મહાયુદ્ધના એંધાણ! અમેરિકાના ઘાતક ફાઈટર જેટ્સ ઈરાન સરહદે તૈનાત, શું શરૂ થશે લોહિયાળ જંગ?
દુનિયા અત્યારે એક એવા ખતરનાક વળાંક પર ઉભી છે જ્યાં ગમે ત્યારે વિનાશક યુદ્ધના નગારા વાગી શકે છે. રશિયા-યુક્રેન અને ઈઝરાયેલ-હમાસ વચ્ચેના સંઘર્ષ બાદ હવે પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માંથી જે સમાચાર આવી રહ્યા છે તે ધ્રુજાવી દે તેવા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વર્ષો જૂનો તણાવ હવે લોહિયાળ જંગમાં ફેરવાય તેવા સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે. વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ એજન્સીઓ અને સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, આ વખતે મામલો માત્ર નાની-મોટી અથડામણ સુધી સીમિત નહીં રહે, પણ તે ‘ફુલ સ્કેલ વોર’ એટલે કે પૂર્ણ કક્ષાના યુદ્ધમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે.
આકાશમાં લડાયક વિમાનોનો જમાવડો: યુદ્ધની તૈયારી?
ઓપન-સોર્સ ફ્લાઇટ ટ્રેકિંગ ડેટા અને સેટેલાઇટ તસવીરોએ સમગ્ર વિશ્વની ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે. અમેરિકાના અત્યાધુનિક અને દુનિયાના સૌથી ઘાતક ગણાતા લડાયક વિમાનોનો મોટો કાફલો અત્યારે મિડલ ઈસ્ટ તરફ કૂચ કરી રહ્યો છે. જેમાં નીચે મુજબના વિમાનો સામેલ છે:
-
F-22 Raptors: આ વિમાનો રડારમાં પકડાતા નથી (Stealth capabilities).
-
F-35 Lightning II: આધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ આ વિમાનો કોઈપણ કિલ્લાને તોડવા સક્ષમ છે.
-
F-16 Fighting Falcons: યુદ્ધના મેદાનમાં જેની સ્પીડ અને તાકાત જાણીતી છે.
આ લડાયક વિમાનોની સાથે સાથે ‘રીફ્યુલિંગ એરક્રાફ્ટ’ (હવામાં જ બળતણ ભરતા વિમાનો) નો પણ મોટો કાફલો તૈનાત કરવામાં આવ્યો છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે રીફ્યુલિંગ એરક્રાફ્ટને આટલી મોટી સંખ્યામાં મોકલવામાં આવે, ત્યારે તેનો અર્થ સ્પષ્ટ છે કે વિમાનોએ લાંબા અંતર સુધી સતત ઉડાન ભરીને હુમલા કરવાના છે. આ કોઈ સામાન્ય કવાયત નથી, પણ સીધા હુમલાની પૂર્વતૈયારી હોઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોની ચેતવણી: આ જંગ હપ્તાઓ સુધી ચાલી શકે છે
ઈઝરાયેલના પૂર્વ મિલિટરી ઈન્ટેલિજન્સ ચીફ અમોસ યાદલિનનું નિવેદન અત્યંત ગંભીર છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે અત્યારે ટકરાવની શક્યતા ઘણી વધી ગઈ છે. અમેરિકન ન્યૂઝ એજન્સી ‘એક્સિયોસ’ (Axios) ના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને ટોચના એનાલિસ્ટ્સ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે આગામી થોડા જ દિવસોમાં લશ્કરી ટકરાવ શરૂ થઈ શકે છે.
સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે આ યુદ્ધ માત્ર એક-બે દિવસનું નહીં હોય. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે જો જંગ શરૂ થયો, તો તે અનેક અઠવાડિયાઓ (Weeks) સુધી ચાલી શકે છે. ભલે પડદા પાછળ ડિપ્લોમેટિક એટલે કે રાજદ્વારી વાતચીત ચાલુ હોય, પરંતુ મેદાન પરની હકીકત કંઈક અલગ જ ઈશારો કરી રહી છે.
શા માટે વધી રહ્યો છે આ તણાવ?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના દુશ્મનીના કારણો ઘણા ઊંડા છે:
-
પરમાણુ કાર્યક્રમ: ઈરાન જે રીતે પરમાણુ શક્તિ વધારી રહ્યું છે તેનાથી અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ બંને ચિંતિત છે.
-
પ્રોક્સી વોર: મિડલ ઈસ્ટમાં હમાસ, હિઝબુલ્લાહ અને હુથી બળવાખોરોને ઈરાનનું સમર્થન છે તેવું અમેરિકા માને છે. તાજેતરમાં લાલ સમુદ્ર (Red Sea) માં થયેલા હુમલાઓએ આ તણાવમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે.
-
વર્ચસ્વની લડાઈ: ઈરાન મિડલ ઈસ્ટમાં અમેરિકાના વધતા પ્રભાવને રોકવા માંગે છે, જ્યારે અમેરિકા તેના મિત્ર દેશો (ખાસ કરીને ઈઝરાયેલ) ના રક્ષણ માટે કટિબદ્ધ છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર શું અસર થશે?
જો આ બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી નીકળે છે, તો તેની સીધી અસર તમારા અને મારા ખિસ્સા પર પડશે.
-
ક્રૂડ ઓઈલ: ઈરાન અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર તેલના ઉત્પાદન માટે મહત્વનો છે. જો યુદ્ધ થાય તો કાચા તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, જેનાથી ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘા થશે.
-
શેરબજાર: અનિશ્ચિતતાના માહોલમાં શેરબજારમાં મોટો કડાકો જોવા મળી શકે છે. રોકાણકારો સોના (Gold) તરફ વળશે, જેથી સોનાના ભાવમાં પણ મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
-
સપ્લાય ચેઈન: દરિયાઈ માર્ગો બંધ થવાને કારણે વિશ્વભરમાં સામાનની અવરજવર ખોરવાઈ શકે છે, જે મોંઘવારીમાં વધારો કરશે.
શું યુદ્ધ ટળી શકે?
વિશ્વના મોટાભાગના દેશો અત્યારે અમેરિકા અને ઈરાનને શાંતિ જાળવવા અપીલ કરી રહ્યા છે. પરંતુ જે રીતે ‘ઓપન-સોર્સ ઇન્ટેલિજન્સ’ દ્વારા વિમાનોની હિલચાલ ટ્રેક કરવામાં આવી રહી છે, તે જોતા લાગે છે કે બંને પક્ષોએ લડાઈની તૈયારીઓ પૂરી કરી લીધી છે. ઘણીવાર આવી સૈન્ય જમાવટ માત્ર દબાણ લાવવા માટે પણ કરવામાં આવતી હોય છે, જેને ‘સાયકોલોજીકલ વોરફેર’ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ જો કોઈ એક પક્ષથી પણ નાની ભૂલ થઈ, તો તે મહાયુદ્ધનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
