સપના જેવી નોકરી કે સોચી-સમજી સાજીશ? કામ કર્યા વગર લાખો કમાવનારા ભારતીય જોડીદાર હવે જેલના સળિયા પાછળ
કોર્પોરેટ જગતમાં મહેનત અને પ્રમાણિકતાના પાઠ ભણાવવામાં આવે છે, પરંતુ ક્યારેક એવી ઘટનાઓ સામે આવે છે જે આખી સિસ્ટમ પર સવાલિયા નિશાન ઉભા કરી દે છે. અમેરિકાની જાણીતી હેલ્થકેયર કંપની ‘ઓપ્ટમ’ (Optum) માં ભારતીય મૂળના એક ઉચ્ચ અધિકારીએ જે કર્યું, તેણે માત્ર અમેરિકા જ નહીં પણ ભારતના બિઝનેસ જગતને પણ સ્તબ્ધ કરી દીધું છે. આ કિસ્સો ‘નો-શો જોબ’ (No-Show Job) કૌભાંડનો છે, જેમાં કામ કર્યા વગર જ કરોડો રૂપિયાના પગારની લહાણી કરવામાં આવી હતી.
મિત્રતાના નામે મહા-છેતરપિંડી: 11 કરોડ રૂપિયાનો આંકડો અને લાલચની પરાકાષ્ઠા
આ આખી ઘટનાના કેન્દ્રમાં ભારતીય મૂળના કરણ ગુપ્તા છે, જેઓ ઓપ્ટમ કંપનીમાં સિનિયર ડાયરેક્ટર જેવા પ્રતિષ્ઠિત પદ પર કાર્યરત હતા. કરણ ગુપ્તાએ પોતાની સત્તાનો દુરુપયોગ કરીને વર્ષ 2015 માં એક એવી યોજના બનાવી જે કોઈ ક્રાઈમ થ્રિલર જેવી લાગે છે. તેમણે પોતાના એક બાળપણના મિત્રને, જે તે કામ માટે લાયક પણ નહોતો, તેને વર્ષે 90 લાખ રૂપિયા (અંદાજે $110,000) ના પેકેજ પર નોકરીએ રાખ્યો. નવાઈની વાત એ છે કે આ મિત્રએ ચાર વર્ષ સુધી ક્યારેય ઓફિસમાં પગ પણ નહોતો મૂક્યો.
તપાસમાં સામે આવ્યું કે કરણ ગુપ્તાના મિત્રએ ચાર વર્ષ દરમિયાન એક પણ વાર પોતાના ઓફિસ સિસ્ટમ કે લેપટોપમાં લોગ-ઈન પણ કર્યું નહોતું. છતાં, દર મહિને તેના ખાતામાં લાખો રૂપિયાનો પગાર જમા થતો રહ્યો. આ કોઈ ભુલ નહોતી, પણ એક સુનિયોજિત ષડયંત્ર હતું. કરણ ગુપ્તાએ આ રીતે કુલ 11 કરોડ રૂપિયાનો ચૂનો કંપનીને લગાવ્યો હતો. આ ઘટનાએ અમેરિકી ફેડરલ એજન્સીઓને પણ વિચારતી કરી દીધી છે કે આટલી મોટી હેલ્થકેયર કંપનીમાં આટલા વર્ષો સુધી આટલું મોટું કૌભાંડ કોઈની નજરમાં કેમ ન આવ્યું?
રિસવતનું નવું મોડેલ: “તને પગાર મળશે, મને અડધો હિસ્સો જોઈએ”
કરણી ગુપ્તાની આ ચાલાકી પાછળ કોઈ ઉદારતા નહોતી, પણ શુદ્ધ લાલચ હતી. તપાસકર્તાઓના જણાવ્યા અનુસાર, કરણ અને તેના મિત્ર વચ્ચે એવી સમજૂતી થઈ હતી કે મિત્રને જે પગાર મળશે, તેમાંથી અડધી રકમ તે રકમના બદલામાં (Kickback) કરણને પાછી આપશે. એટલે કે, કંપનીના પૈસાથી મિત્રનું પણ ભલું થતું હતું અને કરણ ગુપ્તાની સંપત્તિમાં પણ વધારો થતો હતો. કરણ ગુપ્તાએ આ લાંચના પૈસા છુપાવવા માટે અનેક ફેક એકાઉન્ટ્સ અને શેલ કંપનીઓનો પણ સહારો લીધો હોવાનું મનાય છે.
જ્યારે પણ કંપનીમાં ઓડિટ કે પરફોર્મન્સ રિવ્યુની વાત આવતી, ત્યારે કરણ ગુપ્તા પોતે જ પોતાના મિત્રનો રિવ્યુ લખી નાખતા અને તેને ‘શ્રેષ્ઠ કર્મચારી’ તરીકે દર્શાવતા. આ રીતે ચાર વર્ષ સુધી આ કૌભાંડ અવિરત ચાલતું રહ્યું. આ કિસ્સો એ વાતનો પુરાવો છે કે જ્યારે ઉચ્ચ હોદ્દા પર બેઠેલી વ્યક્તિ ભ્રષ્ટ બને છે, ત્યારે તે સંસ્થાની આંતરિક સુરક્ષા અને ઓડિટ પ્રક્રિયાઓને કેવી રીતે ખોખલી કરી શકે છે. હાલમાં કરણ ગુપ્તા સામે અમેરિકામાં છેતરપિંડી અને મની લોન્ડરિંગના ગંભીર આરોપો હેઠળ કેસ ચાલી રહ્યો છે.
કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ માટે એક ગંભીર પાઠ
આ ઘટનાએ માત્ર કરણ ગુપ્તાની છબી જ નહીં, પણ વિદેશમાં કામ કરતા ભારતીય ટેલેન્ટની પ્રતિષ્ઠાને પણ ક્યાંક ને ક્યાંક નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. ‘ઓપ્ટમ’ જેવી કંપનીઓ જે લાખો લોકોના હેલ્થ ડેટા અને નાણાંનું સંચાલન કરે છે, ત્યાં આટલી મોટી સુરક્ષા ખામી હોવી એ ચિંતાનો વિષય છે. આ કિસ્સા બાદ અમેરિકાની ઘણી મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓએ હવે તેમના ‘હાયરિંગ’ અને ‘રિમોટ વર્કિંગ’ નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે.
વિશેષ કરીને કોરોનાકાળ પછી જ્યારે ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ સામાન્ય બન્યું છે, ત્યારે ‘નો-શો જોબ’ જેવા કૌભાંડો વધવાની શક્યતા રહેલી છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો કોઈ કર્મચારી મહિનાઓ સુધી સિસ્ટમમાં લોગ-ઈન નથી કરતો, તો આઈટી વિભાગે તાત્કાલિક એલર્ટ જાહેર કરવું જોઈએ. કરણ ગુપ્તાના આ કેસે સાબિત કર્યું છે કે ટેકનોલોજી ગમે તેટલી આગળ વધે, પણ માનવીય લાલચને રોકવા માટે હંમેશા મજબૂત દેખરેખ (Checks and Balances) ની જરૂર રહેવાની જ છે. કરણ ગુપ્તાને હવે લાખો ડોલરનો દંડ અને લાંબી જેલની સજા થઈ શકે છે.
