ગાઝા પર ટ્રમ્પની મોટી જાહેરાત વચ્ચે ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’માં ભારતની એન્ટ્રી: દુનિયાભરમાં આશ્ચર્ય અને ચર્ચા
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ગાઝાના પુનઃનિર્માણ અને શાંતિ સ્થાપવા માટે બનાવવામાં આવેલા ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ની પ્રથમ બેઠકે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ખાસ કરીને આ સંગઠનમાં ભારતની હાજરીએ રાજદ્વારી ગલિયારાઓમાં નવી ચર્ચા છેડી દીધી છે. ટ્રમ્પના આ મંચ પર ભારત પહોંચ્યું તો ખરું, પણ તેની રીત તદ્દન અલગ અને ચોંકાવનારી હતી.
સભ્ય નહીં પણ ‘ઓબ્ઝર્વર’: ભારતની માસ્ટરસ્ટ્રોક ચાલ
વોશિંગ્ટન સ્થિત ‘ડોનાલ્ડ જે. ટ્રમ્પ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પીસ’માં યોજાયેલી આ બેઠકમાં ભારતીય દૂતાવાસના વરિષ્ઠ રાજદ્વારી નમજ્ઞા ખંપાએ હાજરી આપી હતી. નોંધનીય બાબત એ છે કે ભારત આ સંગઠનમાં સભ્ય તરીકે નહીં, પરંતુ એક ‘ઓબ્ઝર્વર નેશન’ (નિરીક્ષક દેશ) તરીકે સામેલ થયું છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારતે આ મંચ માટે પોતાના દરવાજા બંધ નથી કર્યા, પરંતુ તે પૂરી રીતે અંદર પણ નથી ગયું. ભારતની આ ‘વેઇટ એન્ડ વોચ’ની નીતિ તેની ગહન કૂટનીતિનો પરિચય આપે છે.
શું છે આ ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ અને ટ્રમ્પનો પ્લાન?
ગાઝા સંકટના ઉકેલ અને તેના પુનઃનિર્માણ માટે ટ્રમ્પે આ સંગઠનની રચના કરી છે, જેમાં અબજો ડોલરના ફંડની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ બોર્ડમાં પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને આર્જેન્ટિના જેવા 27 દેશો સામેલ હોવાનું કહેવાય છે. ખુદ ટ્રમ્પ અને તેમના સમર્થકો આ સંગઠનને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN)ના વિકલ્પ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ટ્રમ્પ ભવિષ્યમાં આ બોર્ડ દ્વારા વૈશ્વિક સત્તાનું નવું કેન્દ્ર ઊભું કરવા માંગે છે જે તેમના ઈશારે ચાલે.
ભારતની સાવચેતી પાછળનું કારણ
ભારત લાંબા સમયથી સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારાનો પક્ષધર રહ્યું છે અને બહુપક્ષીય વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ ધરાવે છે. કોઈપણ એવા સંગઠનનો સીધો ભાગ બનવું જે કોઈ એક વ્યક્તિ કે ચોક્કસ વિચારધારાના પ્રભુત્વ હેઠળ હોય, તે ભારતની ‘વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા’ (Strategic Autonomy) માટે જોખમી બની શકે છે. ભારત કોઈના દબાણમાં આવીને કામ કરવા ટેવાયેલું નથી, તેથી જ તેણે આ સંગઠનથી હાલ પૂરતું સુરક્ષિત અંતર જાળવી રાખ્યું છે.
વૈશ્વિક સંદેશ: સંવાદ અને સંતુલન
ગાઝા સંકટ હોય કે અન્ય કોઈ વૈશ્વિક મુદ્દો, નવી દિલ્હીનો અભિગમ સ્પષ્ટ રહ્યો છે – સંવાદ અને સંતુલન. ભારત દરેક વૈશ્વિક પહેલને ખુલ્લા મનથી જુએ છે, પરંતુ કોઈ પણ જૂથનો આંખ મીંચીને હિસ્સો બનતું નથી. ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’માં ઓબ્ઝર્વર તરીકે જોડાઈને ભારતે દુનિયાને સંદેશ આપ્યો છે કે તે શાંતિના પ્રયાસોની સાથે છે, પરંતુ તે પોતાની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ સાથે કોઈ સમજૂતી કરશે નહીં.
