AIનું કેન્દ્ર બન્યું ભારત; પીએમ મોદીએ ‘MANAV’ વિઝન સાથે સમાવેશી ભવિષ્યનો પાયો નાખ્યો
ભારતની રાજધાનીમાં આયોજિત ‘ઈન્ડિયા AI ઈમ્પેક્ટ સમિટ 2026’ માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) અંગે ભારતનો વૈશ્વિક દૃષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે AI “મલ્ટિપ્લાયર (વિસ્તારક) હોવું જોઈએ, એકાધિકાર (મોનોપોલી) નહીં”. ભારત મંડપમ ખાતે યોજાયેલા આ શિખર સંમેલનમાં 118 દેશોના પ્રતિનિધિઓ અને વિશ્વની દિગ્ગજ ટેક કંપનીઓના CEO, જેમ કે સુંદર પિચાઈ (Google) અને સેમ ઓલ્ટમેન (OpenAI) પણ સામેલ થયા હતા.
વડાપ્રધાનનું ‘MANAV’ વિઝન
પીએમ મોદીએ આ સમિટના કેન્દ્રબિંદુ તરીકે ‘MANAV’ વિઝન રજૂ કર્યું હતું, જે AIના નૈતિક અને સમાવેશી શાસન માટેનું પાંચ મુદ્દાનું માળખું છે. ‘માનવ’ શબ્દના દરેક અક્ષરનો એક ઊંડો અર્થ છે: M (Moral) – નૈતિક પ્રણાલીઓ પર આધારિત AI, A (Accountable) – જવાબદાર શાસન અને પારદર્શક નિયમો, N (National) – રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ અને ડેટા પરનો અધિકાર, A (Accessible) – દરેક માટે સુલભ અને સમાવેશી AI, અને V (Valid) – કાયદેસર રીતે માન્ય અને પ્રમાણિત AI. વડાપ્રધાને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે AI ના વિકાસમાં મનુષ્યને માત્ર ‘કાચો માલ’ કે ડેટા પોઈન્ટ ન ગણવો જોઈએ. તેમણે AIની સરખામણી GPS સાથે કરતા કહ્યું કે જેમ GPS રસ્તો બતાવે છે પણ અંતિમ નિર્ણય આપણો હોય છે, તેવી જ રીતે AIની કમાન પણ માણસોના હાથમાં જ હોવી જોઈએ.
‘નવી દિલ્હી ફ્રન્ટિયર AI કમિટમેન્ટ્સ’નું અનાવરણ
શિખર સંમેલન દરમિયાન કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ‘નવી દિલ્હી ફ્રન્ટિયર AI કમિટમેન્ટ્સ’ની જાહેરાત કરી હતી. આ એક સ્વૈચ્છિક માળખું છે જેને ગૂગલ, માઈક્રોસોફ્ટ, મેટા, ઓપનએઆઈ અને એન્થ્રોપિક જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓની સાથે સાથે ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ જેવા કે સરવમ (Sarvam) અને જ્ઞાની (Gnani) એ પણ અપનાવ્યું છે. આ પ્રતિબદ્ધતાઓ હેઠળ બે મુખ્ય સ્તંભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે: નોકરીઓ અને કૌશલ્ય વિકાસ પર પુરાવા-આધારિત નીતિ નિર્ધારણ માટે ડેટાનો ઉપયોગ કરવો અને AI પ્રણાલીઓની બહુભાષી ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવી જેથી તે ગ્લોબલ સાઉથની વિવિધ સંસ્કૃતિઓ અને ભાષાઓમાં અસરકારક રીતે કામ કરી શકે.
ભારતની ટેકનોલોજીકલ શક્તિ અને સિદ્ધિઓ
આ સમિટમાં ભારતની AI ક્ષમતાઓનું શક્તિ પ્રદર્શન પણ કરવામાં આવ્યું હતું. ‘ભારતજેન પરમ-2’ (BharatGen Param2) નામનું મોડલ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું જે 22 ભારતીય ભાષાઓ અને મલ્ટીમોડલ ક્ષમતાઓ ધરાવે છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ‘સરવમ AI’ એ 105-બિલિયન પેરામીટર વાળું મોડલ અને ‘કાઝે’ (Kaze) સ્માર્ટગ્લાસીસ રજૂ કર્યા હતા. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની વાત કરીએ તો, સરકારે ભારતના AI કમ્પ્યુટ પોર્ટલ હેઠળ 20,000 થી વધુ નવા GPU ઉમેરવાની યોજના બનાવી છે. આ ઉપરાંત, ભારતે AI જવાબદારી અભિયાન હેઠળ 24 કલાકમાં 2,50,000 થી વધુ શપથ પ્રાપ્ત કરીને ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ પણ નોંધાવ્યો હતો.
વિવાદો
શિખર સંમેલન દરમિયાન કેટલાક વિવાદો પણ સામે આવ્યા હતા. ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીના સ્ટોલ પર એક ચીની રોબોટ ડોગ (Unitree Go2) ને સ્વદેશી તરીકે રજૂ કરવામાં આવતા વિવાદ થયો હતો, જેના પરિણામે યુનિવર્સિટીને પ્રદર્શનમાંથી હટાવી દેવામાં આવી હતી. વધુમાં, સુરક્ષાના કારણોસર વડાપ્રધાનની મુલાકાત દરમિયાન પ્રતિનિધિઓને કેટલીક અસુવિધાઓનો પણ સામનો કરવો પડ્યો હતો.
