લાડકી બહિણ યોજનામાં મોટો ઉલટફેર! 86 લાખ મહિલાઓ અપાત્ર, જાણો ક્યાં થઈ ભૂલ?
મહારાષ્ટ્ર સરકારની અત્યંત લોકપ્રિય ‘મુખ્યમંત્રી માઝી લાડકી બહિણ યોજના’ (Mukesh Mantri Majhi Ladki Bahin Yojna) અત્યારે ભારે ચર્ચામાં છે. જે યોજનાએ કરોડો મહિલાઓને આર્થિક આશા આપી હતી, તેમાં હવે મોટો ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. તાજેતરના આંકડા મુજબ, ઈ-કેવાયસી (e-KYC) ની કડક ચકાસણીને કારણે લાભાર્થી મહિલાઓની સંખ્યામાં 86 લાખનો મોટો ઘટાડો થયો છે. પહેલા જ્યાં 2.4 કરોડ મહિલાઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ રહી હતી, ત્યાં હવે આ આંકડો ઘટીને માત્ર 1.6 કરોડ પર આવી ગયો છે. ફોર્મમાં એક નાની ભૂલ અથવા ટેકનિકલ ખામી લાખો મહિલાઓ માટે અપાત્રતાનું કારણ બની છે.
લાભાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થવાનું મુખ્ય કારણ
લાડકી બહિણ યોજનામાં થયેલા આ આકસ્મિક ઘટાડા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ ઈ-કેવાયસી (e-KYC) વેરિફિકેશન છે. સરકાર દ્વારા આ પ્રક્રિયા ફરજિયાત બનાવવામાં આવી હતી જેથી માત્ર સાચા અને પાત્ર લાભાર્થીઓને જ નાણાં મળે.
-
અચોક્કસ માહિતી: સરકારના ડેટા મુજબ, 31 ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં આશરે 1.9 કરોડ મહિલાઓએ તેમના દસ્તાવેજો સબમિટ કર્યા હતા. જોકે, જ્યારે આ માહિતીની બારીકાઈથી તપાસ કરવામાં આવી, ત્યારે તેમાંથી માત્ર 1.6 કરોડ મહિલાઓની વિગતો જ સાચી અને સચોટ જણાઈ હતી.
-
ફોર્મમાં ભૂલો: લાખો મહિલાઓના ફોર્મમાં બેંક ખાતાની વિગતો, આધાર લિંકિંગ અથવા નામની જોડણીમાં ભૂલો જોવા મળી હતી. જેના કારણે સિસ્ટમે તેમને આપોઆપ ‘અપાત્ર’ ની યાદીમાં મૂકી દીધા છે.
-
ટેકનિકલ ખામીઓ: ઘણી મહિલાઓએ દસ્તાવેજો અપલોડ કર્યા હોવા છતાં સર્વરની સમસ્યા અથવા ટેકનિકલ ક્ષતિઓને કારણે તેમનું વેરિફિકેશન પૂર્ણ થઈ શક્યું નથી.
જાન્યુઆરીનો હપ્તો વિલંબમાં: મહિલાઓમાં ચિંતા
લાભાર્થીઓની સંખ્યામાં થયેલા ઘટાડાની સાથે સાથે હપ્તા મળવામાં થઈ રહેલો વિલંબ પણ મહિલાઓ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. ડિસેમ્બર 2025 નો હપ્તો જે જાન્યુઆરીની શરૂઆતમાં મળી જવો જોઈતો હતો, તે ઈ-કેવાયસી પ્રક્રિયાને કારણે જાન્યુઆરીના મધ્યમાં મળ્યો છે.
પરંતુ હવે જાન્યુઆરી મહિનાનો હપ્તો વધુ લંબાય તેવી શક્યતા છે. વિભાગો તરફથી ભંડોળ (Fund) મળવામાં થઈ રહેલો વિલંબ અને બાકી રહેલા ફોર્મ્સનું ફરીથી વેરિફિકેશન કરવાની જરૂરિયાતને કારણે આ પ્રક્રિયા ધીમી પડી છે. જે મહિલાઓએ હજુ સુધી ઈ-કેવાયસી પૂર્ણ કર્યું નથી અથવા જેમના ફોર્મમાં ભૂલો છે, તેમને સુધારા કરવાની તક તો આપવામાં આવી રહી છે, પરંતુ ત્યાં સુધી તેમને હપ્તાની રકમ મળશે નહીં.
શું છે સરકારની આગામી રણનીતિ?
મહારાષ્ટ્રની મહાયુતિ સરકાર આ યોજનાને લઈને ખૂબ જ ગંભીર છે કારણ કે તે સીધી રીતે સામાન્ય જનતા સાથે જોડાયેલી છે. લાભાર્થીઓની સંખ્યામાં થયેલા ઘટાડા બાદ હવે સરકાર નીચે મુજબના પગલાં ભરી રહી છે:
-
સુધારાની તક: જે મહિલાઓના ફોર્મ રિજેક્ટ થયા છે અથવા જેમને અપાત્ર ઠેરવવામાં આવી છે, તેમને ફરીથી દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની અને ભૂલો સુધારવાની તક આપવામાં આવશે.
-
સિસ્ટમ અપડેશન: ટેકનિકલ ખામીઓને દૂર કરવા માટે પોર્ટલમાં સુધારા કરવામાં આવી રહ્યા છે જેથી બાકીની મહિલાઓ પણ જલ્દીથી યોજનામાં જોડાઈ શકે.
-
ગ્રાઉન્ડ વેરિફિકેશન: સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ ખરેખર જરૂરિયાતમંદ મહિલાઓને મદદ કરે જેથી તેઓ ઈ-કેવાયસીની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકે.
જોકે, સરકારના આ કડક વલણથી એક વાત સ્પષ્ટ છે કે હવે યોજનાનો લાભ માત્ર એ જ મહિલાઓને મળશે જેમના તમામ કાગળો ૧૦૦% સાચા હશે. આ ગળતી સરકાર માટે બજેટ મેનેજમેન્ટમાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, પરંતુ તે લાખો મહિલાઓ માટે મોટો ફટકો છે જેઓ આ રકમ પર નિર્ભર હતી.
