Sugar Export: ભારત પાસેથી ખાંડ ખરીદવા દુનિયામાં પડાપડી, શ્રીલંકા અને અફઘાનિસ્તાન યાદીમાં મોખરે
ભારત વિશ્વના ખાંડના બજારમાં એક અત્યંત શક્તિશાળી ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. વર્ષ 2024-25ના માર્કેટિંગ સીઝનમાં ભારતે આશરે 7.75 લાખ ટન ખાંડની નિકાસ કરીને વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની મજબૂત પકડ જાળવી રાખી છે. ઓલ ઈન્ડિયા શુગર ટ્રેડ એસોસિએશન (AISTA) ના તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતીય ખાંડની માંગ માત્ર પડોશી દેશોમાં જ નહીં, પરંતુ ખાડી દેશો અને આફ્રિકન રાષ્ટ્રોમાં પણ ખૂબ વધારે છે. ભારતની ગણતરી દુનિયાના સૌથી મોટા ખાંડ ઉત્પાદકો અને નિકાસકારોમાં થાય છે, અને આ નિકાસથી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણમાં મોટો વધારો થયો છે.
ભારત પાસેથી ખાંડ ખરીદનારા ટોચના દેશો: UAE અને પડોશી દેશોનું વર્ચસ્વ
ભારતીય ખાંડની ગુણવત્તા અને સ્પર્ધાત્મક ભાવને કારણે વિશ્વના અનેક દેશો ભારત પર નિર્ભર છે. 2024-25ની સીઝનમાં નિકાસ કરાયેલ 7.75 લાખ ટન ખાંડમાં સૌથી મોટો હિસ્સો નીચે મુજબના દેશોનો રહ્યો છે:
-
જીબુટી અને સોમાલિયા: આ આફ્રિકન દેશો ભારતીય ખાંડના મોટા ખરીદદારો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. ભૌગોલિક નિકટતા અને દરિયાઈ માર્ગોની સુવિધાને કારણે ભારત અહીં સરળતાથી પુરવઠો પહોંચાડે છે.
-
શ્રીલંકા અને અફઘાનિસ્તાન: પડોશી દેશોમાં શ્રીલંકા તેની સ્થાનિક જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે ભારત પર નિર્ભર છે. તેવી જ રીતે, અફઘાનિસ્તાનમાં પણ ભારતીય ખાંડની ભારે માંગ છે.
-
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE): ખાડી દેશોમાં UAE ભારતનું મહત્વનું વ્યાપારી ભાગીદાર છે. અહીંની મિઠાઈ ઉદ્યોગ અને ખાદ્ય પ્રક્રિયા એકમોમાં ભારતીય ખાંડનો બહોળો ઉપયોગ થાય છે.
આ ઉપરાંત, ઇન્ડોનેશિયા, બાંગ્લાદેશ અને મલેશિયા જેવા દેશો પણ સમયાંતરે ભારત પાસેથી ખાંડની આયાત કરતા રહે છે. ભારતની નિકાસ નીતિ અને વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડના ભાવ આ આંકડાઓને પ્રભાવિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ભારતીય શુગર ઇન્ડસ્ટ્રીની સફળતા પાછળના મુખ્ય કારણો
ભારતે ખાંડની નિકાસમાં જે સફળતા મેળવી છે તેની પાછળ અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. સૌથી પહેલું કારણ ભારતનું પ્રચંડ ઉત્પાદન છે. ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોમાં શેરડીનું વિપુલ ઉત્પાદન થાય છે, જે ખાંડની મિલોને સતત કાચો માલ પૂરો પાડે છે.
૧. નિકાસ સબસિડી અને સરકારી પ્રોત્સાહન: ભારત સરકાર સમયાંતરે ખાંડ ઉદ્યોગને ટેકો આપવા માટે નિકાસલક્ષી યોજનાઓ બનાવે છે. જ્યારે સ્થાનિક બજારમાં ખાંડનો સ્ટોક વધી જાય છે, ત્યારે સરકાર ખાંડ મિલોને નિકાસ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે જેથી ખેડૂતોને તેમના શેરડીના ભાવ સમયસર મળી શકે.
૨. આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તાના ધોરણો: ભારતીય ખાંડ મિલોએ હવે આધુનિક ટેકનોલોજી અપનાવી છે, જેના કારણે ઉત્પાદિત ખાંડ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબની સફેદ અને શુદ્ધ હોય છે. આ જ કારણ છે કે યુરોપિયન અને એશિયન દેશો ભારતીય ખાંડને પ્રાથમિકતા આપે છે.
૩. ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ: સરકારે હવે ખાંડના વધારાના સ્ટોકને ઇથેનોલ બનાવવામાં વાળવાનો નિર્ણય લીધો છે. આનાથી ખાંડના ભાવમાં સ્થિરતા રહે છે અને નિકાસ માટે માત્ર વધારાનો જ જથ્થો બજારમાં આવે છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય ખાંડનું મૂલ્ય જળવાઈ રહે છે.
નિકાસમાં આવનારા પડકારો અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓ
જોકે 7.75 લાખ ટનનો આંકડો પ્રભાવશાળી છે, પરંતુ ભારતીય નિકાસકારો સામે કેટલાક પડકારો પણ છે. સૌથી મોટો પડકાર હવામાનનો છે. અલ-નીનોની અસરને કારણે જો વરસાદ ઓછો થાય, તો શેરડીના ઉત્પાદન પર અસર પડે છે, જેનાથી નિકાસ પર કાપ મૂકવો પડે છે. ઘણીવાર સરકાર સ્થાનિક ભાવને નિયંત્રિત કરવા માટે નિકાસ પર મર્યાદા (Export Quota) પણ લાદે છે.
ભવિષ્યની વાત કરીએ તો, ભારત હવે વધુમાં વધુ દેશો સાથે સીધા વ્યાપારી કરારો (FTAs) કરી રહ્યું છે. જો બ્રાઝિલ જેવા મોટા સ્પર્ધક દેશોમાં ઉત્પાદન ઘટે છે, તો ભારત માટે વૈશ્વિક બજારમાં મોટો હિસ્સો કબજે કરવાની સુવર્ણ તક હોય છે. એશિયા અને આફ્રિકાના ઉભરતા બજારોમાં ખાંડની વધતી જતી માંગને જોતા, આગામી સીઝનમાં ભારતની નિકાસમાં હજુ પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. આ માત્ર ખાંડ મિલો માટે જ નહીં, પણ દેશના લાખો શેરડી પકવતા ખેડૂતો માટે પણ સમૃદ્ધિના દ્વાર ખોલશે.
