છે. | કોન્ટેક્ટ અને ગેલેરીનો બિનજરૂરી એક્સેસ માંગે છે. |
| લોનનો સમય | ઓછામાં ઓછા ૬૨ દિવસ કે તેથી વધુ સમય આપે છે. | માત્ર ૭ થી ૧૫ દિવસમાં પૈસા માંગે છે. |
| વ્યાજ દર | વ્યાજ દર પારદર્શક અને વાજબી હોય છે. | અતિશય ઊંચું વ્યાજ અને પ્રોસેસિંગ ફી હોય છે. |
| કસ્ટમર કેર | સત્તાવાર વેબસાઈટ અને ઓફિસ એડ્રેસ હોય છે. | માત્ર વોટ્સએપ કે જીમેઈલ દ્વારા વાત કરે છે. |
જો તમે ઠગાઈનો શિકાર બનો તો શું કરવું?
જો તમે ભૂલથી આવી એપ ડાઉનલોજ કરી લીધી હોય કે બ્લેકમેઈલિંગનો શિકાર બન્યા હોવ, તો ગભરાશો નહીં:
-
તુરંત ફરિયાદ કરો: ભારત સરકારના સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ www.cybercrime.gov.in પર ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો.
-
હેલ્પલાઈન નંબર: તાત્કાલિક મદદ માટે 1930 નંબર પર કોલ કરો.
-
એપ ડિલીટ કરો: સૌથી પહેલા તે એપને અનઇન્સ્ટોલ કરો અને તમારા ફોનનો ડેટા બેકઅપ લઈને ફેક્ટરી રીસેટ કરો.
-
સબંધીઓને જાણ કરો: તમારા મિત્રો અને સબંધીઓને મેસેજ દ્વારા જણાવી દો કે તમારો ફોન હેક થયો છે અને જો કોઈ શંકાસ્પદ મેસેજ આવે તો તેને અવગણવો.
બચાવ જ શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે
લોન લેવાની જરૂરિયાત ગમે તેટલી તાકીદની હોય, પણ હંમેશા યાદ રાખો કે કોઈ પણ બેંક કે વિશ્વસનીય નાણાકીય સંસ્થા તમને બ્લેકમેઈલ કરીને પૈસા વસૂલતી નથી. હંમેશા જાણીતી બેંકો અથવા આરબીઆઈ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ‘NBFC’ એપ્સ (જેમ કે બજાજ ફાઈનાન્સ, આઈઆઈટીસી વગેરે) નો જ ઉપયોગ કરો.
કોઈ પણ અજાણી લિંક પરથી એપ ડાઉનલોડ કરશો નહીં. તમારી જાગૃતિ જ તમને અને તમારા પરિવારને સાયબર ગુનેગારોથી બચાવી શકે છે.
