એક નાનકડી બેદરકારી અને લાખોનું નુકસાન: શું તમે તમારા EMI અને CIBIL સ્કોરનું ગણિત જાણો છો?
આજના ડિજિટલ યુગમાં, શોપિંગથી લઈને ઘર કે કાર ખરીદવા સુધી, આપણે બધા જ EMI (Equated Monthly Installment) પર નિર્ભર થઈ ગયા છીએ. લૉન લેવી અત્યારે ખૂબ જ સરળ બની ગઈ છે, પરંતુ તેની સમયસર ચુકવણી કરવી એ એક મોટી જવાબદારી છે. ઘણીવાર આપણે માનીએ છીએ કે એકાદ EMI મોડો ભરાય તો શું વાંધો? પરંતુ નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, આ એક નાનકડી ભૂલ તમારા ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score) ને એટલી હદે બગાડી શકે છે કે ભવિષ્યમાં તમારે હજારો કે લાખો રૂપિયાનું નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે. જ્યારે તમે EMI ચૂકવવામાં મોડું કરો છો, ત્યારે તે માત્ર બેંક પેનલ્ટી સુધી મર્યાદિત નથી રહેતું, પરંતુ તે તમારા નાણાકીય ભવિષ્ય પર એક કાયમી ડાઘ લગાડી શકે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે કેવી રીતે એક હપ્તો ચૂકવવામાં મળેલી નિષ્ફળતા તમારા આખા જીવનના આર્થિક આયોજનને ખોરવી શકે છે.
EMI અને ક્રેડિટ સ્કોર: ૩૦% વજન ધરાવતું સૌથી મહત્વનું પાસું
કોઈપણ બેંક જ્યારે તમને લોન આપે છે, ત્યારે તે સૌથી પહેલા તમારી ‘રીપેમેન્ટ હિસ્ટ્રી’ (પુનઃચુકવણીનો ઈતિહાસ) તપાસે છે. ક્રેડિટ સ્કોર નક્કી કરતા મોડલ્સમાં પેમેન્ટ હિસ્ટ્રીનું વજન લગભગ ૩૦% થી ૩૫% હોય છે. આનો અર્થ એ થયો કે તમે સમયસર પૈસા પાછા આપો છો કે નહીં, તે તમારા ક્રેડિટ સ્કોરનો સૌથી મોટો પાયો છે.
જો તમે ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ કે લોનનો હપ્તો સમયસર નથી ભરતા, તો TransUnion CIBIL અને Experian જેવી એજન્સીઓ પાસે તેની તુરંત નોંધ થઈ જાય છે. એક જ વારની ચૂક તમારા સ્કોરને ૧૦૦ પોઈન્ટ સુધી નીચે પાડી શકે છે. નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ક્રેડિટ સ્કોરમાં થયેલો આ ઘટાડો રાતોરાત સુધરતો નથી; તેને ફરીથી જૂના સ્તરે લાવવા માટે વર્ષો સુધી શિસ્તબદ્ધ નાણાકીય વર્તન રાખવું પડે છે.
૩૦ દિવસની વિલંબિત ચુકવણી કેમ છે જોખમી?
સામાન્ય રીતે, બેંકો લોન ચુકવણીમાં થોડા દિવસની રાહ જુએ છે, પરંતુ જો વિલંબ ૩૦ દિવસથી વધી જાય, તો તેને સત્તાવાર રીતે ‘લેટ પેમેન્ટ’ તરીકે રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે. ZET ના CEO મનીષ શરાના જણાવ્યા મુજબ, ૩૦ દિવસથી વધુનો વિલંબ એ સંકેત આપે છે કે ગ્રાહક આર્થિક સંકટમાં છે અથવા તે નાણાકીય બાબતોમાં બેદરકાર છે.
આ એક નાની એન્ટ્રી તમારી ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં આગામી ૩૬ મહિના એટલે કે ૩ વર્ષ સુધી દેખાય છે. આ ૩ વર્ષ દરમિયાન જો તમે કોઈ નવી લોન માટે અરજી કરો છો, તો બેંક તે લેટ પેમેન્ટ જોઈને તમારી અરજી નકારી શકે છે અથવા તમારી પાસેથી વધુ વ્યાજ વસૂલી શકે છે. જ્યારે તમારો ક્રેડિટ સ્કોર ઓછો હોય છે, ત્યારે બેંક તમને ‘હાઈ રિસ્ક’ કેટેગરીમાં મૂકે છે, જેનો સીધો અર્થ એ છે કે તમારે સસ્તી લોનની તક ગુમાવવી પડશે.
ભવિષ્યમાં મળતી લોન પર મોંઘા વ્યાજની અસર
ક્રેડિટ સ્કોર ખરાબ હોવાનો સૌથી મોટો ગેરફાયદો એ છે કે ભવિષ્યની લોન તમને ખૂબ જ મોંઘી પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારો સ્કોર ૮૦૦ થી ઉપર હોય, તો તમને ૮.૫% ના વ્યાજ દરે હોમ લોન મળી શકે છે. પરંતુ જો માત્ર એક EMI ચૂકવાને કારણે તમારો સ્કોર ૭૦૦ ની નીચે જાય, તો બેંક તમારી પાસે ૯.૫% કે ૧૦% વ્યાજની માંગણી કરી શકે છે.
૧% વ્યાજનો આ તફાવત સામાન્ય લાગે છે, પરંતુ ૨૦ વર્ષની હોમ લોન પર આ રકમ લાખો રૂપિયામાં પહોંચી જાય છે. આમ, એક હપ્તાની બેદરકારી તમને લાખો રૂપિયાનું વધારાનું વ્યાજ ચૂકવવા મજબૂર કરી શકે છે. આ સિવાય, ક્રેડિટ કાર્ડ લિમિટ વધારવી કે નવી સુવિધાઓ મેળવવી પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.
EMI ચૂક ન થાય તે માટે શું કરવું?
આર્થિક શિસ્ત જાળવવી એ આજના સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે. જો તમે તમારી EMI ચૂકવા ન માંગતા હોવ, તો નીચે મુજબના પગલાં લઈ શકાય છે:
-
ઓટો-ડેબિટ સુવિધા: હંમેશા તમારા લોન ખાતામાં ઓટો-ડેબિટ (NACH) સક્રિય રાખો જેથી હપ્તાની તારીખે ખાતામાંથી પૈસા આપમેળે કપાઈ જાય.
-
ઈમરજન્સી ફંડ: તમારા ખાતામાં હંમેશા ઓછામાં ઓછા ૩ થી ૬ મહિનાના EMI જેટલી રકમ અનામત રાખો, જેથી અણધાર્યા સંજોગોમાં પણ પેમેન્ટ અટકે નહીં.
-
રિમાઇન્ડર સેટ કરો: ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ માટે હંમેશા કેલેન્ડર કે મોબાઈલમાં રિમાઇન્ડર રાખો.
-
બિનજરૂરી લોન ટાળો: તમારી આવક કરતા EMI નો બોજ ૪૦-૫૦% થી વધવો જોઈએ નહીં.
યાદ રાખો, નાણાકીય સ્વતંત્રતા અને મજબૂત ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ રાતોરાત નથી બનતી, પરંતુ એક નાની ભૂલ તેને તોડવા માટે પૂરતી છે. સમયસર ચુકવણી એ માત્ર બેંકની જરૂરિયાત નથી, પરંતુ તે તમારા સુરક્ષિત નાણાકીય ભવિષ્યની ગેરંટી છે.
